ایسنا/لرستان در فاصله ۱۵ کیلومتری از درۀ کهن خرمآباد، ویژگیای طبیعی خودنمایی میکند که استحکام و عظمت آن سایهاش را بر تمامی کوههای اطراف میافکند و قله بلند آن همواره راهنمایی بینظیر برای ماجراجویان این جاده تاریخی بوده است.
این ویژگی، کوه مقدس یافته نام دارد؛ بخشی منحصر به فرد از رشته کوه سفیدکوه که ارتفاع آن به ۲۷۵۰ متر از سطح دریا میرسد و دارای دیوارههایی صخرهای و عمودی است. اینجا محل رشد انواع گیاهان، منبع ژنتیکی گیاهان دارویی، و درختان کهنسال است و همزمان، گهوارهای برای تمدنهای باستانی، سکونتگاه انسانهای اولیه و پناهگاه بزهای وحشی به شمار میرود. همچنین، این مکان الهامبخش صنعتگران باستانی از قوم کاسیت برای خلق آثار مفرغی بوده است.
در بخش جنوبی کوه یافته و در تنگهای به نام «قاژَه»، تعدادی پلکان دستساخته از سنگ صاف و عمودی وجود دارد که سالهاست توجه کوهنوردان و ساکنان محلی را به خود جلب کرده و همواره موضوع سوالات زیادی است. در بالای این پلکان و در پایین آن، از بقایای سازههای تخریب شده و چند فضای دستکی به همراه دو آبانبار بزرگ به چشم میخورد که حیرت هر بینندهای را برمیانگیزد و خواهان توجه بیشتر و حفاظت است.
در این راستا، عطا حسنپور، رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی لرستان، در تاریخ ۲۳ آبان ماه در حاشیه چهارمین «همایش بینالمللی معماری دستکند» به ایسنا گفت: در لرستان، ما به شناسایی ۵۴ مورد معماری دست کند دست یافتهایم که بر اساس نقشه، بیشتر آنها در دره خرمآباد و اطراف آن واقع شدهاند. همچنین، مجموعهای نیز در شهرستان الیگودرز وجود دارد که نیازمند تحقیقات و اکتشافات بیشتر است.
وی افزود: موقعیت کوه یافته در مسیر جاده خرمآباد به کوهدشت و کرمانشاه واقع است و از لحاظ شکل و فرم، این کوه را برادر کوه بیستون کرمانشاه به شمار میآورند. در دیواره این کوه پلکانی وجود دارد و با اینکه ما بیش از هفت بار با حضور پژوهشگران، باستانشناسان و کارشناسان به آن صعود کردهایم، تلاش برای تعیین و تشخیص کاربری آن ادامه دارد. همچنین، صخرهنوردان تاکنون موفق به برقراری ۲۲ مسیر دسترسی به این دیواره به ارتفاع ۱۸۵۰ متر از سطح دریا شدهاند و این کوه، به لحاظ زیست محیطی، مأمن بز کوهی نیز محسوب میشود.
مدیر کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی لرستان بیان کرد: در بخش پایین این دیواره، بیشتر از هشت فضای معماری شناسایی شده که به جز فضاهای دستکند در قسمت جنوبی، در بالای آن نیز فضاهای دستساز وجود دارد. در این مکان، ۵۸ پلکان وجود دارد که ویژگی خاصی محسوب میشود و در این ارتفاع و این موقعیت از کوه یافته ساخته شدهاند.
حسنپور ادامه داد: در قسمت پایین این دیواره یک آبانبار به طول ۱۷.۴۰ متر و با عمق سه متر و عرض دو متر در شمال و چهار متر در جنوب، تعبیه شده است.
وی اشاره کرد: روش بالا و پایین رفتن از پلکان، به شدت دشوار است و انتهای پلکان دارای جانپناه و سایبانی است. در بالای پلکان، یک آبانبار بزرگ دیگر (به طول ۱۵ متر و عمق چهار متر و عرض ۴.۲۰ متر) قرار دارد که اطراف آن نیز تیرکهای چوبی موجود است که توانستهاند آب را برای نوشیدن و شستوشو سالم نگهدارند و در برابر تابش آفتاب داغ کوه یافته مقاوم بمانند.
این پژوهشگر و دکتری باستانشناسی گفت: قله کوه یافته با نام «غار مغار» شناخته میشود و دو آبانبار دستساخته برای تأمین آب در اینجا وجود دارد که نمونهای مشابه در کوه روبرو به نام شهنشاه وجود دارد و هر دو دارای ۵۸ پلکان هستند و دسترسی به آنها نیز از نظر ساختار مشابه است.
حسنپور به یادآور شد: به همت پژوهشگاه میراث فرهنگی، بخشی از سنگهای کوه یافته مورد آزمایش قرار گرفته و این آزمایشها نشان میدهند که کوه یافته در زمینه منابع آبی دارای ثروت بسیار است.
مدیر کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی لرستان تاکید کرد: فضای قربانگاه در این کوه آسیب دیده است و حفاظت از این اثر دستکند کار دشواری است و تنها کوهنوردان حرفهای قادر به صعود به این ناحیه هستند. سازمان گردشگری باید به ما در ساماندهی این منطقه کمک کند، چراکه بسیاری از گردشگران تمایل به بازدید دارند، اما به دلیل دشواری مسیر این امر ممکن نیست.
وی افزود: در این منطقه هم آثار سفالی از دوره اشکانی و هم سفالهایی از دوره میانی اسلامی وجود دارد و کاوش در خصوص این سفالها چالشبرانگیز است.