پاره‌ای از بیماری‌های مرتبط با ناخن‌ها ناشی از تغییرات در اندازه سلول‌ها یا رشد و تقسیم غیرطبیعی آن‌هاست. هرچند تغییر در ظاهر ناخن ممکن است برای برخی افراد نگران‌کننده باشد، اما در برخی موارد این تغییرات ممکن است بی‌خطر باشند. در عوض، برخی از تغییرات در شکل ناخن می‌تواند حاکی از وجود بیماری در سطح بدن باشد که نباید به سادگی از آن عبور کرد.
ناخن‌ها مانند سایر قسمت‌های بدن ممکن است دچار نئوپلاسم شوند؛ این تغییر به معنای رشد غیرطبیعی و افراطی بافت‌هاست که می‌تواند به‌عنوان تومور شناخته شود. نئوپلاسم احتمال دارد خوش‌خیم باشد یا اگر به بافت‌های اطراف حمله کند، بدخیم شود.
ملانوم
ملانوم یکی از نئوپلاسم‌های بدخیم شناخته شده در ناخن‌ها به شمار می‌آید که نوعی سرطان پوست است. این ضایعه که با نام ملانونیشی شناخته می‌شود، معمولاً به‌صورت نوارهای قهوه‌ای تیره یا سیاه در طول ناخن مشاهده می‌گردد و ممکن است به‌تدریج بزرگ‌تر شود.
رنگ این نوارها ناشی از رشد بیش از حد ملانوسیت‌ها در لایه زیر ناخن است، که این سلول‌ها عامل تولید ملانین و تعیین رنگدانه‌های پوست به شمار می‌آیند.
اونیکوپاپیلوما
این نوارها همیشه نشانه ملانوم نیستند و در برخی مواقع تغییر رنگ ناشی از تومورهای خوش‌خیم ناخنی است. یکی از این تومورهای خوش‌خیم که باعث بیماری نادری به نام «اونیکوپاپیلوما» می‌شود، معمولاً با خطوط قرمز مایل به قهوه‌ای تیره، زگیل‌مانند و تغییر شکل در نوک ناخن بروز می‌کند.
تحقیقات اخیر نشان می‌دهد که وجود اونیکوپاپیلوما ممکن است با سندرم استعداد تومور (TPDS) ارتباط داشته باشد. این سندرم یک اختلال نادر ژنتیکی است که به‌واسطه جهش در ژن BAP ۱ بروز می‌یابد و خطر ابتلا به تومورهای خاصی از جمله سرطان پوست، چشم و مزوتلیوم را افزایش می‌دهد.
ناخن‌ها همچنین می‌توانند تحت تأثیر هیپرتروفی قرار گیرند که در آن سلول‌ها به‌طور غیرطبیعی افزایش حجم می‌دهند. در چنین شرایطی که به آن «اونیکوگریفوزیس» گفته می‌شود، ناخن‌ها ضخیم‌تر و بیش از حد رشد می‌کنند. این اختلال گاه می‌تواند نتیجه‌ای ژنتیکی داشته باشد یا به‌دلیل ضربه، عفونت یا مشکلات پزشکی مانند گردش خون یا پسوریازیس به وجود آید. درمان این اختلال می‌تواند شامل کوتاه کردن مداوم ناخن یا حتی جراحی برای حذف کامل ناخن باشد.
اگرچه وجود برجستگی‌های عمودی بر روی ناخن‌ها طبیعی تلقی می‌شود، اما فرورفتگی‌های ریز یا شیارهایی که به‌صورت عرضی در ناخن وجود دارند می‌تواند نشان‌دهنده علل دیگری باشد.
ناخن‌های حفره‌دار
ناخن‌های حفره‌دار که با فرو رفتگی‌های کوچک و گرد مشخص می‌شوند، گاه ناشی از پسوریازیس هستند و در صورتی که این اختلال در مکان رشد ناخن ایجاد شود، شکل آن را به شدت تحت تأثیر قرار می‌دهد. این حفره‌ها ممکن است به واسطه اگزما نیز بر روی ناخن ظاهر شوند و در افرادی که دچار بیماری خودایمنی «آلوپسی آره‌آتا» یا بیماری‌های پیگمانتی هستند، مشاهده شود. درمان این حفره‌ها بستگی به علت آن‌ها دارد، اما در مورد پسوریازیس ناخن، برخی از درمان‌ها شامل کورتیکواستروئیدها یا داروهای مشتق از ویتامین آ می‌باشند.
