در برخی نانوایی‌ها، خرید کیسه‌های پلاستیکی به عنوان یک الزام مطرح شده است؛ در حالیکه در نانوایی‌های دیگر اگر از نان ساده صحبت کنید، احساس می‌کنید به آنها بی‌احترامی کرده‌اید. حتی اگر تصمیم به خرید نان کنجدی بگیرید، تنها چند دانه کنجد بر روی آن خواهید دید که اصلاً ارزش هزینه‌ی دو برابری را ندارد. در آغاز این رفتار، تنها در نانوایی‌های محدودی مشاهده می‌شد، اما به دلیل عدم نظارت بر چنین تخلفاتی، دیگر صنوف نیز احساس کردند که می‌توانند خریدهای اجباری و پرداخت مبلغ‌های چند برابر را بر مشتریان تحمیل کنند.
نان به عنوان یکی از اقلام کلیدی و استراتژیک نه‌تنها در ایران بلکه در بسیاری از کشورها نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. همین اهمیت باعث شد تا وقوع بحران‌هایی نظیر جنگ بین روسیه و اوکراین، تأمین گندم و ذرت را در سطح جهانی تهدید کند و کشورهای مختلف تحت تاثیر قرار گیرند. با اینکه ایران دارای ظرفیت بالایی برای تولید گندم است، اما همچنان این قلم و سایر محصولات وابسته به آن را جزء کالاهای استراتژیک می‌داند.
این موضوع موجب شده تا تدابیری برای تنظیم و مدیریت بازار گندم و مهم‌ترین محصول آن، یعنی نان، در دستور کار قرار گیرد. آخرین تغییرات در سیاست‌های مربوط به بازار نان، به بحث یارانه نانوایی‌ها و اختصاص چهل درصد از فروش نانوایان به آنها از طریق یارانه توسط دولت برمی‌گردد که در سال ۱۴۰۱ به صورت گسترده به مرحله اجرا درآمد.
از جمله اهداف مطرح‌شده برای این سیاست، کاهش دورریز نان، هدفمندتر شدن سیستم تخصیص یارانه نان و کاهش دست واسطه‌ها در فرایند خرید و فروش آردهای سهمیه‌ای است. دولت امیدوار بود که با این رویکرد، هم خریداران و هم نانوایان شرایط بهتری را تجربه کنند. اما آیا واقعاً چنین شده است؟
پشت نانوایان از تخلف حمایت می‌شود
هنگامی که برای خرید نان به هر نانوایی مراجعه می‌کنید، ناچارید کارت اعتباری خود را در دستگاه کارتخوان هوشمند بکشید و نوع و تعداد نان مورد نظر را مشخص کنید. هرچند این فرآیند تعیین نوع فقط برای نان‌هایی مانند بربری و سنگک انجام می‌شود.
نکته‌ای که قابل تامل است، رفتار عجیب این نانوایی‌ها برای ارائه خدمات است؛ در هر منطقه به سختی می‌توان نانوایی را پیدا کرد که برای خرید یک نان ساده، مشکلات فراوانی پیش روی شما نگذارد. جملاتی نظیر «نان ساده نداریم»، «فقط نان خشخاشی داریم» و «باید دو عدد نان خشخاشی بگیری تا کارت را بکشید» به کرات شنیده می‌شود.
به عبارتی ساده‌تر، فشار آوردن بر افراد برای خرید آنچه که نمی‌خواهند به صورت عادی در نانوایی‌ها درآمده و کسی نیست که به این وضع رسیدگی کند. دلیل این بیان، اعتماد به نفس بالای نانوایان است؛ زمانی که مشتریان از شیوه فروش آنها شکایت می‌کنند، با قاطعیت پاسخ می‌دهند: «اگر نمی‌خواهید، نخر» و یا درباره شکایت به اتحادیه بدون نگرانی می‌گویند: «هر کجا می‌خواهی شکایت کن، اوضاع همین‌طور است.»
چند وقت پیش سازمان غذا و دارو اعلام کرد که بیشترین میزان شکایت‌ها به این سازمان در سال گذشته مربوط به نانوایی‌ها و واحدهای غذایی دیگر مانند رستوران‌ها بوده است. با این حال، این نهاد مشخص نکرده که چند درصد از این شکایت‌ها مورد بررسی قرار گرفته و آیا میزان نارضایتی از عملکرد نانوایی‌ها کاهش یافته است یا خیر. اگر در سطح شهر کمی بگردید، به سختی می‌توانید نانوایی‌ای را پیدا کنید که به دلیل تخلف تعطیل شده باشد؛ با این حال، تخلفات برخی نانوایی‌ها که متأسفانه تعداد آنها کم هم نیست، کماکان ادامه دارد.
در برخی نانوایی‌ها، الزامی بودن خرید کیسه پلاستیکی وجود دارد و در نانوایی‌های دیگری اگر از نان ساده یاد کنید، این عمل به نوعی توهین به حساب می‌آید. اگر هم نان کنجدی بخرید، فقط تعداد معدودی دانه کنجد روی آن خواهید دید که ارزش پرداخت قیمت دو برابر را ندارد. شاید در ابتدا این رفتار تنها محدود به چند نانوایی بود، اما عدم رسیدگی به این تخلفات سبب شد تا سایر واحدهای صنفی نیز به خود اجازه دهند که خریدهای اجباری و هزینه‌های گزاف را بر دوش مشتریان بگذارند.
سرنوشت نامعلوم کیسه‌های آرد دولتی
اگر شکایت‌های گسترده‌ای به سازمان‌های نظارتی رسیده، بدین معنا است که مردم هنوز در انتظارند تا نهادهای قضایی به این موضوع وارد شوند. پرداخت یارانه‌های سنگین به نانوایی‌ها با هدف حفظ قیمت پایین نان، به همراه ارائه خدمات یارانه‌ای نظیر آب و برق و گاز به این واحدها، در نظر به نظر می‌رسد که برای زیاده‌خواهی برخی افراد کافی نیست. هنوز هم آردهای یارانه‌ای که باید به عنوان نان به دست مردم برسد، به دیگر صنوف فروخته می‌شود.
اواخر سال ۱۴۰۱، بحث ناپدید شدن تعداد زیادی از کیسه‌های آرد به گوش رسید که نهایتا مشخص نشد این کیسه‌ها چگونه و به‌دست چه کسانی جابجا شدند. همچنین، فروش نان‌های گران به یک رویه عادی در فعالیت نانوایی‌ها تبدیل شده و مردم سردرگم هستند که باید این مشکل را به کجا ببرند. اگر این روند ادامه یابد، ممکن است حتی نان نیز از سفره‌ها محو شود.
منبع: اقتصاد ۲۴