حسین سیمایی صراف در نشست خبری که در دانشگاه تربیت مدرس برگزار گردید، به بررسی آخرین وضعیت خروج نخبگان از کشور و نیز قطعنامه مربوط به بازگشت تحریم‌ها توسط سازمان ملل پرداخت و بیان داشت: “اسنپ‌بک” شامل حوزه‌های علمی نمی‌شود. بر طبق پروتکل‌های یونسکو، این تحریم نباید بر دانش، تحقیق و فناوری تأثیر بگذارد. سال گذشته در یونسکو اظهار داشتم که اسناد و قطعنامه‌های تحریم به حوزه‌های علمی و پژوهشی ارتباطی ندارند؛ بنابراین این تحریم‌ها نباید بر این عرصه‌ها تأثیر بگذارند؛ با این حال متاسفانه تحریم‌ها اثرات غیرمستقیمی خواهند گذاشت. امیدوارم با تدابیر خلاقانه، بتوانیم این تأثیرات را کاهش دهیم.
وزیر علوم در ادامه، خاطرنشان کرد: ما شاهد توسعه تحریم‌ها بودیم و این تحریم‌ها به سمت علم و فناوری کشور گرایش پیدا کرده‌اند. به حقیقت، اثرات منفی وجود دارد و ممکن است محدودیت‌هایی برای ما ایجاد شود. امیدواریم در روزهای باقی‌مانده، اتفاقات مثبتی برای فعال‌سازی ماشه رخ دهد؛ اما خوشبختانه فشارهای تحریمی ایالات متحده و اروپا زیاد است. ممکن است تحریم‌های شورای امنیت تأثیر کمتری داشته باشد؛ زیرا ما بعد از انقلاب در محاصره اقتصادی قرار داشتیم و توانسته‌ایم تجربیات لازم را کسب کنیم. هر چند می‌کوشیم تا آثار تحریم‌ها را به حداقل برسانیم، به گونه‌ای که بیش از ۱۰۰۰ میلیارد تومان برای تمدید دسترسی به پایگاه‌های نشریات بین المللی دریافت کرده‌ایم.
ایشان همچنین به موضوع کاهش تعداد استادانی که برای فرصت‌های مطالعاتی اعزام می‌شوند اشاره کرده و عنوان کرد: در حال حاضر، این تعداد نزدیک به صفر است؛ در حالی که در گذشته این رقم به بیش از ۲۰۰۰ نفر می‌رسید. ما در تلاش برای تأمین منابع مالی جهت اعزام اساتید به فرصت‌های مطالعاتی هستیم و به همین صورت دانشجویان را نیز در زمینه‌هایی مانند هوش مصنوعی به خارج از کشور اعزام خواهیم کرد.
وزیر علوم با تأکید بر این که مهاجرت یک زیان برای کشور به شمار می‌آید، ادامه داد: بین سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۲ حدود ۱۲ هزار پژوهشگر از کشور خارج شده‌اند. این افراد معمولاً در ایران تحصیل کرده‌اند و ممکن است فارغ التحصیلان در مقاطع ارشد، دکتری یا هیات علمی بوده باشند که با نام پژوهشگاه‌های خارجی مقالاتی منتشر کرده‌اند؛ به طور کلی در عرض یک سال، ۲۸ هزار مقاله منتشر شده است. اگر این تعداد با نام یک دانشگاه ایرانی منتشر می‌شد، رتبه علمی ما به ۱۴ می‌رسید، در حالی که اکنون در رتبه ۱۷ قرار داریم.
وزیر علوم به دلایل اصلی مهاجرت اشاره کرد و تصریح نمود: یکی از این دلایل، مشکلات اقتصادی است؛ چرا که پژوهشگران به تأمین معیشت نیاز دارند و حمایت‌های مالی ما کافی نیست. از سویی دیگر، منزلت اجتماعی پژوهشگران نیز به خوبی رعایت نشده که این موضوع به عنوان یکی از عوامل مهاجرت مطرح است. البته برخی افراد نیز به دلیل جذابیت‌های مقصد، امکانات پژوهشی و انتخاب‌های شخصی خود به خارج می‌روند.
