پس از آتش‌سوزی اخیر در بیمارستان گاندی، بار دیگر مسئله استفاده از کامپوزیت در نمای ساختمان‌ها به موضوع بحث تبدیل شده است. پرسش اصلی این است که چه دلایلی باعث میشود کامپوزیت ناامن و حتی خطرناک به شمار آید و چرا در معماری نباید به کار گرفته شود؟ این سؤال توسط یک مدرس دانشگاه و مشاور معماری پاسخ داده شده است.
ایمان شیخ انصاری، معمار و مدرس دانشگاه درباره خطرات استفاده از کامپوزیت در نمای ساختمان‌ها و طراحی داخلی اظهار داشت: کامپوزیت به عنوان پوشش ساختمان‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. نمای ساختمان‌ها برای دلایل مختلفی پوشش داده میشود که شامل محافظت از ساختارهای سازه‌ای و همچنین زیبایی ظاهری است.
کامپوزیت چیست؟
وی به ساختار کامپوزیت اشاره کرده و ادامه داد: پیش از این از آجر و سنگ به عنوان گزینه‌های پوشش استفاده می‌شد، اما استفاده از موادی که قابلیت شکل‌پذیری دارند، به عنوان یک راه‌حل ساده‌تر مورد توجه قرار گرفت، به‌ویژه آلومینیوم. اما در نهایت مشخص شد که این ماده به تنهایی نمی‌تواند به عنوان پوشش عمل کند و بنابراین هسته داخلی آن از مواد پلیمیری ساخته شد تا هم پوشش ایجاد کند و هم استحکام را افزایش دهد. به این ترتیب به صفحات نازک آلومینیومی اصطلاحاً کامپوزیت می‌گویند.
شیخ انصاری افزود: کامپوزیت عمدتاً در ساختمان‌های بلندمرتبه و تجاری به کار می‌رود، زیرا سرعت اجرای آن بسیار بالا است. این ورقه‌ها به راحتی در کنار یکدیگر پیچ و نصب می‌شوند.
این مشاور معماری در ادامه گفت: هنگامی که مهندسان و معماران به این ماده توجه بیشتری نشان می‌دهند، دلیلش این است که کامپوزیت مشکلات نماهای قبلی مانند سنگ و آجر را ندارد. همچنین تهیه و استفاده از آن هزینه‌ها را به طرز قابل توجهی کاهش داده است. در رابطه با هزینه اجرای این نما نیز باید گفت که قیمت هر متر مربع از آن بین 500 هزار تومان تا یک میلیون تومان است، اما به دلیل سرعت بالای نصب، تمایل به استفاده از کامپوزیت افزایش یافته است.
او در ادامه افزود: در برخی موارد، در مرمت ساختمان‌ها به کارگیری نمای کامپوزیتی بسیار خطرناک است. این روکش ممکن است ساختمانی را که از نظر ایمنی ناامن است، به شکلی زیبا جلوه دهد در حالی که همچنان در معرض خطر می‌باشد.
کامپوزیت سریع آتش می‌گیرد
این مدرس دانشگاه در خصوص قابلیت اشتعال کامپوزیت توضیح داد: مواد پلیمری مورد استفاده در هسته آلومینیوم کامپوزیت، ترکیب‌های شیمیایی بر پایه پلی‌اتیلن دارند که از مواد نفتی ساخته می‌شوند. به همین دلیل این مواد به دلایل اقتصادی انتخاب می‌شوند، اما متأسفانه سریعاً آتش می‌گیرند.
شیخ انصاری در ادامه بر خطرات بالای آتش‌سوزی این مواد تأکید کرد و گفت: هسته مرکزی این نما به خاطر پایه نفتی خود، به سرعت شعله‌ور می‌گردد. از سوی دیگر، وقتی آلومینیوم به این حد نازک میشود، به راحتی ذوب شده و آلومینیوم مذاب در کنار آتش نیز بسیار خطرناک است. عواقب این امر در تصاویر مربوط به آتش‌سوزی بیمارستان گاندی مشاهده میشود که گدازه‌های ناشی از آن به پایین سقوط می‌کنند. این‌ها در واقع همان آلومینیوم ذوب شده بودند.
مشاور عالی شرکت مهندسین مشاور بیان کرد: ساده‌ترین راه‌حل برای مقابله با این مشکل، استفاده از روکش‌های ضدحریق روی کامپوزیت‌هاست، اما این اقدام هزینه بسیار بالایی دارد و معمولاً به کار نمی‌رود. زیرا در صورت استفاده از این روکش‌ها، قیمت کامپوزیت چندین برابر میشود و برای سازنده به صرفه نخواهد بود.
