کارشناس مسئول آموختن همگانی در انستیتو تحقیقات تغذیه و صنایع غذایی کشور به این نکته اشاره کرد که کم‌آبی و در کنار آن، مسمومیت ناشی از آب، دو وجه متفاوت از یک ارز هستند که می‌توانند به خطر مرگ منجر شوند. وی در ادامه گفت: دریافت آب در میزان بیش از حد ظرفیت بدن، می‌تواند تورم سلول‌های مغز را تهدید کرده و عواقب مرگبار به همراه داشته باشد.
دکتر مینا کاویانی بیان داشت: کمبود آب سالم یکی از مسائل اساسی مرتبط با غذا و زندگی بشریت در سرتاسر دنیا محسوب می‌شود. وی همچنین افزود: امسال در روز جهانی غذا، شعار “آب زندگی است، آب غذا است” انتخاب شده که به منظور افزایش آگاهی عمومی نسبت به مشکلات مرتبط با آب و ارائه راهکارهایی برای غلبه بر این مشکلات طراحی شده است.
وی اذعان کرد که هنگام تولد، آب حدود ۷۵ تا ۸۵ درصد از وزن بدن را تشکیل می‌دهد و با افزایش سن و بالا رفتن میزان چربی این نسبت به ۶۰ تا ۷۰ درصد در بزرگسالان لاغر و ۴۵ تا ۵۵ درصد در بزرگسالان چاق می‌رسد. بر اساس گفته‌های او، میزان آب بدن در ورزشکاران از غیرورزشکاران بیشتر است و با بالا رفتن سن و کاهش توده عضلانی، این مقدار کمتر می‌شود.
کاویانی ادامه داد: توزیع آب در بدن به این شکل است که حدود دوسوم از آب کل بدن درون سلول‌ها قرار دارد و یک‌سوم باقی‌مانده شامل آب خارج سلولی است که شامل آب و مواد حل‌شده در پلاسما، لنف، مایع نخاعی و ترشحات و همچنین آب میان‌بافتی که در میان و اطراف سلول‌ها وجود دارد، می‌شود.
این کارشناس در زمینه نقش آب در بدن توضیحاتی ارائه داد و گفت: آب دارای وظایف حیاتی در بدن است؛ به عنوان نمونه، آب جزء اساسی تمام بافت‌های بدن محسوب می‌شود و بسیاری از مواد حل‌شده در آن برای کارکردهای سلولی در دسترس هستند و معمولاً در تمامی واکنش‌های فیزیولوژیک نیاز است. همچنین، آب برای فعالیت‌های فیزیولوژیک نظیر هضم، جذب و دفع مواد ضروری است و در ساختار و عملکرد سیستم گردش خون نقش مؤثری دارد و به حفظ ثبات فیزیکی و شیمیایی مایعات داخل و خارج سلولی کمک می‌کند.
او به تأثیر مستقیم آب در حفظ دمای بدن اشاره کرد و گفت: با تبخیر عرق، آب به خنک‌کردن بدن در هوای گرم کمک کرده و مانع از افزایش دما (هیپرترمی) یا به تأخیر انداختن آن می‌شود.
کاویانی در مورد عوارض ناشی از کم‌آبی در بدن نیز توضیحاتی ارائه داد و افزود: از دست دادن تنها ۱۰ درصد آب بدن می‌تواند موجب مشکلات شدید مانند کاهش حجم خون و گرفتگی‌های عضلانی شود؛ به شکلی که دست دادن ۲۰ درصد از آب بدن ممکن است منجر به بی‌آبی (دهیدراتاسیون) فرد شود و او را به مرگ نزدیک کند. حتی کم‌آبی خفیف (از دست دادن ۱ تا ۲ درصد) می‌تواند به عملکرد شناختی و هوشیاری آسیب برساند و ضربان قلب را افزایش دهد.
برای زنده ماندن بدون آب، چه مدت می‌توان دوام آورد؟
این کارشناس دانشگاه در پاسخ به این پرسش که انسان چقدر می‌تواند بدون آب زنده باشد، تصریح کرد: در شرایط آب و هوایی معتدل، بزرگسالان سالم قادرند تا ۱۰ روز و کودکان می‌توانند تا ۵ روز بدون آب زنده بمانند، در حالی که یک فرد می‌تواند برای چندین هفته بدون غذا زندگی کند.
وی همچنین به منابع تأمین آب اشاره کرد و گفت: به طور طبیعی، آب وارد بدن از طریق نوشیدنی‌ها و مایعات و همچنین آب موجود در مواد غذایی می‌شود؛ همچنین اکسیداسیون مواد غذایی در بدن نیز منجر به تولید آب متابولیک می‌گردد که مقداری حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلی‌لیتر است.