وی تأکید کرد: ما چند تفاهم نامه برای احداث آزمایشگاه‌های ملی و مرجع امضا کرده‌ایم؛ جدیدترین مورد نیز به تازگی با معاونت علمی منعقد شده است که هر دو طرف برای ایجاد آزمایشگاه‌های جدید همت گذاری کرده‌اند.
آخرین وضعیت اصلاح سهمیه‌های ورود به دانشگاه‌ها
دکتر حسین سیمایی صراف در بخش بعدی به وضعیت اصلاح سهمیه‌های کنکور اشاره کرد و بیان نمود: اصلاح سهمیه‌های کنکور یکی از درخواست‌های اولیه رئیس جمهور بود تا موضوع سهمیه‌ها به منظور تأمین عدالت آموزشی ساماندهی شود.
وی ادامه داد: سهمیه‌ها در فرآیند ورود به دانشگاه‌ها در طول زمان شکل گرفته‌اند؛ اما برخی از این سهمیه‌ها امروزه دیگر موضوعیت ندارند و تنها نام آن‌ها باقی مانده است.
وزیر علوم اظهار داشت: ما در وزارت علوم، با همراهی وزارت بهداشت و دانشگاه آزاد، مطالعات گسترده‌ای را برای اصلاح سهمیه‌های کنکور انجام داده‌ایم تا شرایط بهبود یابد. چندین بار پیشنهاداتی برای اصلاح این سهمیه‌ها تهیه و به رئیس جمهور تقدیم شده که هر بار بر اساس نقطه نظرات ایشان اصلاحات لازم انجام گردیده است.
وزیر علوم ابراز امیدواری کرد که سهمیه‌ها به نظم و انضباط مناسبی دست یابند، که در صورت انتشار، رضایت‌بخش خواهد بود.
سیمایی صراف همچنین اظهار داشت: مشکلی که ما در حوزه سهمیه‌های کنکور داریم، این است که برخی از این سهمیه‌ها توسط شورای عالی انقلاب فرهنگی تصویب شده‌اند و برخی دیگر نیز به تایید مجلس شورای اسلامی رسیده است. اگر در این زمینه هماهنگی‌های لازم برقرار شود و مرجع مشخصی برای تصمیم‌گیری وجود داشته باشد، وضعیت سهمیه‌ها بهتر خواهد شد.
دانشگاه، عرصه احزاب نیست
وی با تأکید بر این که دانشگاه نباید به محفل احزاب تبدیل شود و دانشجویان نباید ابزار دست سیاست‌مداران باشند، گفت: دانشجویان به درجه‌ای از بلوغ رسیدند که باید استقلال خود را حفظ کنند.
وزیر علوم در ادامه خاطرنشان کرد: دانشجویان و دانشگاه‌ها باید نسبت به جامعه و محیط پیرامون خود حساس باشند. ما روابط دوستانه‌ای با نهاد رهبری در دانشگاه‌ها برقرار کرده‌ایم و در زمینه خط و مشی‌گذاری در دانشگاه‌ها با نهاد مرکزی نمایندگی رهبری همکاری‌های خوبی داریم و در این زمینه اختلاف نظری وجود ندارد. بستر برای جنب و جوش‌های دانشجویی بهبود یافته است.
عفو رهبری شامل کدام دانشجویان می‌شود؟
وزیر علوم در پاسخ به سؤالی درباره اینکه آیا عفو رهبری شامل دانشجویان می‌شود یا خیر، گفت: عفو رهبری شامل دانشجویانی می‌شود که در زندان هستند و به میزانی که علم دارم، تعداد این دانشجویان بیشتر از ۳ یا ۴ نفر نیست. البته پیش از تحمل این عفو، من در تلاش برای حل مشکلات این افراد بودم. شروع عفو نیاز به درخواست دارد و تا زمانی که افراد درخواست نکنند، مشمول عفو نخواهند شد.