از کامپوزیت در معماری داخلی هم باید پرهیز شود
شیخ انصاری در ارتباط با استفاده از کامپوزیت در نماهای داخلی ساختمان‌ها نیز گفت: در نمای داخلی معمولاً از گچ یا کنف استفاده میشود که در برابر آتش مقاومت بیشتری دارند؛ اما چوب که در این قسمت‌ها غالباً به کار می‌رود نیز خود سوختنی است. آلومینیوم به شدت سریع آتش می‌گیرد و مدیریت حریق را پیچیده‌تر می‌کند. به همین دلیل استفاده از کامپوزیت در نمای داخلی نیز توصیه نمی‌شود.
این معمار و مدرس دانشگاه بیان داشت: به دلیل ارزان بودن این ترکیبات شیمیایی، در سایر نقاط ساختمان نیز به عنوان پرکننده مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ برای مثال در طراحی داخلی کانترها یا سقف پارکینگ‌ها و … کاربرد دارد.
او گفت: استفاده از کامپوزیت غالباً در ساختمان‌های بلندمرتبه مشاهده میشود، اما متأسفانه در کشورمان جایگزین‌های بهتری برای آن معرفی نشده؛ به نظر من می‌توان از صفحات گچی روکش‌دار به عنوان گزینه مناسب‌تری نسبت به کامپوزیت‌ها بهره جست.
شیخ انصاری همچنین به مقررات موجود درباره استفاده از کامپوزیت اشاره کرد و گفت: قوانین نظام مهندسی به نحوه اجرای کامپوزیت برای جلوگیری از حریق پرداخته است و هر ساختمان باید تأییدیه‌ای از سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی دریافت کند تا از وقوع حریق جلوگیری شود. به این ترتیب مسؤولیت‌های مربوط به ایمنی آتش بر عهده سازمان نظام مهندسی می‌باشد و از این نظر آتش‌نشانی و نظام مهندسی می‌توانند استفاده از آن را محدود، مشروط یا حتی ممنوع کنند.
شیخ انصاری در پاسخ به این سؤال که آیا نظام مهندسی می‌تواند استفاده از این ماده را ممنوع کند، بیان کرد: در برخی موارد این مواد در کارگاه‌های غیر استاندارد و بدون نظارت صحیح تولید می‌شوند و در برخی از موارد هم ممکن است ایراداتی در نوع اجرا و اتصال آن با ساختمان وجود داشته باشد. بنابراین نمی‌توان به‌صورت کلی استفاده از آن را ممنوع کرد، اما باید بر ساخت استاندارد آن و ارتقاء کیفیت کامپوزیت نظارت شود. همچنین همانطور که قبلاً گفته شد، آتش‌نشانی و نظام مهندسی نیز به دلایل ایمنی می‌توانند استفاده از آن را محدود یا ممنوع کنند.
کامپوزیت با معماری ایرانی همخوانی ندارد
وی همچنین در خصوص شرایط و فرهنگ معماری کشور ما گفت: بر اساس ابلاغ شورای نماها، الزامات هویت معماری ایرانی-اسلامی باید در طراحی نما لحاظ شود و به وضوح می‌بینیم که کامپوزیت جزو این موارد نیست.
این مشاور معماری افزود: نکته‌ای که باید مد نظر قرار گیرد این است که هر نوع مصالحی که در نما به‌کار می‌رود، باید به طور ایمن اجرا شود. شیشه، سنگ و … نیز ممکن است خطرات خاص خود را داشته باشند، لذا توجه به ایمنی در اجرا امری مهم و ضروری است.
مطلب پیشنهادی:
آتش‌سوزی در بیمارستان گاندی؛ مقصران و موثران
شیخ انصاری در ادامه با اشاره به شرایط اقلیمی کشور تصریح کرد: ما باید به این نکته توجه داشته باشیم که در کشوری که روزهای آفتابی زیادی داریم، استفاده از مواد و مصالحی که سریع ذوب می‌شوند و نور را خوب بازتاب می‌کنند، منطقی نیست. همچنین در کشوری که تگرگ هم می‌بارد، موادی که سریع دچار آسیب یا تغییر رنگ می‌شوند و از لحاظ اقتصادی نیز امکان تعمیر مجددشان برای افراد وجود ندارد، به کارگیری آنها توجیهی ندارد. بنابراین باید اعلام کنم که این مصالح برای ساختمان‌های ما نامناسب هستند و به دلایل امنیتی و همچنین فنی و معماری، بهتر است از آنها استفاده نشود.
این معمار و مدرس دانشگاه ابراز امیدواری کرد که با همکاری نهادهای ناظر و قانون‌گذار، شرایطی فراهم شود تا استفاده از کامپوزیت در صنعت ساخت‌وساز متوقف گردد و به‌ویژه بتوان تولید مواردی که ایمن‌تر و با قیمت مناسب‌تر هستند، جایگزین کامپوزیت‌ها کرد.