عصر گازهای فلر به سر آمد

، بیشتر از ۱۵۰ میلیارد مترمکعب گاز در سال در مشعل‌های چاه‌های نفت در سراسر دنیا تبدیل به مواد آلاینده می‌شود که بر پایه آمار بانک جهانی، این مقدار معادل یک‌سوم مصرف گاز کل اروپا است. طبق اطلاعات موجود، تا سال ۲۰۱۸ ایران پس از روسیه و عراق به‌عنوان سومین تولیدکننده بزرگ این گازها شناخته می‌شد، اما قبلاً بیان شده که میزان مشعل‌سوزی در کشور از ۱۷ میلیارد مترمکعب در سال ۲۰۱۸ به ۱۳.۷۸ میلیارد مترمکعب در سال ۲۰۱۹ کاهش یافته، که به معنای سوزاندن روزانه حدود ۳۸ میلیون مترمکعب گاز است.

دولت سیزدهم در طی دو سال گذشته، ۲۸ قرارداد به ارزش بیش از یک میلیارد دلار در حوزه جمع‌آوری گازهای مشعل که عمدتاً با شرکت‌های خصوصی منعقد شده، به ثمر رسانده است. همچنین وعده داده که تا پایان دوره‌ی خود پرونده اکثر پروژه‌های جمع‌آوری گازهای همراه نفت کشور را مختومه کند.

این موضوع نشان‌دهنده‌ی عزم جدی دولت سیزدهم برای تحقق این هدف است به‌گونه‌ای که وزیر نفت از تمایل وزارت نفت برای واگذاری توسعه میدان‌های نفت و گاز کشور به‌صورت کامل به پتروشیمی‌ها خبر داده و اعتقاد دارد که این معامله به نفع هر دو طرف خواهد بود، زیرا پتروشیمی‌ها با توسعه میدان‌های نفتی می‌توانند در کمتر از سه سال حداقل به مدت ۳۰ سال تأمین نیاز خوراک گاز و خوراک مایع واحدهای خود را تضمین کنند.

به منظور جمع‌آوری گازهای همراه و مشعل در سطح شرکت ملی نفت ایران، ظرفیت جمع‌آوری و فرآوری در حد حدود ۲ میلیارد فوت‌مکعب معادل ۵۷ میلیون مترمکعب در روز بر اساس پنج طرح بلندمدت و ۱۴ مزایده فروش پیش‌بینی شده است. در سال ۱۴۰۱ به طور متوسط روزانه حدود ۱۱۳.۶ میلیون مترمکعب گاز همراه نفت در شرکت ملی نفت ایران تولید گردید که از این میان نزدیک به ۶۵ درصد معادل ۷۴.۶ میلیون مترمکعب در روز از طریق ایستگاه‌های تقویت فشار گاز و کارخانه‌های موجود جمع‌آوری شد و در حدود ۵ درصد معادل ۵ میلیون مترمکعب در روز از طریق راه‌اندازی پروژه‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت به جمع‌آوری رسید.

میزان ارسال به مشعل حدود ۳۰ درصد از کل گازهای تولیدی را تشکیل می‌دهد که معادل ۳۴ میلیون مترمکعب در روز است و انتظار می‌رود تا پایان سال ۱۴۰۴ این مقدار هم جمع‌آوری گردد. جالب است اشاره شود که به‌طور روزانه ۳۷.۴ میلیون مترمکعب از گازهای جمع‌آوری‌شده به شبکه سراسری تزریق می‌شود.

طرح‌های جمع‌آوری گازهای مشعل در دو دسته اصلی به‌صورت طرح‌های بلندمدت و طرح‌های کوتاه‌مدت طراحی و در حال پیاده‌سازی هستند. طرح‌های بلندمدت (از جمله احداث کارخانه‌های گاز و گاز مایع و ایستگاه‌های جمع‌آوری گازهای مشعل) مطابق با برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده، تا انتهای سال ۱۴۰۴ با تکمیل ظرفیت به بهره‌برداری کامل خواهند رسید.

فاز نخست کارخانه گاز و گاز مایع ۳۲۰۰ در منطقه جغرافیایی غرب کارون به بهره‌برداری رسید و برای تأمین نیاز کارخانه مذکور پروژه خط لوله انتقال گازهای اضافی دارخوین و ایستگاه جمع‌آوری گازهای واحد غرب کارون نیز به ظرفیت تقریباً ۱۰۰ میلیون فوت‌مکعب در روز و به مبلغ ۷۲ میلیون یورو به‌صورت بیع متقابل به هلدینگ خلیج فارس واگذار شده است.

