زمانی که «ژرژ سورا» در میانه های دهه ۱۸۸۰ میلادی تکنیک «نقطه چینی» را به وجود آورد، به نظر می رسید که این یک ایده ای کاملاً منحصر به فرد و محدود باشد. با این حال، ۳۰ سال بعد، هنرمندانی چون «ون گوگ»، «ماتیس» و «موندریان» تجربیات خود را با این سبک به نمایش گذاشتند. اینجا سوالی مطرح می شود: «نقطه چینی» چیست و چه ویژگی هایی باعث شده تا این شیوه برای ترسیم مناظر به عنوان یک روش فوق العاده شناخته شود؟
اصطلاحاتی مانند دیویزیونیسم(تفکیک گری)، نئوامپرسیونیسم و کرومولومیناریسم از جمله نام های مختلفی هستند که به جنبش کوتاه مدت اما تأثیرگذار «نقطه چینی» اطلاق می شود. اما، به طور معمول، لقب انتقادی «پوینتیلیسم»(نقطه چینی) بیشتر از همه دوام آورده است. در سال ۱۸۸۶ میلادی، «ژرژ سورا» (۱۸۵۹۱۸۹۱) اثر مشهورش، «یکشنبه بعدازظهر در جزیره گراند ژات»، را در آخرین نمایشگاه امپرسیونیست ها به نمایش گذاشت. این نقاشی بزرگ، نمایشی از «پوینتیلیسم» بود که بر پایه نقطه های ریز رنگی و تأکید قوی بر خطوط طراحی گردیده بود. به علاوه، او موضوعی از زندگی امپرسیونیستی، یعنی تفریحات پاریسی ها، را گرفته و به چیزی کاملاً نو و متفاوت تبدیل کرد.
«سورا» در تلاش بود تا با به کارگیری رنگ های خالص و اعمال آنها به شکل نقاط کوچک و منظم بر روی بوم، رنگ ها را از دید تماشاگر ترکیب کند. اگر نزدیک به اثر بنگرید، چمن در سبک پوینتیلیسم به نظر ترکیبی از نقاط زرد و آبی می رسد، اما از فاصله ای دور به رنگ های مختلف سبز تبدیل می شود. «سورا» مانند سایر امپرسیونیست ها، از نظریه رنگ میشل شوورول بهره جست و رنگ های مکمل را در کنار هم قرار داد تا به اثرش شادابی و زیبایی بیشتری ببخشد.
«بندر پورتآنبسن» اثر «ژرژ سورا»
در سال ۱۸۸۸ میلادی، سورا مدتی را در نرماندی سپری کرد، محلی که از جمله نقاط محبوب امپرسیونیست ها به شمار می رفت. او در آنجا مناظر دریا و خط ساحلی را به تصویر کشید. تکنیک پوینتیلیسم در «بندر پورتآنبسن»(PortenBessin) یک مناظر عادی از یک بندر را به تصویر ایستا و کمی غیرواقعی تبدیل می کند. این اثر از طبیعت به عنوان یک لحظه زنده نگریسته نمی شود، بلکه بازتعبیری زنده و خیال انگیز از صحنه است. تغییرات ظریف رنگی در دریا و آسمان نمونه ای از روش «ترکیب رنگی» پوینتیلیسم به شمار می رود.
«Golfe Juan» اثر «پل سینیاک»
پوینتیلیسم نمادگرا
پس از درگذشت زودهنگام «سورا» در سال ۱۸۹۱، «پل سینیاک» (۱۸۶۳۱۹۳۵) به عنوان پیشتاز سبک پوینتیلیسم شناخته شد. او به ویژگی های نمادین و احساسی هنر بیشتر از سورا علاقه مند بود. مانند «جیمز مک نیل ویسلر»، سینیاک اغلب در عناوین آثارش از اصطلاحات موسیقایی بهره می گرفت تا نشان دهد، موضوع اثر کمتر از احساس آن اهمیت دارد. سینیاک پس از سفر به جنوب فرانسه و خرید یک قایق در سال ۱۸۹۲، مجموعه ای از مناظر دریایی و طبیعت با رنگ های غنی و شاعرانه خلق کرد.
در این زمینه بیشتر بخوانید:
سردسته گروه هنرمندان یاغی که به داورها گفتند نه!
«جمع آوری کومه» اثر «کامی پیسارو»
امپرسیونیست پوینتیلیست
«کامی پیسارو»(۱۸۳۰۱۹۰۳) در دهه ۱۸۷۰ یکی از اعضای کلیدی حلقه ی امپرسیونیست ها بود. اما، پس از آنکه پسرش او را با «ژرژ سورا» آشنا کرد، او نیز به تکنیک پوینتیلیسم روی آورد. در میانه دهه ۱۸۸۰، او تمرکز خود را بر صحنه های زندگی کشاورزی گذاشت.
«پیسارو» در نظر داشت تا مخاطبان شهری را با زندگی روستایی ها آشنا کند. استفاده از تکنیک پوینتیلیسم به آثار قدرتمند و جذاب او از کارگران روستایی حالتی از ماندگاری می بخشید. با این حال، در نهایت، پیسارو درک کرد که این شیوه بیش از حد محدودکننده و زمان بر است و بنابراین به سبک آزادتر امپرسیونیستی بازگشت.
«کامی پیسارو»(۱۹۰۳۱۸۳۰) هنرمند امپرسیونیست قرن نوزدهمی متولد جزیره «سنت توماس» بود که به صورت جدی به هنرهای زیبا طی دوران تحصیلش در فرانسه علاقه مند شد و سپس در این عرصه به فعالیت پرداخت. او بیشتر دوران طفولیتش را در «سنت توماس» گذراند و پس از آن به ونزوئلا سفر کرد، جایی که در آن مشغول به طراحی طبیعت شد و تکنیک های تصویرگری مناظر را آموخت.