خطوط بیو
شیارهای عمیق افقی که در سطح ناخن ایجاد می‌شوند، نشان‌دهنده وقفه در رشد ناخن هستند. همانطور که می‌دانید، ناخن در ماتریکس ساخته می‌شود. عواملی همچون سوءتغذیه، شیمی درمانی، دیابت کنترل نشده و دیگر بیماری‌های جسمی یا روحی شدید می‌توانند به اختلال در تولید ناخن توسط ماتریکس بینجامند. لذا ناخنی که در خلال بیماری تشکیل می‌شود، از نظر ظاهر، بافت و ترکیبات متفاوت خواهد بود و به‌صورت یک خط عرضی و فرورفته نمایان می‌شود که به آن خط بیو می‌گویند.
گاهی خطوط بیو به‌دلیل عوامل خارجی همچون آسیب به ماتریکس یا کوتیکول ناخن در حین مانیکور یا عفونت در این ناحیه شکل می‌گیرند.
رنگ زرد
زرد شدن ناخن‌ها لزوماً نباید نگران‌کننده باشد و ممکن است ناشی از مصرف برخی محصولات آرایشی باشد، اما چنانچه رنگ زرد پایدار باقی بماند و با ضخامت ناخن و کندی رشد همراه شود، ممکن است نشان‌دهنده سندرم ناخن زرد باشد. این اختلال که بسیار نادر است، ممکن است با علائم دیگری فراتر از تغییر رنگ ناخن‌ها شامل ورم پاها و مشکلات تنفسی مانند سرفه همراه شود. در حالی که علت دقیق این بیمari هنوز کاملاً مشخص نیست، برخی پژوهشگران بر این باورند که این اختلال ممکن است ناشی از مسائل ژنتیکی باشد یا به مشکلاتی در سیستم لنفاوی مربوط گردد.
اما یکی از شایع‌ترین دلایل زردی ناخن‌ها عفونت‌های قارچی است. این عفونت‌ها به‌طور معمول با زرد شدن لبه ناخن آغاز می‌شود و در نهایت می‌تواند تمام سطح ناخن را تحت تأثیر قرار دهد. هرچند این عفونت‌ها معمولاً جدی نیستند، اما سلامت ناخن‌ها را دچار مشکل می‌کنند. برای بهبود این وضعیت می‌توان از داروهای ضد قارچ بهره برد.
لکه‌های سفید
به گزارش یورونیوز، بر خلاف باور عمومی، لکه‌های سفید ریزی که گهگاه بر روی ناخن‌ها نمایان می‌شوند، ارتباطی با ننوشیدن شیر کافی یا کمبود کلسیم ندارند. این لکه‌ها که به‌نام «لوکونیشی» شناخته می‌شوند، شایع‌ترین علت آن آسیب به خود ناخن یا ماتریکس زیر آن است. در چنین شرایطی هیچ درمان خاصی برای آن‌ها وجود ندارد و تنها باید منتظر ماند تا با رشد ناخن، این لکه‌ها از بین بروند.
با این حال، لوکونیشی می‌تواند به دلایل دیگری از قبیل عفونت قارچی، آلرژی (اغلب به محصولات مراقبت از ناخن) و در موارد نادر، به بیماری‌هایی نظیر دیابت، نارسایی قلبی و پسوریازیس نیز مرتبط باشد.
ناخن چماقی
چماقی شدن ناخن‌ها به حالتی اطلاق می‌شود که در آن ناخن‌های دست و پا برجسته و خمیده می‌گردند. این تغییر در ابتدا با نرم شدن ناخن آغاز می‌شود و در نهایت به خمیدگی و شکل گیری آن ختم می‌گردد. دلایل این تغییر شکل ناخن متنوع است؛ در برخی افراد این حالت به‌طور ارثی وجود دارد، اما در برخی دیگر ممکن است در نتیجه بیماری‌های قلبی و ریوی بروز کند.
چماقی شدن ناخن بیشتر در افرادی که به بیماری‌های قلبی و ریوی، نظیر سرطان ریه مبتلا هستند، دیده می‌شود. تصور بر این است که این اختلال به تغییرات در سطح اکسیژن و گردش خون در این شرایط وابستگی دارد.
ناخن قاشقی
ناخن قاشقی یا کویلونیشیا به اختلالی اطلاق می‌شود که معمولاً با نازک شدن ناخن‌ها شروع می‌شود و در ابتدا ناخن به‌جای فرورفتگی، صاف شده و سپس تغییر فرم می‌دهد.
شایع‌ترین دلیل این وضعیت کم‌خونی و فقر آهن است. کمبود آهن منجر به کاهش گلبول‌های قرمز خون می‌شود.
همچنین به‌نظر می‌رسد چندین علت خارجی دیگر نیز برای ایجاد ناخن‌های قاشقی وجود دارد. به‌عنوان مثال، افرادی که در شغل‌های در معرض فرآورده‌های نفتی کار می‌کنند یا در ارتفاعات زندگی می‌کنند، بیشتر احتمال دارد که به این وضعیت دچار شوند.