سرطان پروستات از یک غده‌ی کوچک واقع در زیر مثانه آغاز می‌شود که وظیفه‌ی اساسی آن تولید مایع منی است. در صورتی که این بیماری به مراحل پیشرفته‌تر برسد، ممکن است به دیگر نواحی بدن مانند استخوان‌ها، غده‌های لنفاوی، کبد و ریه‌ها نیز سرایت کند.
به گزارش انتخاب و با ارجاع به انلی مای هلث؛ این نوع سرطان با رشد غیرطبیعی سلول‌ها در بافت پروستات آغاز می‌شود. پروستات، اندامی کوچک که درست در زیر مثانه قرار دارد، نقش کلیدی در دستگاه تولیدمثل مردان ایفا می‌کند و خاصیت اصلی‌اش تولید مایع منی است.
معمولاً زمانی که نام سرطان پروستات را می‌شنویم، آن را مختص به همین غده تصور می‌کنیم، اما در مراحل پیشرفته‌تر، این بیماری ممکن است از محل اصلی خود فراتر رفته و به دیگر اندام‌ها گسترش یابد؛ فرایندی که به آن «متاستاز» گفته می‌شود.
سرطان پروستات متاستاتیک چیست؟
سرطان پروستات متاستاتیک به حالتی گفته می‌شود که سلول‌های سرطانی از پروستات جدا شده و به سایر نواحی بدن سرایت کنند. این مرحله، به‌عنوان «مرحله‌ی چهارم» یا بیماری پیشرفته شناخته می‌شود.
دکتر گویل توضیح می‌دهد:
«اکثریت موارد سرطان پروستات در مراحل اولیه تشخیص داده می‌شوند. البته شکل متاستاتیک عموماً در بیمارانی مشاهده می‌شود که پیش‌تر تحت درمان برای سرطان پروستات قرار گرفته‌اند. هرچند سرطان پروستات متاستاتیک درمان قطعی ندارد، اما روش‌های مختلف درمانی وجود دارد که می‌تواند روند پیشرفت بیماری را کند کرده و علائم آن را کنترل نماید.»
علل سرطان پروستات متاستاتیک
دکتر گویل تصریح می‌کند:
«دلیل دقیق متاستاز در سرطان پروستات هنوز به‌طور کامل مشخص نشده است. این وضعیت زمانی رخ می‌دهد که سلول‌های سرطانی از تومور اصلی در پروستات جدا شده و از طریق خون یا سیستم لنفاوی به نواحی دیگر بدن منتقل و در آنجا تومورهای جدیدی ایجاد می‌کنند.»
شایع‌ترین نواحی متاستاز در سرطان پروستات
این سرطان ممکن است به قسمت‌های مختلف بدن سرایت کند، اما برخی نواحی بیشتر از سایرین در معرض خطر هستند:
• استخوان‌ها: این ناحیه، شایع‌ترین محل متاستاز است، به‌ویژه در ستون فقرات، لگن و دنده‌ها. بر اساس پژوهشی در سال ۲۰۱۴، تقریباً ۸۴ درصد مردان مبتلا به سرطان پروستات متاستاتیک درگیر این ناحیه بودند.
• غده‌های لنفاوی: این غدد کوچک که بخشی از سیستم ایمنی بدن هستند، در حدود ۱۰.۶ درصد از موارد متاستاز تأثیر می‌پذیرند.
• کبد: تقریباً ۱۰.۲ درصد از بیماران دچار متاستاز به کبد می‌شوند.
• ریه‌ها: حدود ۹.۱ درصد از مبتلایان به سرطان پروستات پیشرفته، درگیری ریوی دارند.
محل‌های نادرتر متاستاز شامل غدد فوق‌کلیوی، مغز و لوزالمعده است.
دکتر گویل می‌افزاید:
«بدون تردید، استخوان‌ها شایع‌ترین ناحیه‌ی متاستاز محسوب می‌شوند. از این رو، اگر فردی که سابقه سرطان پروستات دارد، درد جدیدی در ناحیه کمر یا لگن احساس کند، نباید آن را نادیده بگیرد.»
علائم و نشانه‌های سرطان پروستات متاستاتیک
در مراحل ابتدایی، این نوع سرطان ممکن است علامت خاصی نداشته باشد. اما با پیشرفت بیماری، علائمی ممکن است خود را نشان دهند که شامل:
• احساس خستگی مزمن یا بی‌حالی غیرمعمول
• تکرر ادرار یا احساس سوزش هنگام ادرار
• کاهش وزن ناگهانی و بدون دلیل واضح
• حالت تهوع یا استفراغ
• درد در نواحی کمر، لگن، مفاصل یا استخوان‌ها که به‌تدریج تشدید می‌شود
این علائم معمولاً با توجه به نواحی گسترش بیماری اختلاف دارند.
