هم‌اکنون و بر اساس آخرین جدول توازن آب، میزان آب بدون درآمد در سرزمین ایران تقریباً ۳۲ درصد برآورد می‌شود که از این میزان، ۱۵ درصد به دلیل هدررفت فیزیکی، ۱۵.۵ درصد به هدررفت ظاهری و ۱.۴ درصد مرتبط با مصارف مجاز بدون درآمد است.
، با توجه به موقعیت ایران در مناطق خشک و نیمه‌خشک و همچنین تحت تأثیر تغییرات اقلیمی و افزایش دما، مدیریت منابع آبی از اهمیت بالایی برخوردار است. آمارها نشان می‌دهند که ایران از نظر مصرف آب در زمینه‌های مختلف از جمله کشاورزی، صنعت و مصارف شهری، در وضعیت بحرانی به سر می‌برد.
یکی از عوامل اصلی این بحران، هدررفت چشمگیر آب در شبکه‌های توزیع آب شهری و روستایی است که به طور میانگین حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد برآورد می‌شود. این بدان معناست که از هر ۱۰۰ لیتر آبی که به شبکه‌های توزیع وارد می‌شود، تقریباً ۲۵ تا ۳۰ لیتر آن به دلایل مختلف به هدر می‌رود.
عوامل متعددی در هدررفت آب در ایران تأثیرگذار هستند که می‌توان آنها را به دو دسته کلی عوامل ساختاری و مدیریتی تقسیم کرد. موارد ساختاری شامل فرسودگی و قدیمی بودن بسیاری از لوله‌های توزیع آب در مناطق شهری و روستایی است که نواقص و شکستگی‌های این لوله‌ها سبب نشت و هدررفت آب می‌گردد. علاوه بر این، در بعضی از نواحی، زیرساخت‌های آب‌رسانی به‌روز نشده و هنوز از سیستم‌های قدیمی بهره‌برداری می‌شود که باعث هدررفت عمده‌ای از آب می‌شود. از سوی دیگر، ناکافی بودن برنامه‌ریزی و نظارت بر مصارف آب در بخش‌های مختلف، به هدررفت بیشتر آب دامن می‌زند.
کشاورزی سنتی و روش‌های آبیاری قدیمی در ایران نیز از دلایل بارز هدررفت آب محسوب می‌شود. استفاده از آبیاری غرقابی و دیگر شیوه‌های ناکارا باعث اتلاف مقدار زیادی آب بدون بهره‌وری مطلوب می‌شود. عواقب هدررفت آب به‌طور جدی بر منابع طبیعی و اقتصاد کشور تاثیرات منفی بارزی دارد و با کاهش منابع آبی و افزایش هدررفت، بسیاری از نواحی کشور با بحران کمبود آب روبه‌رو شده‌اند.
هدررفت آب بار مالی سنگینی به اقتصاد ملی تحمیل می‌کند، از قبیل هزینه‌های ترمیم زیرساخت‌ها و کاهش تولیدات در بخش‌های کشاورزی و صنعتی. همچنین کاهش سطح آب‌های زیرزمینی و خشک شدن تالاب‌ها و دریاچه‌ها از عواقب زیست‌محیطی هدررفت آب می‌باشد که می‌تواند به نابودی اکوسیستم‌های طبیعی بینجامد.
این مشکل صرفاً مختص ایران نیست، چرا که هر سال بیش از ۳۲ میلیارد متر مکعب آب تصفیه شده به دلیل نشت از شبکه‌های توزیع هدر می‌رود. علاوه بر این، ۱۶ میلیارد متر مکعب آب تصفیه شده نیز به مشترکان نمی‌رسد چرا که به دلایل مصرف غیر مجاز (دزدی آب)، عدم دقت در اندازه‌گیری و خطاهای مدیریتی، به حساب نمی‌آید. میانگین جهانی هدررفت آب حدود ۳۵ درصد تخمین زده می‌شود، در حالی که در برخی کشورهای با درآمد کم، این نسبت به ۵۰-۶۰ درصد می‌رسد.
