رمزگشایی از ناگفته‌های پزشکان هشت سال پس از فوت عباس کیارستمی

شقایق عرفی‌نژاد: در سال ۹۵، پس از فوت کیارستمی، روزنامه‌نگار اسماعیل رمضانی به گفتگو‌هایی با پزشکانش پرداخت که حالا در کتابی به نام هوس قمار آخر به چاپ رسیده است. رمضانی از چند سال پیش سمت‌وسوی خاصی در کار خود انتخاب کرده و به تحلیل مرگ شخصیت‌های مشهور که جنجالی شده، می‌پردازد. نخستین کتاب او درباره مرگ مرتضی پاشایی بود و پس از آن به مرگ آیت الله رفسنجانی پرداخت. کتاب هوس قمار آخر، نگاهی به زندگی و مرگ عباس کیارستمی است و آخرین اثر او در این راستا است. او در این باره می‌گوید: «تمایل داشتم از زاویه روایت‌های ناشنیده به این موضوع نزدیک شوم. در آن زمان مشکلاتی میان جامعه هنری و پزشکی به وجود آمد و روایت هنرمندان، روایت غالب جامعه شد. من قصد داشتم روایت‌های دیگر را نیز بشنوم؛ به‌ویژه پزشکانی که درگیر این مرگ بودند. به همین منظور با هفت پزشک او صحبت کردم، از جمله دکتر پایدار که سرپرست تیم پزشکی منصوب از سوی وزیر بهداشت برای درمان کیارستمی بود. همچنین آقای زالی که در آن زمان رئیس سازمان نظام پزشکی بود و خانم دکتر محرز که در زمینه عفونی جزء این تیم بود. من با همه این پزشکان گفت‌وگو کردم، اما به دلایل گوناگون، از جمله این که می‌خواستیم هیجانات کاهش یابد، این گفتگو‌ها تا کنون منتشر نشده است. البته این گفتگوها به یک مستند دو ساعته نیز تبدیل شده که امکان انتشار آن وجود دارد.»

مسیر بیماری عباس کیارستمی

اگر بخواهیم سیر بیماری و درمان کیارستمی را مرور کنیم، به طور خلاصه با این روند روبه‌رو خواهیم بود:

– بستری شدن در نیمه‌ی دوم اسفند سال ۱۳۹۴ به خاطر جراحی انتخابی پولیپ روده که به گفته خانواده کیارستمی، دکتر رضا پایدار، معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی ایران، که به دستور دکتر قاضی‌زاده مسئول نظارت بر درمان کیارستمی شده بود، مدعی است که این جراحی برای جلوگیری از گسترش سرطان انجام گرفته است.

– انجام جراحی دوم به علت احتمال خونریزی داخلی پیش از عید.

– جراحی سوم به دنبال بروز عفونت و اتساع شکم که به برداشتن کیسه صفرا انجامید.

– جراحی چهارم به خاطر عفونت خون که در خلال آن مشخص شد که میزنای (مجرای ادراری) پاره شده است. در این پروسه، پارگی میزنای ترمیم و نفروستومی (ایجاد مسیر خروج ادرار از کلیه به خارج بدن) و سوند دبل جی انجام گردید. در این زمان عباس کیارستمی مدتی در آی سی یو تحت دستگاه ونتیلاتور (تنفس) بستری بود.

– انتقال به منزل به دلیل وضعیت روحی نامناسب آقای کیارستمی پس از بستری طولانی و مراقبت در منزل.

– برداشتن نفروستومی، تخلیه آبسه میزنای و حذف سوند دبل جی در بیمارستانی دیگر.

– عفونت خون مجدد و تصمیم به ادامه درمان در فرانسه و انتقال به پاریس با آمبولانس هوایی که از سوی فرانسه تامین شد.

آمبولی (بسته‌شدن راه رگ‌های مغز به‌خاطر لخته) و عدم امکان جراحی به خاطر مصرف داروهای رقیق‌کننده خون، مساله خطای پزشکی را به همراه داشت و پرونده‌ای از سوی خانواده و وزارت بهداشت برای بررسی آن تشکیل شد. بهمن کیارستمی، پسر عباس کیارستمی، در گفت‌وگویی در همان سال بیان کرد: «ما درواقع در یک دالان تاریکی قرار داشتیم که قرار نبود از آن‌چه در حال وقوع است باخبر شویم. تیم پزشکی از ارائه هرگونه اطلاعات به ما و پدرم خودداری می‌کرد. پدرم قبل از مرگش به خاطر سکوت پزشکان بسیار نگران و عصبانی بود. روزی با او در بیمارستان تماس گرفتم و پرسیدم: این چه رازی است که حتی بیمار هم نباید از آن باخبر شود؟ پدرم بر این باور بود که تنها در فرانسه خانواده‌اش از وضعیت پزشکی‌اش به‌درستی آگاه شده بودند. در طول چهار ماه این اولین باری بود که پزشکان به ما در خصوص بیماری و وخامت حال پدرم اطلاعاتی ارائه می‌دادند.»

دکتر احمد میر، متخصص جراحی عمومی‌که پس از اولین عمل در اسفند ۱۳۹۴ به مناسبت تعطیلات عید به سفر توریستی رفت، به اعتقاد بسیاری به تشدید مشکلات در روزهای ابتدایی پس از عمل و عفونت دامن زده است. سازمان نظام پزشکی، ۴ مورد قصور پزشکی و انتظامی را در پرونده کیارستمی تأیید کرده است، ٤٠ روز پس از فوت او.

