یکی از موارد بارز اتلاف بودجه، تعداد زیادی از پروژههای عمرانی در کشور میباشد که در برخی موارد، پیش از آنکه به اتمام برسند، برجای فرسودگی قرار گرفتهاند.
سید محمد رضا میرتاج الدینی، نماینده ادوار مجلس شورای اسلامی، در مورد وضعیت پروژههای نیمهتمام عمرانی در کشور و راهکارهای تعیین سرنوشت آنها اظهار داشت که این پروژهها از یک دولت به دولت دیگر منتقل میشوند و هر دولت تلاش میکند تا در زمان خود، اقدامات لازم را انجام دهد. با این حال، بخشهایی از این پروژهها به حال نیمهکاره باقی میماند و در دورههای بعدی، تأمین بودجه عمرانی به شکل بسیار محدود صورت میپذیرد.
بر اساس گفتههای این نماینده، بهطور میانگین در هر سال حدود ۱۰ درصد از نیاز مالی پروژههای عمرانی تأمین میگردد و در بازهای کلی، بین ۱۰ تا ۱۵ درصد از بودجه کلی دولت به این پروژهها اختصاص مییابد. برخی از این پروژهها به پیشرفت ۳۰ تا ۴۰ درصد میرسند و بعضی دیگر در حدود ۷۰ درصد پیشرفت دارند. به این ترتیب، اگر به طور متوسط ۳۰ درصد از بودجه به هر پروژه تخصیص یابد، ممکن است برخی از آنها به پایان برسند، در حالی که باقیمانده همچنان در حالت نیمهتمام باقی میمانند.
وی همچنین در رابطه با اولویتدهی به پروژههای عمرانی با توجه به محدودیت بودجه بیان کرد که میبایست تمرکز بر روی پروژههای با پیشرفت بالای ۷۰ درصد باشد. همچنین برخی از پروژههای نیمهتمام که قابلیت سودآوری دارند، میتوانند به بخش خصوصی یا تعاونی واگذار شوند. برای مثال، پروژههای آزادراهها یا بنادر میتوانند به تصاحب بخش خصوصی درآیند و با استفاده از درآمد حاصل از بهرهبرداری به تأمین مالی هزینههای انجام شده پرداخته شود.
میرتاج الدینی همچنین خاطرنشان کرد که باید از آغاز پروژههای جدید توسط دولت خودداری کرد و در صورتی که یک پروژه نیازهای مردمی را برآورده کند و نمایندگان مردم آن را پیگیری کنند، باید این موضوع در همکاری با دولت و مجلس بررسی شده و در کمیسیون ماده ۲۳ سازمان برنامه و بودجه، به توجیه فنی و اقتصادی آن پرداخته شود. در حال حاضر، برخی از شهرهای کوچک و نزدیک به یکدیگر خواستار ایجاد فرودگاه هستند که این مسأله نه تنها غیرفنی، بلکه غیر اقتصادی نیز است و باید تنها یک فرودگاه بزرگ در یک منطقه ساخته شود که دیگر شهرهای اطراف نیز از آن بهرهمند گردند.
میرتاج الدینی در خصوص ارزش کل پروژههای نیمهتمام عمرانی در کشور گفت: بر اساس اظهار رئیس قبلی سازمان برنامه و بودجه در دوره قبل، نیاز مالی برای تکمیل پروژههای نیمهتمام، معادل بودجه دو سال دولت تخمینزلامیشود.
وی افزود: هر سال نزدیک به ۱۰ درصد از کل بودجه عمومی دولت به پروژههای عمرانی در قانون بودجه سالانه اختصاص پیدا میکند، لیکن در نهایت میانگین ۵۰ تا ۶۰ درصد از این مقدار پرداخت میشود.
این نماینده در پاسخ به اینکه اگر پیشرفت یک پروژه در شهری اندک باشد ولی ضرورت اجرای آن احساس گردد، عنوان کرد: برخی پروژهها میتوانند در زمینه رشد و توسعه منطقه تأثیرات مثبتی داشته باشند و باید با جذب سرمایه از بخش خصوصی یا سرمایهگذاری خارجی اقدام به تأمین مالی آنها نمود.
به گفته میرتاجالدینی، برای پروژههای ضروری میتوان از طریق انتشار اوراق مشارکت اقدام به تأمین مالی کرد، البته این روش تنها برای پروژههایی کاربرد دارد که سودآوری داشته و قادر باشند از منفعت حاصل شده هزینه تأمین مالی را پوشش دهند.
او همچنین اظهار داشت که برای اتمام پروژههای عمرانی میتوان از طریق مشارکت عمومی و خصوصی به تأمین مالی پرداخته و به مراحل نهایی پروژههای نیمهتمام پرداخت.
میرتاج الدینی در پاسخ به این پرسش که اگر توان مالی بخش خصوصی یا تعاونی برای تکمیل پروژه محدود باشد، چه تدبیری باید اندیشید، تصریح کرد: زمانی که یک پروژه به بخش خصوصی واگذار میشود، باید از پتانسیل سودآوری برخوردار باشد تا بخش خصوصی بتواند تأمین مالی آن را به عهده بگیرد. با این حال، پروژههایی نظیر فازهای میدان گازی عسلویه بسیار بزرگ هستند و لذا نیاز به سرمایهگذاری خارجی برای تکمیل آنها داریم، اما به هر صورت پروژه باید قابلیت انتفاع داشته باشد تا به بخش خصوصی یا تعاونی محول گردد.
آنگاه در خصوص انتشار اوراق مشارکت گفت: پروژههای نیمهتمام عمرانی که دارای سودآوری هستند، همانند احداث ۲۰۰ کیلومتر آزادراه میتوانند از طریق بخش خصوصی به اتمام برسند و درآمد حاصل از عوارض بهرهبرداری میتواند به تأمین مالی هزینههای آنها کمک کند.
در پایان، وی توضیح داد که به لحاظ محدودیتهای مالی عمرانی، نیاز است که از منابع بخش خصوصی و تعاونی برای تکمیل پروژههای عمرانی همچنین ترکیب منابع دولتی با سرمایهگذاریهای بخش خصوصی یا تعاونی بهمنظور اتمام پروژهها بهرهبرداری شود.