وی تأکید کرد: در دولت کنونی، ۳۰۰ نفر به مدت یک، دو و سه ترم محروم شده بودند که تمامی آنان اکنون به کلاس‌های درس بازگشتند و مشکلات دانشجویانی که دچار ناتوانی سنواتی بودند نیز برطرف شده است.
وضعیت روسای دانشگاه‌ها
وزیر علوم در خصوص برنامه‌های وزارت علوم برای تغییر مدیریت دانشگاه‌ها تصریح کرد: پیش‌تر نیز اعلام کرده بودم که صرفاً به دلیل اینکه فردی قبلاً رئیس بوده به تنهایی دلیلی برای تغییر آن نیست. تغییراتی که در روسای دانشگاه‌ها انجام شده به چند هدف معطوف بوده است؛ نخست اینکه روسای دانشگاه‌ها باید نظرات دولت و رئیس جمهور را قبول داشته باشند و دوم اینکه مدیریت این مراکز باید در سطح دانشگاه مورد پذیرش واقع باشد; به همین خاطر ما تمام روسای دانشگاه‌ها را با نظرخواهی از اعضای هیئت علمی به صورت مستقیم یا غیرمستقیم انتخاب کرده‌ایم؛ بنابراین مدیران توانمند نیز تا پایان دوران مسئولیت خود به کار خود ادامه خواهند داد.
تعداد زیاد مراکز دانشگاهی کیفیت آموزش را کاهش داده است
وزیر علوم سپس به تشریح سیاست‌ها و برنامه‌های کلان در حوزه آموزش عالی پرداخت و بیان داشت: امروزه در دانشگاه‌ها، تعلیم و تربیت از مراحل آموزشی آغاز شده و تا حوزه فناوری و نوآوری ادامه می‌یابد؛ به طوری که یک سر این زنجیره در دانشگاه و سر دیگر آن در پارک‌های علم و فناوری است.
وزیر علوم با اشاره به شروع فعالیت‌های پارک‌های فناوری از دهه ۷۰، گفت: اکنون تعداد این پارک‌ها از یک عدد به ۵۰ رسیده و بیش از ۱۶۰ هزار فناور در این پارک‌ها مشغول به کار هستند و سال گذشته این پارک‌ها ۱۲۹ همت درآمد داشته‌اند. این پارک‌ها به توسعه فناوری و ایجاد ارتباط بین دانشگاه و صنعت کمک می‌کنند.
وزیر علوم گفت: ما چهار نسل از دانشگاه‌ها داریم. نسل اول به آموزش محور شناخته می‌شود، که در آن دانشگاه‌ها چندان پژوهش محور نبودند. در نسل دوم، دانشگاه‌ها به سمت پژوهش محور شدن حرکت کردند، که در این مرحله علم و دانش تولید می‌شود. نسل پیشین، صرفاً با کلاس و کتابخانه درگیر بود، اما در نسل دوم نیز آزمایشگاه‌های بزرگ تأسیس گردید. تا پیش از سال ۵۷، دانشگاه‌ها عمدتاً آموزش محور بودند.
سیمایی صراف در ادامه عنوان کرد: دوره‌های تحصیلات تکمیلی، تولید پایان‌نامه و تأسیس پژوهشکده‌ها و پژوهشگاه‌ها به نسل دوم دانشگاه‌ها تعلق دارد. در نسل سوم، دانشگاه‌ها کارآفرین و فناور شده و ایده‌ها تبدیل به محصول می‌شوند، به طوری که پارک‌ها ایجاد می‌شوند تا زنجیره آموزش، پژوهش و فناوری با یکدیگر مرتبط شوند.
وزیر علوم به نسل چهارم دانشگاه‌ها اشاره کرد و اظهار داشت: در این نسل، دانشگاه باید به مسئولیت اجتماعی خود پاسخگو باشد و مشکلات جامعه را حل کند و به توسعه، فرهنگ و سازندگی کشور متعهد باشد. این دانشگاه‌ها دارای مسئولیت‌پذیری و پاسخگویی بوده و به تأثیرات اجتماعی و اقتصادی می‌نگرند. دانشگاه‌های پیشرو در جهان نیز با این خصوصیت‌ها فعالیت می‌کنند.