در این زمینه بیشتر بخوانید:
این مرد بزرگ را چقدر می شناسید؟
«بذرپاش در غروب» اثر «وینسنت ون گوگ»
پوینتیلیسم ون گوگ
سینیاک و پیسارو تأثیر زیادی بر «وینسنت ون گوگ» (۱۸۵۳۱۸۹۰) گذاشتند. او تکنیک نقاط پوینتیلیسم را به صورت خط های کوتاه و ضخیم درآورد. این خطوط کوتاه، احساس جنب و جوش و حرکتی را به آثار او القا کردند که در آثار کلاسیک پوینتیلیسم وجود نداشت؛ به خصوص که با تکنیک ایمپاستو سنگین که ون گوگ به آن علاقه مند بود، ترکیب می شد. او این روش را به صورت بارز در خودنگاره هایش به کار بست، اما در مناظری مانند «بذرپاش در غروب» نیز نمایان است. در نهایت، ون گوگ به این نتیجه رسید که پوینتیلیسم بیش از حد محدودکننده است و حرکات قلم موی او به بزرگ تر و متنوع تر و غنی تر تبدیل شدند.
«Les Cyprès à Cagnes» اثر «هنری ادموند کراس»
یک پوینتیلیست فراموش شده
«هنری ادموند کراس»(۱۸۵۶۱۹۱۰) از جمله مهم ترین نمایندگان سبک پوینتیلیسم در پاریس در اوایل قرن بیستم بود. او که دوستی نزدیک با پل سینیاک داشت، در جنوب فرانسه زندگی می کرد و منزلش به مرکزی برای هنرمندانی مانند ماتیس و دورن تبدیل شده بود. کراس با گسترش «نقاط» خود و تبدیل آن ها به ضربات کوچک مربعی قلم مو، سبکی موزاییکی به وجود آورد و گاهی بخش هایی از بوم را بدون رنگ رها می کرد. این تکنیک پایان کار را به تصویری شکسته و امپرسیونیستی تبدیل کرد که حس حرکت و طبیعت گرایی عمیق تری را به تصویر می کشید.
«نمای ساحلی» اثر «تئو ون ریسلبِرگه»
پوینتیلیسم در بلژیک
«تئو ون ریسلبِرگه»(Théo van Rysselberghe)(۱۸۶۲۱۹۲۶) به عنوان مشهورترین هنرمند در میان گروهی شناخته می شود که اوایل قرن بیستم پوینتیلیسم را در بلژیک به محبوبیت رساندند. زمانی که اثر «یکشنبه بعدازظهر در جزیره گراند ژات» در سال ۱۸۸۷ میلادی در بروکسل به نمایش درآمد، موجی از اشتیاق به این سبک در بلژیک آغاز شد. ریسلبِرگه در بهره گیری از رنگ های ملایم و خطوط دقیق به «سورا» اقتفا کرد، اما برخلاف بسیاری از هنرمندان فرانسوی، او بیشتر به استفاده از یک پالت رنگی سرد با رنگ های آبی، سبز و صورتی تمایل داشت.
«دویدن دختران» اثر «ویلسون فیلیپ استیر»
پوینتیلیسم در بریتانیا
«ویلسون فیلیپ استیر»(Philip Wilson Steer)(۱۸۶۰۱۹۴۲) در دهه ۱۸۹۰، در حالی که در سواحل شرقی انگلستان در والبرسویک مشغول به کار و زندگی بود، مجموعه ای از مناظر را تحت تأثیر پوینتیلیسم به تصویر کشید. این آثار حس آزادی و حیات امپرسیونیستی را که از تأثیر ضربات تصادفی قلم مو ناشی می شد، حفظ کرده و به وضوح از «سورا» در ترکیب های رنگی الهام می گرفتند.
«ویلسون فیلیپ استیر» اثر «آندره دورن»
پوینتیلیسم و فوویسم
با اینکه پوینتیلیسم به نظر می رسید به سرعت از صحنه هنری محو شود، اما در اوایل دهه ۱۹۰۰، هنرمندانی چون آنری ماتیس (۱۸۶۹۱۹۵۴) و آندره دورن (۱۸۸۰۱۹۵۴) از رنگ های درخشان و لکه های رنگی در مناظر پرشکوه فوویستی خود بهره بردند. در سال ۱۹۰۶، دورن در سفری به لندن، ۳۰ بوم نقاشی خلق کرد که از جمله آثار او «پل واترloo» بود. تکنیک پوینتیلیستی وی رنگ ها را به شکلی زنده و پویا در سطح نقاشی پخش می کرد.
«تپه های شنی» اثر «پیت موندریان»
موندریان و پوینتیلیسم
اگرچه پیت موندریان (۱۸۷۲۱۹۴۴) بیشتر به خاطر آثار انتزاعی هندسی اش شناخته می شود، اما او تا سال ۱۹۱۲ از مناظر به منظور به کارگیری رنگ، ضربات قلم مو و هندسه بهره می برد. در نقاشی «تپه های شنی»، خطوط ساده و نقاط بزرگ به همراه ترکیب های رنگی، نشان دهنده آگاهی او از پوینتیلیسم است. با این حال، این تصویر تقریباً به قدری ساده سازی شده که به گونه ای انتزاعی به نظر می رسد.
موندریان از پوینتیلیسم فراتر رفت. در حالی که هنرمندان بعدی همچنان به ایده ترکیب نقاط رنگی در آثارشان پرداخته اند، این سبک به هیچ وجه تنها یک ایده ی «نقطه ای» نبود!