در کشورهای در حال توسعه، هدررفت منابع ناشی از مقادیر بالا آب بدون درآمد، موضوعی قابل توجه است. برآوردهای محافظه‌کارانه نشان می‌دهند که هزینه‌های سالانه خدمات و تأسیسات آب‌رسانی مربوط به آب بدون درآمد در سطح جهانی، حدود ۱۴ میلیارد دلار است که تقریباً یک سوم از این مقدار متعلق به کشورهای در حال توسعه است. روزانه حدود ۴۵ میلیون متر مکعب آب به واسطه نشت در شبکه‌های توزیع کشورهای در حال توسعه به هدر می‌رود، که این مقدار برای تأمین آب ۲۰۰ میلیون نفر کافی است.
بر اساس استراتژی‌های کاهش آب بدون درآمد، در سه حیطه کاهش هدررفت فیزیکی (واقعی)، کاهش هدررفت غیرفیزیکی (ظاهری) و کاهش مصارف مجاز بدون درآمد، فعالیت‌های عملیاتی طراحی می‌شود. این استراتژی از طرف شرکت مهندسی آب و فاضلاب به شرکت‌های استانی ابلاغ و بر روند اجرای آن نظارت خواهد شد.
به گفته علی سیدزاده – مدیرکل دفتر مدیریت مصرف آب، خدمات مشترکان و کاهش هدررفت شرکت مهندسی آب و فاضلاب، اصلاح و بازسازی شبکه فرسوده آب، استانداردسازی انشعابات آب، تعویض کنتورهای معیوب مشترکان، نصب کنتور بر روی منابع تأمین آب، مدیریت فشار و تقسیم‌بندی منطقه‌ای، نشت‌یابی و ترمیم نشتی‌ها در شبکه‌های توزیع و خطوط انتقال آب، و همچنین نشت‌یابی و رفع مشکل نشتی‌ها در مخازن آب، از جمله مهمترین اقداماتی است که به کاهش میزان آب بدون درآمد کمک می‌کند.
وی همچنین افزود که هزینه‌های عملیات مربوط به کاهش آب بدون درآمد بسیار بالاست و گفته شده که برای کاهش هر یک درصد آب بدون درآمد در سطح کشور، اعتباری معادل ۲۲ هزار میلیارد تومان لازم است.
برای مقابله با این بحران، باید راهکارهای مؤثری در نظر گرفته شود. یکی از روش‌ها، نوسازی و بهبود شبکه‌های توزیع آب و تعویض لوله‌های فرسوده و اصلاح زیرساخت‌ها می‌باشد که به کاهش نشت آب کمک خواهد کرد. همچنین، به‌کارگیری سیستم‌های آبیاری کارآمد، مانند روش‌های تحت فشار مثل آبیاری قطره‌ای و بارانی، می‌تواند به طور چشمگیری در مصرف آب کشاورزی صرفه‌جویی کند. ترویج فرهنگ مصرف بهینه آب و آموزش همگانی درباره اهمیت حفاظت از منابع آبی نیز از گام‌های کلیدی در جهت کاهش هدررفت آب به شمار می‌روند.
علاوه بر این، با برنامه‌ریزی جامع و نظارت مستمر بر وضعیت مصرف آب می‌توان از هدررفت بی‌رویه جلوگیری کرد. در نهایت، با توجه به محدودیت منابع آبی در ایران، مقابله با هدررفت آب باید به عنوان یک اولویت اساسی در نظر گرفته شود. برای تحقق این هدف، همکاری همه‌جانبه دولت، بخش خصوصی و جامعه مدنی الزامی است. با اتخاذ سیاست‌های کارآمد و پیاده‌سازی راهکارهای عملی، می‌توان بر این بحران فائق آمد و منابع آبی کشور را به نفع نسل‌های آینده محافظت کرد.