وزیر علوم تأکید کرد: امروزه همه دانشگاه‌های ما در یک سطح نیستند؛ با این حال دانشگاه‌های زیادی وجود دارند که هر چهار مسئولیت خود را به خوبی به دوش می‌کشند.
ایشان افزود: متاسفانه، بسیاری از دانشجویان ما با دانشگاه‌های نوآور و فناور آشنا نیستند و حتی از وجود پارک‌های علم و فناوری نیز بی‌خبرند. باید این بخش از دانشگاه را به دانشجویان معرفی کنیم تا آن‌ها انگیزه لازم را برای بهره‌مندی از آن پیدا کنند.
وزیر علوم به برنامه آمایش آموزش عالی اشاره کرد و بیان داشت: این برنامه ابتدا به عنوان یک تکلیف از سوی رهبری به وزارت علوم محول شد و سپس به عنوان قانونی از سوی شورای عالی انقلاب فرهنگی تصویب گردید. هدف این برنامه، ارتقاء کیفیت آموزش عالی است. برخی اوقات این ادعا به گوش می‌رسد که ۲۳۰۰ دانشگاه در کشور وجود دارد، که این عدد غیرواقعی است؛ چرا که گفته می‌شود چین هم این تعداد مرکز آموزشی دارد.
سیمایی صراف بیان کرد: درواقع تعداد دانشگاه‌های دولتی ما ۱۰۵ دانشگاه است. پیام نور یک دانشگاه ملی بوده که بیش از ۴۰۰ شعبه دارد. همچنین، دانشگاه آزاد و علمی کاربردی به این صورت‌اند. اگر شعبه‌های این مراکز را در حساب نیاوریم، تعداد دانشگاه‌ها به ۱۱۰ می‌رسد؛ بنابراین آمار ۲۳۰۰ مرکز دانشگاهی نادرست است. اگر کل واحدهای مرتبط با دانشگاه‌ها را گزارش کنیم، تعداد دانشگاه‌ها به طور کلی به ۱۸۰۰ خواهد رسید.
وی خاطرنشان کرد: ما بر این باوریم که دانشگاه‌ها باید با هدف کیفی‌سازی ساماندهی شوند و گسترش بیش از اندازه دانشگاه‌ها برای ما ناراحت‌کننده است، چرا که این مقدار واحد دانشگاهی، کیفیت را کاهش داده است. برای این برنامه، وزارت علوم پرونده‌هایی برای هر استان به سرانجام رسانده، هرچند پیشرفت چندانی حاصل نشده است.
وزیر علوم افزود: شورای عالی انقلاب فرهنگی مهلت یک‌ماهه‌ای به وزارت علوم داده است تا پیشنهاد آمایش خود را به این شورا ارائه نماید.
وی همچنین به رویکرد فرهنگی وزارت علوم اشاره کرد و گفت: در این دوره به مقوله فرهنگ در دانشگاه‌ها توجه ویژه‌ای داشته‌ام و بخش فرهنگی را نه تنها جنبه زینتی و تزئینی دانسته‌ام، بلکه معتقدم دانشگاهی که پیشرو باشد باید یک نهاد فرهنگی محسوب شود.
وزیر علوم با تأکید بر این که انجمن‌ها و تشکل‌ها می‌توانند دانشگاه‌ها را به یک مرکز فرهنگی تبدیل نمایند، خاطرنشان کرد: من نشست‌هایی با تشکل‌های دانشجویی و رویدادهای فرهنگی مهم برگزار کرده‌ام. ما فعالیت‌های فرهنگی را به دست دانشجویان سپردیم و تعداد تشکل‌هایی که بازگشایی شده‌اند، افزایش یافته است. تمام نمایندگان وزیر علوم در هیأت‌های نظارت تغییر یافته و رویکرد ما که بر پایه تعامل و وفاق است، در این فعالیت‌ها حاکم شده است. اگر در جایی مشکل خاصی وجود داشته باشد، لطفا موضوع را به من اطلاع دهید.