کارخانه گاز و گاز مایع ۳۱۰۰ با ظرفیت ۲۴۰ میلیون فوت‌مکعب در روز در محدوده جغرافیایی دهلران، دزفول شمالی که در حال حاضر ۸۵.۳۸ درصد پیشرفت فیزیکی داشته و به زودی به بهره‌برداری کامل خواهد رسید. برای تأمین پایدار خوراک کارخانه گاز و گاز مایع ۳۱۰۰، پروژه احداث ایستگاه تقویت فشار گاز دهلران به ظرفیت ۸۵ میلیون فوت‌مکعب در روز و به ارزش ۱۲۸ میلیون یورو و خط لوله دهلران به مبلغ ۸۵ میلیون یورو به سرمایه‌گذار واگذار شده که تا پایان امسال به اجرا درمی‌آید. همچنین پروژه تکمیل ایستگاه تقویت فشار گاز چشمه‌خوش و پایدار غرب نیز به‌صورت EPCF و به مبلغ ۵۳ میلیون یورو به بخش خصوصی واگذار شده است.

کارخانه گاز و گاز مایع در جزیره خارک، با ظرفیت ۳۰۰ میلیون فوت‌مکعب در روز هم‌اکنون ۶۷.۱ درصد پیشرفت داشته است و تا پایان سال ۱۴۰۴ به‌طور کامل راه‌اندازی خواهد شد. همچنین طرح جمع‌آوری گازهای مشعل در شرق کارون در حوزه جغرافیایی آغاجاری، گچساران با ظرفیت ۵۹۳ میلیون فوت‌مکعب در روز و مارون با ظرفیت ۲۴۹ میلیون فوت‌مکعب در روز طبق دو قرارداد با هلدینگ خلیج فارس و پتروشیمی مارون تا پایان سال ۱۴۰۴ راه‌اندازی خواهد شد.

۱۵ طرح کوتاه‌مدت جمع‌آوری گازهای همراه نفت

طرح‌های تعریف‌شده در دست اقدام برای جمع‌آوری گازهای مشعل شامل پارسی کلاستر، مارون۳، منصوری، مارون ۶، چشمه‌خوش، سروستان و سعادت‌آباد، مسجدسلیمان – نفت سفید – تمبی – پرسیاه، زیلایی، هفت شهیدان و نرگسی، عنبر و لالی، قلعه نار، خشت، سکوی سلمان، سرکان و ماله کوه هستند.

طرح‌های پارسی کلاستر با ظرفیت ۳.۵ میلیون فوت‌مکعب در روز، مارون۳ با ظرفیت ۱۵ میلیون فوت‌مکعب در روز، منصوری با ظرفیت ۱۰ میلیون فوت‌مکعب در روز، مارون ۶ با ظرفیت ۲۲ میلیون فوت‌مکعب در روز و چشمه‌خوش با ظرفیت ۶۰ میلیون فوت‌مکعب در روز تا پایان سال ۱۴۰۱ راه‌اندازی شده‌اند.

طرح‌های سروستان – سعادت‌آباد، خشت، نفت‌شهر و سومار، مسجدسلیمان، نفت سفید، پرسیاه و زیلایی، هفت شهیدان و نرگسی، عنبر و لالی و قلعه نار با ظرفیت جمع‌آوری ۱۰۱ میلیون فوت‌مکعب در روز در حال اجرا هستند. طرح‌های سکوی سلمان و سرکان/ماله‌کوه نیز با ظرفیت ۱۰۴ میلیون فوت‌مکعب در روز در حال برگزاری مزایده‌های جدید و پیش‌بینی می‌شود تا حدود ۶۴ – ۶۰ میلیون فوت‌مکعب در روز از گازهای همراه باقی‌مانده با اجرای طرح‌های فوق (پازنان – مارون۴ – مارون۳، بنگستان و آسماری شیرین، منصوری- آسماری شیرین، منصورآباد – رامشیر، کوپال آسماری و کوپال بنگستان تا پایان سال ۱۴۰۴) به مرحله تأمین مجوز واگذاری برسند.

مزایده‌های مربوط به جمع‌آوری و فروش گازهای مشعل میدان‌های سروستان و سعادت‌آباد با ظرفیت ۱۴ میلیون فوت‌مکعب در روز در آذرماه ۱۴۰۲ فعال خواهد شد. فاز نخست طرح جمع‌آوری گازهای همراه نفت چشمه‌خوش با ظرفیت ۱۰ میلیون فوت‌مکعب در روز در شهریور ۱۴۰۱ آغاز به کار کرد. قرارداد جمع‌آوری گازهای همراه نفت از تأسیسات سه استان خوزستان، بوشهر و کهگیلویه و بویراحمد به ارزش ۱.۱میلیارد دلار با شرکت‌ پالایش گاز بیدبلند خلیج فارس نیز یکی از دیگر طرح‌ها است که در پی آن، ۵۹۳ میلیون فوت‌مکعب در روز گاز همراه جمع‌آوری و نزدیک به ۱.۵ میلیون تن به خوراک پالایشگاه‌ها افزوده می‌شود.