کاویانی تأکید کرد: دفع آب به روش معمول از طریق ادرار و مدفوع انجام می‌شود که به آن دفع قابل اندازه‌گیری یا دفع محسوس آب می‌گویند و کلیه‌ها اصلی‌ترین تنظیم‌کننده دفع این آب هستند. همچنین، آب از طریق هوا و بخار آب از راه پوست نیز دفع می‌شود که به آن دفع غیرقابل اندازه‌گیری یا دفع نامحسوس آب گفته می‌شود. دفع نامحسوس آب مداوم و معمولاً ناخودآگاه است و قرار گرفتن در ارتفاعات، دماهای بالا و رطوبت پایین می‌تواند باعث افزایش این نوع دفع شود.
علائم بی‌آبی بدن
او با تأکید بر اینکه بی‌آبی بدن نشانه‌هایی را به همراه دارد، گفت: علائم دهیدراتاسیون شامل سردرد، خستگی، کاهش اشتها، سبکی سر و کاهش قابلیت کشش طبیعی پوست است. سایر نشانه‌ها نیز شامل ادرار غلیظ، کاهش میزان ادرار، فرورفتن چشم‌ها، خشکی غشاهای مخاطی دهان و بینی و تاکیکاردی (افزایش ضربان قلب) می‌باشد. همچنین در فرد دچار دهیدراتاسیون، مقدار مواد حل‌شده در ادرار بیشتر از حد نرمال و رنگ ادرار تیره‌تر از حد معمول خواهد بود.
کاویانی همچنین بیان کرد که بدن انسان هیچ منبع ذخیره‌ای برای آب ندارد و برای حفظ سلامتی و تأمین انرژی، باید مقدار آبی که در هر ۲۴ ساعت از بدن دفع می‌شود، جایگزین گردد. نیاز بدن به آب بستگی به عواملی مانند سن، جنسیت و دما دارد و در بزرگسالان این مقدار شامل آب به دست آمده از غذا (۳ لیوان) و نوشیدنی‌ها و آب متابولیک (یک لیوان) بین ۷ تا ۱۱ لیوان است.
وی درباره اینکه آیا احساس تشنگی همیشه نشانه‌ای مثبت برای نوشیدن آب است، گفت: همیشه این‌طور نیست؛ احساس تشنگی معمولاً پیامی برای نیاز به آب است، مگر در مواردی مانند شیرخواران و ورزشکاران که در حین ورزش سنگین هستند یا افراد سالخورده که ممکن است حس تشنگی آن‌ها کاهش یافته باشد. در شرایط گرمای شدید یا تعریق زیاد، تشنگی ممکن است نیازی واقعی بدن به آب را نشان ندهد.
وی در ادامه به مسمومیت ناشی از آب نیز اشاره کرد و گفت: مسمومیت با آب زمانی رخ می‌دهد که مقدار آبی بیش از ظرفیت بدن وارد می‌شود و این امر موجب افزایش حجم مایع درون سلولی و در نتیجه تورم سلول‌ها، به‌ویژه در سلول‌های مغز می‌گردد. این حالت می‌تواند با علائمی چون سردرد، حالت تهوع، نابینایی، استفراغ، حرکات ناپایدار عضلانی و یا تشنج همراه باشد و در صورت عدم درمان، ممکن است به مرگ منجر شود.
بر اساس اطلاعات دریافتی از روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی، کاویانی به درصد آب موجود در برخی مواد غذایی اشاره کرد و اظهار داشت: در کاهو ۹۶ درصد، تخم مرغ ۷۵ درصد، کرفس ۹۵ درصد، موز ۷۴ درصد، خیار ۹۵ درصد، کلم خام ۹۲ درصد، جوجه بریان ۷۰ درصد، هندوانه ۹۲ درصد، ذرت آب‌پز ۶۵ درصد، بروکلی آب‌پز ۹۱ درصد، گوشت گاو (راسته) ۵۹ درصد، شیر بدون چربی ۹۱ درصد، اسفناج ۹۱ درصد، نان سفید ۳۷ درصد، لوبیا سبز آب‌پز ۸۹ درصد، کیک ۳۴ درصد، هویج خام ۸۸ درصد، کره ۱۶ درصد، پرتقال ۸۷ درصد، غلات پخته ۸۵ درصد، بیسکویت شور ۳ درصد، سیب خام بدون پوست ۸۴ درصد، شکر سفید ۱ درصد، انگور ۸۱ درصد، روغن‌ها ۰ درصد و سیب‌زمینی آب‌پز ۷۷ درصد آب دارند.