عوامل خطر در گسترش سرطان پروستات
عوامل مؤثر در افزایش احتمال متاستاز سرطان پروستات، همان عواملی هستند که به ظهور اولیه‌ی این بیماری کمک می‌کنند. به‌عنوان نمونه:
• سن: با افزایش سن، به‌ویژه بعد از ۵۰ سالگی، احتمال ابتلا به سرطان پروستات بالا می‌رود.
• نژاد و قومیت: در ایالات متحده، مردان سیاه‌پوست بیشتر در معرض خطر مبتلا شدن به انواع تهاجمی یا پیشرفته سرطان پروستات هستند. علت دقیق این موضوع هنوز کاملاً روشن نیست.
• سابقه‌ی خانوادگی: داشتن یکی از بستگان نزدیک (پدر، برادر یا پدربزرگ) مبتلا به سرطان پروستات، خطر ابتلا را افزایش می‌دهد.
• جهش‌های ژنتیکی ارثی: برخی تغییرات ژنی مانند جهش در ژن‌های BRCA1 و BRCA2 (که بیشتر با سرطان پستان و تخمدان مرتبط‌اند) می‌توانند خطر ابتلا به سرطان پروستات را نیز بالا ببرند.
• چاقی: طبق نظر مؤسسه‌ی Cancer Research UK، اضافه‌وزن مرتبط با احتمال بالاتر ابتلا به انواع تهاجمی سرطان پروستات است و می‌تواند منجر به رشد سریع‌تر یا عود بیماری پس از درمان اجرا شده شود.
• سیگار کشیدن: تحقیقات نشان داده‌اند که سیگاری‌ها بیشتر از دیگران در معرض ابتلا به سرطان پروستات متاستاتیک هستند و نیز احتمال بازگشت بیماری در آن‌ها بیشتر است، هرچند نتایج پژوهش‌ها در این زمینه متناقض است.
عوارض احتمالی سرطان پروستات متاستاتیک
روش‌های درمانی مرتبط با سرطان پروستات متاستاتیک ممکن است باعث ضعف و شکنندگی استخوان‌ها شده و خطر شکستگی را افزایش دهند. به‌منظور حفظ سلامت استخوان‌ها، پزشکان معمولاً توصیه می‌کنند:
• ورزش: حداقل ۳۰ دقیقه فعالیت فیزیکی شامل پیاده‌روی یا تمرینات سبک قدرتی در اکثر روزهای هفته انجام دهید.
• تغذیه: مصرف غذاهای غنی از کلسیم مانند لبنیات و سبزی‌های برگ‌دار را فراموش نکنید و با پزشک درباره استفاده از مکمل‌های کلسیم و ویتامین D مشورت نمایید.
• سبک زندگی سالم: سیگار را ترک کنید و مصرف الکل را به حداقل برسانید تا به سلامت استخوان‌ها و قلب کمک کنید.
چرا سرطان پروستات مرحله‌ی چهارم در زمان تشخیص اولیه کمتر دیده می‌شود؟
این موضوع دو عامل اصلی دارد:
1. غربالگری زودهنگام: بیشتر مردان با استفاده از آزمایش PSA (آنتی‌ژن اختصاصی پروستات) یا معاینه‌ی انگشتی مقعدی، در مراحل اولیه به تشخیص می‌رسند، پیش از آنکه سرطان گسترش یابد.
2. درمان‌های قبلی: بیماری متاستاتیک معمولاً در مردانی مشاهده می‌شود که قبلاً تحت جراحی، پرتودرمانی یا درمان هورمونی برای مراحل اولیه‌ی سرطان پروستات قرار گرفته‌اند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
دکتر گویل در پایان تأکید می‌کند:
«اگر سابقه‌ابتلا به سرطان پروستات دارید یا هر یک از علائم مذکور — به‌ویژه درد استخوان، خستگی یا مشکلات ادراری — را تجربه می‌کنید، به‌عنوان قاعده‌ی اصلی با پزشک خود مشورت کنید. تشخیص زودهنگام می‌تواند تفاوت بزرگی در مسیر درمان ایجاد کند. حتی اگر قبلاً به درمان پرداخته‌اید، بروز علائم جدید باید با جدیت بررسی شود. درمان به‌موقع می‌تواند روند پیشرفت بیماری را کاهش داده و کیفیت زندگی را حفظ نماید.»