در راستای بهبود وضعیت محیط زیست منطقه، تاکنون اقدامات متعددی مطابق مصوبه هیئت وزیران صورت گرفته است که از مهم‌ترین آنها می‌توان به مستندسازی کیفیت هوای محیط، کاهش ۵۰۱.۵ هزار تن انتشار دی‌اکسید گوگرد، کاهش مشعل سوزی به میزان ۲ هزار و ۳۴۴ میلیون مترمکعب و کاهش ترکیبات BTEX (به میزان ۹ میکروگرم در مترمکعب در مرز صنایع)، تأسيس تصفیه‌خانه‌های پساب از پالایشگاه‌های گازی و مجتمع‌های پتروشیمی فاز ۲ و مدیریت پسماندهای ویژه و صنعتی اشاره کرد.

سطح تولید روزانه نفت خام کشور ۴ میلیون بشکه است که ۳ میلیون بشکه آن در مناطق نفت‌خیز جنوب تولید می‌شود. گازهای همراه نفت به‌عنوان خوراک اصلی برای پتروشیمی‌ها به شمار می‌آید و این گازها می‌توانند برای مصارف داخلی کشور بهره‌برداری شوند. با اجرای طرح آماک، در حال حاضر حدود ۸۶ درصد گازهای همراه نفت در مناطق نفت‌خیز جنوب جمع‌آوری می‌شود که به مصارف داخلی یا تزریق در مخازن نفتی جهت حفظ توان تولید اختصاص می‌یابد. برای سایر گازهای همراه نفت، این شرکت نیز پروژه‌هایی در دست اقدام با همکاری شرکت‌های پتروشیمی در حال پیاده‌سازی است تا ضمن تأمین نیاز این شرکت‌ها، از سوختن گازهای همراه در مشعل‌ها نیز جلوگیری شود.

اجرای پروژه جمع‌آوری گازهای مشعل در حوزه شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب به میزان روزانه ۱۸ تا ۲۰ میلیون مترمکعب با سرمایه‌گذاری پتروشیمی مارون و پالایشگاه بیدبلند خلیج فارس، با هدف تأمین خوراک صنایع پتروشیمی پیگیری می‌شود. همچنین قراردادهای جمع‌آوری و فرآوری گاز و گاز مایع ۳۲۰۰ و ۳۱۰۰ به ترتیب در حوزه جنوب غرب و غرب کشور، به هدف جمع‌آوری روزانه حدود ۱۲ میلیون مترمکعب گازهای مشعل به‌عنوان خوراک صنایع پتروشیمی، در حال پیگیری است.

در حال حاضر پروژه‌های متعدد و فراوانی در مدیریت برنامه‌ریزی تلفیقی شرکت ملی نفت ایران جهت جلوگیری از سوزاندن گاز در مشعل‌ها تعریف شده است؛ به‌نحوی که برخی از آن‌ها بهره‌برداری شده و برخی نیز در مرحله اجرا قرار دارند. از طرف دیگر، از طریق جذب سرمایه‌گذار، پروژه‌هایی تحت عنوان جمع‌آوری گازهای همراه آغاجاری و گچساران به مقدار ۵۹۳ میلیون فوت‌مکعب در روز تحت پروژه بهسازی و احداث تأسیسات جمع‌آوری گازهای مشعل (سرمایه‌گذاری پالایشگاه گاز بیدبلند) و طرح جمع‌آوری گازهای همراه کارون و مارون با گنجایش ۲۴۹ میلیون فوت‌مکعب در روز به شکل پروژه بهسازی و احداث تأسیسات جمع‌آوری گازهای مشعل (سرمایه‌گذاری پتروشیمی مارون) تعریف و در حال تحقق هستند.

علاوه بر این، از ظرفیت بخش خصوصی نیز در دو پروژه طرح جمع‌آوری گازهای مشعل واحد بهره‌برداری پارسی کلاستر به مقدار روزانه ۳.۵ میلیون فوت‌مکعب و مارون ۶ به مقدار ۲۲ میلیون فوت‌مکعب به صورت مزایده‌های خصوصی انجام شده است و همین‌طور طرح جمع‌آوری گازهای مشعل واحد بهره‌برداری مارون ۳ به مقدار روزانه ۱۲ میلیون فوت‌مکعب و منصوری به مقدار ۱۰ میلیون فوت‌مکعب هم در قالب مزایده توسط شرکت هیربد نیرو به انجام رسیده است.