در پی بروز ناترازی انرژی در کشور، وزارت ارتباطات در سال گذشته، به همت سازمان هایی همچون وزارت نفت، نیرو و سازمان برنامه و بودجه، طرح ملی را به مرحله اجرا درآورد. این برنامه به دنبال ایجاد پروفایل انرژی برای هر فرد با استفاده از فناوری های پیشرفته و سیستم های مبتنی بر فناوری اطلاعات است تا مشخصات تمامی اشتراکات آبی، برقی و گازی افراد و اعتبار انرژی آن ها را به خوبی نمایش دهد.
به نقل از خبرگزاری در سال های اخیر، موضوع بهینه سازی مصرف به یکی از اولویت های عمده در کشور تبدیل شده است. علی رغم اینکه ایران از منابع گسترده ای در زمینه سوخت های فسیلی، از جمله نفت و گاز برخوردار است و فرآورده های متنوعی نیز تولید می کند، مصرف انرژی در این کشور بیش از دو برابر میانگین جهانی است. تاریخچه ناترازی انرژی در ایران به سال های دور برمی گردد و این معضل در گذشته نیز کشور را با چالش هایی مواجه کرده است؛ اما در سال گذشته از مردم خواسته شد تا در مصرف برق و گاز احتیاط بیشتری به خرج دهند.
دولت سیزدهم، با آغاز به کار خود، رفع معضل ناترازی انرژی را به عنوان یکی از اولویت های کلیدی خود کرده است، چرا که تداوم شرایط فعلی می تواند آثار منفی بر تمامی عرصه ها، به ویژه ارتباطات، برجای بگذارد. به همین دلیل، وزارت ارتباطات در کنار وزارتخانه های نفت و نیرو به عنوان یکی از ارکان اصلی در تحلیل و بررسی ناترازی های انرژی قرار گرفته است.
وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات بر نقش هوشمندسازی به عنوان یک راهکار مؤثر برای عبور از چالش های مربوط به ناترازی ها، مخصوصاً در حوزه انرژی، تأکید نموده و خاطرنشان کرده که وزارت ارتباطات در دولت سیزدهم به صورت جدی بر روی هوشمندسازی انرژی کار می کند. هوشمندسازی در عصر حاضر به یکی از عوامل کلیدی در بهبود کیفیت زندگی و افزایش رضایت شهروندان تبدیل شده و چنین تحولات می توانند به کاهش مصرف انرژی، بهینه سازی زمان و تقویت امنیت منجر شوند.
از طرف دیگر، مدیریت اوج مصرف یکی از جنبه های بنیادین در زمینه ناترازی انرژی به حساب می آید. در هیچ کجا از جهان به اندازه کافی بر روی اوج مصرف سرمایه گذاری نمی شود، چرا که این منابع در زمان های غیر از اوج مصرف بلااستفاده مانده و اتلاف می شوند. بنابراین، مدیریت هوشمند مصرف انرژی و کم کردن فاصله میان اوج و میانگین مصرف، راهکارهایی هستند که می توان به کمک ابزارهای هوشمند به آن ها دست یافت. معاون وزیر ارتباطات و رئیس سازمان فناوری اطلاعات ایران تصریح کرد که محور اصلی در این راستا، طراحی مجدد و بهبود تکنولوژی اطلاعات در اکوسیستم انرژی خواهد بود. این اقدام شامل بهینه سازی مدیریت مصرف انرژی، ساماندهی یارانه ها و یکپارچه سازی داده ها است.
از این رو، توسعه فناوری و ارتباطات در کشور به انرژی وابسته است و عدم مدیریت صحیح مصرف انرژی می تواند رشد بخش ارتباطات را با چالش هایی جدی مواجه کند. وزارت ارتباطات باید به عنوان پیوندی میان حوزه های مختلف عمل کرده و در مدیریت مصرف انرژی مسئولیت خود را به بهترین شکل ایفا نماید. به همین دلیل، سید ستار هاشمی وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات در سال گذشته به تبیین برنامه ها و اقدامات وزارت ارتباطات در این زمینه پرداخت و بر ضرورت ایجاد پروفایل های انرژی برای افراد حقیقی و حقوقی تأکید کرد تا کسانی که از منابع انرژی استفاده می کنند، به وضوح از مقدار سهم خود از حامل های انرژی آگاهی یابند و مصرف شان را رصد کنند. همچنین پلتفرمی با عنوان بازارگاه انرژی طراحی شده که این برنامه در شورای سران قوا نیز مورد بررسی قرار گرفته است.
