مقامات سازمان بهداشت جهانی نسبت به افزایش موارد عفونت با ویروس آبله‌ام (آبله میمونی) در آفریقا ابراز نگرانی می‌کنند. این بیماری تاکنون منجر به مرگ صدها نفر و بیماری هزاران نفر دیگر شده است و کشورهایی که قبلاً از این ویروس در امان بودند نیز به آن آلوده شده‌اند.
در سال جاری، شمار مبتلایان به آبله‌ام (آبله میمونی) در آفریقا از مرز ۱۵۰۰۰ مورد گذشته و این آمار از کل مبتلایان سال ۲۰۲۳ فراتر رفته است. کانون اصلی شیوع این ویروس در جمهوری دموکراتیک کنگو است، جایی که آبله‌ام چندین دهه در آن ملاحظه شده و حالا نیز شمار مبتلایان به بالاترین حد خود رسیده است. به‌ویژه کودکان در این میان با خطر جدی‌تری مواجه شده و متأسفانه آمار مرگ‌ومیر در این گروه سنی بالا رفته است. ویروس آبله‌ام به کشورهای همسایه شامل کنیا و ساحل‌عاج که هرگز به‌صورت رسمی شیوع این بیماری را گزارش نکرده بودند، نیز انتقال یافته است.
ظهور سویه کشنده‌تر «آبله میمونی»؛ تهدیدی جدی برای کودکان
(تصاویر) از پانگولین تا جوجه تیغی؛ نامتعارف‌ترین گوشت‌هایی که زندگی میلیون‌ها نفر به آن بسته است!
مسئولین بهداشتی اعلام کرده‌اند که مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آفریقا احتمالاً به‌زودی وضعیت اضطراری بهداشتی را اعلام خواهد کرد. همچنین مدیرکل سازمان جهانی بهداشت نیز یادآور شده است که کمیته‌ای برای بررسی وضعیت اضطراری بهداشت عمومی با اهمیت بین‌المللی تشکیل خواهد شد. در همین راستا، مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های ایالات متحده نیز هفته گذشته به پزشکان در این کشور توصیه کرده است که نسبت به علایم در مسافران بازگشته از کشورهای مبتلا هشیار باشند.
کانون شیوع‌ها در آفریقاست
این موضوع هشداری بزرگ برای جهان به شمار می‌آید. ژان کاسیا، مدیرکل مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های آفریقا در کنفرانس خبری روز پنجشنبه عنوان کرد: «ما در آفریقا شاهد از دست دادن افراد کم‌سن‌وسال هستیم. این وضعیت جدید، نیاز به یک استراتژی جمعی و مشارکتی برای مهار شیوع این بیماری را آشکار می‌سازد.»
شیوع‌های اخیر در کنگو، کشوری که آبله‌ام برای اولین بار در سال ۱۹۷۰ در آن شناسایی شده، نگرانی‌های تازه‌ای را ایجاد کرده است. بر اساس اطلاعات ارائه شده توسط مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های آفریقا، در سال جاری، ۱۳۸۰۰ مورد مشکوک و تأیید شده آبله‌ام و ۴۵۰ مورد فوت ناشی از آن ثبت شده که ۶۸ درصد از موارد ابتلا و ۸۵ درصد از مرگ‌ومیرها مربوط به کودکان زیر ۱۵ سال بوده است.
دسته یک و دسته دوی ویروس آبله میمونی
بیشتر عفونت‌ها به‌نظر می‌رسد از طریق تماس با حیوانات آلوده و در فضای داخلی خانه‌ها رخ می‌دهد؛ یعنی همان روش‌های مرسوم تماس با ویروس در مناطق با پیشینه شیوع بومی. اما یک شکل جدید از ویروس آبله‌ام که دسته یا کلاد ۱ b نام دارد، در مناطق شرقی کنگو شناسایی شده و در میان کارگران جنسی نیز گسترش یافته و حتی به کنیا، روآندا و اوگاندا نیز رسیده است.
این دسته جدید از ویروس آبله‌ام (کلاد ۱ b) به‌طور نسبی بیماری شدیدتری نسبت به نوعی که در سال ۲۰۲۲ در سطح جهانی انتشار پیدا کرد، ایجاد می‌کند. اما به‌نظر می‌رسد که میزان مرگ‌ومیر ناشی از این زیرمجموعه جدید پایین‌تر از ۱ درصد بوده و جان کمتر از ۱ درصد از مبتلایان را می‌گیرد.
از سوی دیگر، ویروس آبله‌ام در دسته یا کلاد ۱ (که دسته جدید ۱ b از آن نشأت گرفته) مرگبارتر است و میزان مرگ‌ومیر آن در ایالتی از کنگو که تحت شیوع گسترده‌ای قرار دارد، قریب به ۵.۵ درصد ثبت شده است. کارشناسان اشاره کرده‌اند که این آمار بالای مرگ‌ومیر را می‌توان به شیوع نامتناسب بیماری در میان کودکان آسیب‌پذیر در مناطقی با نظام سلامت ناکافی نسبت داد.
در حالی که آمار شیوع جهانی آبله‌ام در سال ۲۰۲۲ عمدتاً به سبب تماس جنسی بین مردان بود، در حال حاضر مقامات بهداشتی در آفریقا در حال رصد گسترش ویروس در بین روابط جنسی دگرجنس‌گرایانه نیز هستند. انتقال ویروس آبله‌ام به‌طور چشمگیری از مسیرهای جنسی صورت می‌پذیرد.
این ویروس به طرق مختلفی در آفریقا سرایت می‌کند که معمولاً در کشورهای پیشرفته دیده نمی‌شود. این انتقال شامل مراکز مراقبت بهداشتی است که کارکنان آن‌ها به وسایل حفاظت شخصی مناسب دسترسی کمی دارند و همچنین درمان بیمارانی که در خانه‌های کوچک با تراکم بالای جمعیت زندگی می‌کنند. همچنین شیوع‌های بیماری در اردوگاه‌های پناهندگان در مناطق دچار جنگ نیز مشاهده شده است.
از سویی دیگر، کشورهای آفریقایی درگیر شیوع آبله‌ام یا آبله میمونی برای مقابله با این بحران به‌میزان قابل توجهی به ذخایر واکسن و داروهای ضد ویروسی که به جلوگیری از شیوع جهانی سال گذشته کمک کردند، دسترسی ندارند.
توزیع واکسن در کنگو و سایر کشورهای آفریقایی درگیر این بیماری، به خاطر چالش‌های لجستیکی همواره با دشواری‌هایی روبرو بوده است.
تدروس آدهانوم قبریسوس، مدیر سازمان جهانی بهداشت، بیان کرده که اقدامات لازم برای افزایش دسترسی به واکسن‌ها در کشورهای کم درآمد در حال انجام است و به نهادهای امدادی بین‌المللی نیز اجازه داده خواهد شد که برای توزیع واکسن در این کشورها خریداری کنند.