به‌گفته قائم‌مقام معاونت انتظامی‌سازمان نظام‌پزشکی در آن زمان، در ۱۶ مورد از ۲۰ محور بررسی شده در پرونده کیارستمی، پزشکان و کادر درمان در دو بیمارستان آراد و جم مشکلی نداشتند. در چهار مورد، که دو مورد آن‌ها قصور پزشکی و دو مورد نیز قصور انتظامی بودند، کیفرخواست صادر و به هیأت بدوی ارسال شد.

با این حال، جزییات بیشتری ارائه نشد و مشخص نبود که این قصور پزشکی به کدام پزشک یا در کدام بیمارستان مربوط می‌شود که به عنوان اطلاعات محرمانه شناخته می‌شود. واکنش بهمن کیارستمی به صدور این حکم این بود: «ما امیدوار بودیم که تا چهلم پدرمان، نتیجه بررسی‌ها اعلام شود تا اگر گزارشی معتبر از سازمان نظام‌پزشکی ارائه شد، از طرح شکایت صرف‌نظر کنیم، اما با توجه به روند قانونی دادرسی و سؤالات متعدد مطرح شده در رابطه با این پرونده، صدور حکم بدون انتشار گزارش دقیق کمیسیون محترم قابل قبول نیست و انتشار این گزارش برای پاسخ به سؤالات و ابهامات ضروری است.»

در نهایت، دکتر میر به ۳ ماه محرومیت از طبابت در بیمارستان جم محکوم شد، که این حکم هم مورد اعتراض او و هم تنی چند از هنرمندان قرار گرفت و در نهایت اجرایی نشد. از سویی رئیس دادگاه بدوی به اعلام این حکم در رسانه‌ها اعتراض کرد و آن را غیرواقعی خواند و خانواده کیارستمی را تهدید به شکایت کرد. در واکنش بهمن کیارستمی در مصاحبه با روزنامه شرق تصریح کرد: «حکم منتشر شده در رسانه‌ها همان چیزی است که به وکلای خانواده کیارستمی‌رسیده است. این حکم در اختیار من است و کلمه به کلمه‌اش همان است که در خبرگزاری‌ها ذکر شده و اگر نیاز باشد تصویر آن را نیز منتشر می‌کنیم؛ اما موضوع مهم‌تری وجود دارد و آن عادت سازمان نظام‌پزشکی به فرافکنی و حاشیه‌سازی است. پیش از اعلام رأی، آنها ترجیح دادند با طرح مسائل حاشیه‌ای مانند پرونده بیمارستان فرانسه و وصیت و اجازه دفن، اصل موضوع را از دستور کار خارج کنند و امروز هم ترجیح می‌دهند به‌جای پرداختن به مباحث مطرح شده در حول حکم، به مسائل بی‌ربط بپردازند.»

در طول برگزاری پرونده، سفر کیارستمی به فرانسه برای ادامه درمان به شدت مورد بحث بود و گفته می‌شد که در شرایطی که کیارستمی در آن به سر می‌برد، انجام چنین سفری به صلاح وی نبوده است. با این حال او بر خلاف توصیه پزشکان، این سفر را انجام داد، چون به گفته خود می‌خواست در بازی که در آن به شکست دچار شده، صندلی‌اش را تغییر دهد. اما تغییر صندلی، به واقع آخرین شکست او بود.

آن سوی ماجرا در هوس قمار آخر

رمضانی در این کتاب اعلام می‌کند که هیچ گونه قضاوتی نکرده و تنها روایت پزشکان را جمع‌آوری کرده و درستی و نادرستی این گفته‌ها بر عهده خواننده است. یکی از اصلی‌ترین مباحث مطرح در پرونده درمان نافرجام عباس کیارستمی، خطای پزشکی است. رمضانی در خصوص اینکه آیا این قصور پزشکی اثبات شد یا خیر می‌گوید: «در مورد آقای کیارستمی پذیرفته شد که چند خطای پزشکی رخ داده است و حکمی‌هم صادر شد. اما اتفاقی که در فرانسه افتاد، مورد بررسی قرار نگرفت.» او در ادامه توضیح می‌دهد: «وقتی اتفاقات فرانسه، نتیجه درمان در ایران به حساب می‌آید، خانواده نیز بارها اعتراض کرده‌اند که به تمام صحبت‌هایشان فقط به دوره آخر درمان در فرانسه اشاره می‌شود و نه آن چهار ماهی که در ایران تحت درمان بوده است. من فقط می‌خواستم دیدگاه‌های طرف دیگر ماجرا، یعنی پزشکان عباس کیارستمی نیز ثبت شود تا در آینده قضاوتی صحیح صورت گیرد.»

آئین رونمایی از کتاب «هوس قمار آخر؛ بازخوانی پرونده درمانی عباس کیارستمی در گفت‌وگو با پزشکان» روز یکشنبه ۲۸مردادماه و از ساعت ۱۶ تا ۱۹ در سالن استاد جلیل شهناز خانه هنرمندان، واقع در خیابان طالقانی، خیابان موسوی شمالی، بوستان هنرمندان برگزار خواهد شد.