اگرچه پژوهشگران هنوز موفق به اندازه‌گیری مستقیم تغییرات گوارشی و مشکلات معده‌ای که برخی از مسافران در هنگام سفرهای هوایی تجربه می‌کنند، نشده‌اند، اما مطالعاتی که بر روی وضعیت بدن در ارتفاعات بالا انجام شده، می‌تواند توضیحات مهمی درباره آنچه که احتمالاً هنگام پرواز در سیستم گوارش انسان رخ می‌دهد، ارائه دهد.
زمانی که به ارتفاعات صعود می‌شود، فشار اتمسفر به نحو قابل توجهی کاهش می‌یابد و در نتیجه میزان اکسیژن موجود در لایه‌های جو نیز کاهش پیدا می‌کند. همچنین، فشار کم هوا و دماهای پایین در ارتفاعات، موجب انبساط مولکول‌های هوا می‌شود و به این ترتیب، اجزای مختلف آن از جمله اکسیژن، نیتروژن و آرگون به شکل پراکنده درمی‌آیند.
بر اساس گفته‌های هاروی همیلتون آلن، متخصص گوارش در مرکز بیماری‌های گوارشی نیویورک: «زمانی که خون از تأمین اکسیژن کافی به بافت‌ها ناتوان باشد، وضعیت هیپوکسی به وجود می‌آید. در چنین شرایطی، کاهش سطح اکسیژن بدن می‌تواند موجب کندی فعالیت آنزیم‌های گوارشی و در نهایت بوجود آمدن مشکلات گوارشی گردد. این مشکلات می‌تواند از ناراحتی معده تا مسائل جدی‌تری همچون خونریزی در روده را در بر بگیرد.»
خوشبختانه، پروازهای هوایی به هیچ وجه معادل وضعیت صعود به قله اورست نیستند. همچنین، اگرچه هواپیماهای تجاری در برخی مواقع به ارتفاعاتی بین ۳۱ هزار تا ۴۲ هزار پا می‌رسند، این هواپیماها به طور معمول از سیستم‌های کنترل فشار کابین برخوردارند که شرایط فشار هوا را در سطح مناسبی نگه می‌دارند.
با این حال، اگر معده شما پر از غذا باشد، تغییرات فشاری در کابین ممکن است به تشکیل گاز در روده منجر شود.
رودولف بدفورد، متخصص گوارش در مرکز بهداشت سنت جان در کالیفرنیا، یادآور می‌شود که زمانی که هواپیما با سرعت افزایش یا کاهش ارتفاع دارد، گوش‌های انسان دچار گرفتگی می‌شوند. این وضعیت ممکن است در روده که حفره‌های پر از هوا دارد نیز به وجود آید.
هاروی همیلتون آلن همچنین بیان می‌کند: «تغییرات فشار کابین و غلظت‌های اکسیژن، همراه با لرزش‌ها و حرکات هواپیما، می‌تواند از تخلیه مناسب معده جلوگیری کند. به عبارتی، غذایی که هضم شده نمی‌تواند به سمت روده کوچک منتقل شود و در نتیجه عمل دفع را دشوارتر می‌سازد. این مسئله ممکن است به احساس نفخ، تولید گاز معده و حالت تهوع منجر گردد.»
مدت زمان پرواز نیز اهمیت دارد. یک پرواز یک ساعته به اندازه یک سفر ۱۴ ساعته موجب اختلال در عملکرد روده نخواهد شد. نشستن به مدت طولانی بر روی صندلی نیز می‌تواند فشار بر روی شکم را افزایش دهد و انتقال غذا به سمت روده را پیچیده‌تر کند.
سری ناوین سوراپانی، متخصص گوارش در تگزاس، می‌گوید: «کم‌تحرکی می‌تواند باعث کاهش فعالیت‌های روده‌ای شده و در نتیجه نفخ و یبوست را بدتر کند. علاوه بر این، در صورتی که معده شما پر از غذاهای سنگین باشد، در زمان تلاطم هواپیما احتمال بیشتری برای تجربه مشکلات گوارشی از جمله تهوع وجود خواهد داشت.»