او همچنین اشاره نمود که سامانه ای به نام “ای ان اس” نیز برای مدیریت انرژی طراحی شده و از سوی دیگر زیرساخت اعتبار دیجیتال انرژی می تواند مازاد حامل های انرژی هر فرد را نمایش دهد. پلتفرم های مربوط به مدیریت مصرف و توزیع انرژی به عنوان بخشی دیگر از خدمات وزارت ارتباطات راه اندازی خواهند شد. تجربیات جهانی نشان می دهد که می توان تا ۲۵ درصد در مصرف انرژی صرفه جویی کرد و هوشمندسازی در حوزه های مختلف قادر است شرایط را به میزان ۲۵ درصد بهبود بخشد و ظرفیت های تازه ای به وجود آورد.
به تازگی، محمد محسن صدر رئیس سازمان فناوری اطلاعات به تشریح جزئیات این برنامه ها پرداخته و تأکید کرده است که ناترازی انرژی یکی از پروژه های اساسی در دستور کار وزارتخانه است. وزارت ارتباطات و سازمان فناوری اطلاعات به همراه وزارت نفت و نیرو، طرح ملی برون رفت از ناترازی انرژی را با هدف ایجاد پروفایل انرژی برای هر شخص، با استفاده از ابزارهای هوشمند معرفی کرده اند تا تمامی اشتراکات مربوط به آب، برق و گاز مشخص گردد و افراد به وضوح تکلیف خود را بدانند. همچنین، کسانی که انرژی خود را به طور بهینه مصرف کرده اند، امکان فروش مازاد انرژی خود را در بازار خواهند داشت. به عبارت دیگر، شخصی که موفق به صرفه جویی شده است، می تواند با این صرفه جویی، درآمدی برای خود کسب کند و افرادی که بیش از نیاز مصرف دارند، قادر به خرید از بازار خواهند بود. پیش بینی می شود که افراد به طور میانگین بین ۱۵ تا ۲۰ درصد صرفه جویی خواهند داشت و سامانه های طراحی شده برای صنایع نیز می توانند به مصرف ۲۵ تا ۳۵ درصدی منجر شوند و در این راستا بسته ای جامع پیشنهاد شده است.
در خاتمه، به منظور تحقق برنامه های وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در زمینه حل ناترازی های انرژی و توزیع عادلانه یارانه ها، تفاهم نامه ای میان سازمان فناوری اطلاعات ایران و شرکت ملی گاز به امضا رسید.
چه زمانی ناترازی انرژی به پایان می رسد؟
تحقیقات بیانگر آن است که در حال حاضر به شرایطی دست یافته ایم که نمی توان انتظار داشت مشکل ناترازی انرژی به سادگی و به طور ناگهانی حل شود. این مسئله نیازمند عزم جدی دولت برای مدیریت کارآمد و تشویق سرمایه گذاران به سرمایه گذاری با ارائه تضمین های مطمئن است. با توجه به اهمیت این موضوع و تلاش همه نهادها برای بهبود وضعیت، عباس علی آبادی وزیر نیرو به تازگی اعلام کرده است که ناترازی برق تا سال ۱۴۰۵ حل خواهد شد و در صورتی که ۱۴ مگاپروژه در حوزه برق به درستی به انجام برسند، انتظار می رود در زمستان سال آتی شرایط تأمین برق به تعادل برسد و همچنین در تابستان ۱۴۰۵ شاهد رفع ناترازی در این عرصه باشیم. البته همکاری مردم و نهادهای دولتی برای دست یابی به این اهداف ضروری است تا وضعیت تأمین برق کشور به تدریج بهبود یابد.