این عضو کوچک و نرم در مرحله جنینی به عنوان مرکز تولید خون فعالیت میکند، ولی پیش از تولد نوزاد، این وظیفه مهم را به مغز استخوان میسپارد. پس از آن، طحال وظیفه تصفیهی خون و تقویت سیستم ایمنی را به عهده میگیرد و از گلبولهای قرمز و سفید سالم و پلاکتهای خون محافظت مینماید. با این حال، عوامل میکروبی، ویروسی و برخی نارساییهای کبدی میتوانند سبب بزرگتر شدن و بیمار شدن این عضو شوند.
به همین خاطر، دکتر بابک بهار، فوق تخصص خون و سرطان، بر این نکته تاکید میکند که پیشگیری از بزرگ شدن طحال به خودی خود ممکن نیست و کنترل و درمان آن به درمان بیماریهای زمینهای ناشی از این وضعیت بستگی دارد.
در بعضی موارد، بزرگ شدن طحال از طریق معاینهی کلینیکی توسط متخصص با توجه به یک برجستگی قابل لمس در پایین سمت چپ قفسه سینه مشخص میشود، اما در مواقعی دیگر، پزشک تنها با استناد به شرح حال بیمار و انجام معاینه، به وجود این عارضه مشکوک میگردد.
با این حال، دکتر بهار در گفتگویی با جامجم بر این موضوع تاکید میکند که اگرچه آزمایش خون و شمارش تعداد گلبولهای قرمز و سفید و پلاکتها میتواند به تشخیص این بیماری کمک کند، اما هیچ روشی به اندازهی سونوگرافی در تشخیص بزرگ شدن طحال دقیق نیست.
به یاد داشته باشید که نشانههایی چون خونریزی ناگهانی در فرد، احساس درد در ناحیه فوقانی و سمت چپ شکم، احساس سیری بدون خوردن غذا، کمخونی، احساس خستگی، عفونتهای مکرر، سکسکههای بیدلیل و مکرر، بیاشتهایی، تنگی نفس، احساس سردی و تعریق میتواند ناظر بر بزرگ شدن طحال باشد.
این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران همچنین خاطرنشان میکند که افراد غیرورزشی هنگام فعالیت بدنی شدید یا دویدنهای سریع، ممکن است در سمت چپ شکم خود احساس درد کنند که به فشار وارد شده به طحال اشاره دارد، هرچند این مسئله جدی نبوده و به زودی رفع میشود.
چرا طحال بزرگ میشود؟
در روند درمان بزرگی طحال، توجه پزشکان بیشتر به درمان بیماریها و علل ثانویهای معطوف میشود که موجب بزرگ شدن طحال گردیدهاند. دکتر بهار میگوید، عمده علل بزرگ شدن طحال به عفونتها، مشکلات ویروسی و باکتریایی مربوط میشود و در مرحله دوم، اشکالات در جریان خون و نارساییهای کبدی در این زمینه دخیل هستند. به این معنا که اگر کبد دچار آسیب یا التهاب شود، بر طحال فشار وارد میکند. بیماریهایی نظیر روماتیسم، انواع خاصی از تالاسمی و حتی برخی تومورها نیز میتوانند به بزرگ شدن طحال منجر شوند.
شایان ذکر است که از جمله عفونتهایی که میتوانند به بزرگ شدن طحال بینجامند، عفونتهای ویروسی مانند مونونوکلئوز (یک بیماری ویروسی مسری که عمدتاً جوانان را درگیر میکند)، عفونتهای باکتریایی مانند سیفلیس یا عفونتهای داخلی قلب، و عفونتهای انگلی مانند مالاریا هستند. همچنین بیماریهای کبدی مانند سیروز، برخی کمخونیها و سرطانهای خونی نیز میتوانند منجر به بزرگ شدن طحال گردند، به ویژه در مواردی که فشار خون در رگهای طحال یا کبد وجود داشته باشد.
زندگی بدون طحال
نکتهی حائز اهمیت در درمان بزرگی طحال این است که بسیاری از افراد میتوانند تنها با درمان علل و بیماریهای ثانویه مربوط به بزرگی طحال، اصلاح الگوی فعالیت و پیشگیری از ابتلا به عفونتها، به بهبودی دست یابند؛ در حالی که برخی دیگر باید تحت عمل جراحی قرار گیرند و طحال خود را خارج کنند.
دکتر بهار با تأکید بر اینکه افرادی که دچار بزرگ شدن طحال شدهاند باید از فعالیتهای ورزشی شدید اجتناب کنند، میگوید: در صورت تشخیص بزرگ شدن طحال، پزشک ابتدا به درمان بیماریهای مرتبط با این وضعیت میپردازد و تنها به عنوان آخرین گزینه، اقدام به جراحی خواهد کرد. البته زندگی بدون طحال برای هر فردی ممکن است، اما این افراد به دلیل آسیبپذیری بیشتر در برابر عفونتها نیاز به دریافت واکسن ذاتالریه چند ظرفیتی بر اساس یک دستورالعمل خاص دارند. این واکسنها میتوانند از بروز عفونتهای خون، استخوان و مفاصل جلوگیری نمایند. همچنین، این افراد باید نه تنها از سفر به مناطقی که خطر ابتلا به مالاریا در آنجا زیاد است خودداری کنند، بلکه باید بهداشت فردی را با دقت بیشتری رعایت کرده و از تماس با افراد مبتلا به بیماریهای عفونی پرهیز نمایند.
به یاد داشته باشید، اگر در ناحیه بالای سمت چپ شکم خود احساس درد میکنید، بهویژه اگر این درد شدید باشد یا در زمان نفس عمیق بدتر شود، باید به سرعت به پزشک مراجعه کنید.