تاثیر استرس بر مشکلات گوارشی
استرس نیز می‌تواند زمینه‌ساز بروز مشکلات گوارشی گردد. تحقیقات نشان داده‌اند که روده ارتباط تنگاتنگی با مغز دارد. افرادی که با اضطراب پرواز می‌کنند، هورمون استرسی به نام کورتیزول را ترشح می‌کنند که موجب کاهش جریان خون و در نتیجه کاهش اکسیژن‌رسانی به سیستم گوارش می‌شود. کاهش جریان خون به نوبه خود می‌تواند فعالیت دستگاه گوارش را کاهش دهد.
رودولف بدفورد عنوان می‌کند: «برای بسیاری از افرادی که در حالت اضطراب به سر می‌برند، سوار شدن به هواپیما و پرواز به مدت طولانی باعث تشدید علائم نفخ و گرفتگی شکم خواهد شد.»
به همین علت است که متخصصان گوارش به افرادی که به بیماری‌های گوارشی مانند سندرم روده تحریک پذیر (IBS) یا بیماری التهابی روده (IBD) مبتلا هستند، هشدار می‌دهند که پرواز ممکن است عوارض این بیماری‌ها را تشدید کند.
رودولف بدفورد می‌افزاید که افزایش این علائم معمولاً ناشی از خود پرواز نیست، بلکه بیشتر ناشی از اضطراب مرتبط با پرواز می‌باشد. او بیان می‌کند که استرس ناشی از تأخیرها یا تغییرات غیرمنتظره در برنامه‌های سفر نیز ممکن است به تشدید IBS در بسیاری از افراد بینجامد.
پیشنهاد پزشکان چیست؟
خبر خوب این است که برای پیشگیری از مشکلات شکمی می‌توان تدابیری اتخاذ کرد. متخصصان روده، نوشیدن مقدار کافی آب را توصیه می‌نمایند و دکتر هاروی همیلتون آلن نیز می‌افزاید: «در حین سفر، معمولاً آب کافی نمی‌نوشید و این موضوع موجب کم‌آبی می‌شود. هوای خشک و فشار کم در پروازهای طولانی هم به کم‌آبی بدن دامن می‌زند.»
کم‌آبی بدن می‌تواند به خاطر سطح پایین رطوبت در کابین، هضم غذا را کند کرده و مشکلات گوارشی دیگری چون یبوست را سبب شود. از این رو پزشکان تأکید می‌کنند که حداقل یک بطری آب با خود به داخل هواپیما ببرید.
اگر قصد خوردن غذا قبل از پرواز را دارید، بهتر است یک وعده غذایی سبک انتخاب کنید که هضمی آسان داشته باشد، مانند غذاهای سرشار از فیبر و چربی‌های سالم مثل ماهی سالمون و ماست یونانی.
رودولف بدفورد به مسافران توصیه می‌کند که از مصرف غذاهای فرآوری شده یا شور قبل از سوار شدن به هواپیما پرهیز نمایند و حداقل ۳۰ دقیقه قبل از پرواز از غذا خودداری کنند. خوردن غذا به موقع می‌تواند به معده کمک کند تا قبل از سوار شدن به هواپیما آن را هضم کند.
در طول پرواز نیز بهتر است از نوشیدنی‌هایی مانند شراب، قهوه یا نوشیدنی‌های گازدار اجتناب کنید زیرا ممکن است مشکلات معده را تشدید کند. همچنین توصیه می‌شود کمی تحرک داشته باشید؛ با ایستادن، انجام حرکات کششی یا پیاده‌روی در راهروها.
اگر بعد از فرود از هواپیما باز هم برخی از مشکلات گوارشی را احساس کردید، نگران نباشید. این علائم معمولاً به طور موقت بوده و معمولاً طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت از بین می‌روند.
یورونیوز