پدیدهی پیری، همچون تغییرات فیزیکی در دیگر اعضای بدن، از جمله پوست، بینایی، یا مو، در مغز و سیستم عصبی نیز به وقوع میپیوندد. متاسفانه، پیری مغز از آنجا که همانند پیری پوست و مو به طور عینی قابل مشاهده نیست، کمتر مورد توجه عموم قرار میگیرد. آغاز فرآیند پیرمغزی، مشابه ضعف تدریجی سیستم عضلانی یا مشکلات گوارشی، به ندرت موجب بروز درد میشود و به طور پیشرونده و خاموش پیشرفت میکند؛ از این رو، نه تنها افراد بلکه سیستمهای بهداشتی نیز بدان توجهی ندارند. اهمیت این موضوع به ویژه با روند افزایش سنی جمعیت در ایران و دیگر نقاط جهان به وضوح مشهود است.
دکتر هیوا محمدی، پزشک متخصص علم اعصاب و عضو هیات علمی گروه مغز و اعصاب، در این باره توضیح میدهد که روشها و راهکارهای مختلف و موثری برای تقویت ذخایر مغزی، توسط مراکز علمی و گروههای تحقیقاتی در سراسر جهان ارائه شده است. یکی از کلیدهای اساسی در این زمینه، تمرین خودمراقبتی به همراه انجام چکاپهای دورهای و مراقبت از خود در برابر عوارض ناشی از بیماریهای سیستمیک نظیر دیابت، فشار خون، و اختلالات هورمونی است که به شدت در حفظ سلامت مغز تاثیرگذار هستند.
به گفتهی ایشان، پرهیز از استعمال سیگار، مواد مخدر و نوشیدنیهای الکلی از نکات حیاتی به شمار میرود و تحقیقات متعدد نیز در خصوص مضرات این موارد بر سیستم عصبی همصدا هستند.
وی همچنین بر اهمیت تغذیه سالم تاکید کرد و بیان داشت که همچون دیگر سیستمهای بدن، تغذیه سالم اساس سلامت مغز را تشکیل میدهد. دوری از تغذیههای پرچرب و پرنمک و مبتنی بر افزودنیها از یک سو و مصرف غذاهای دریایی، سبزیجات تازه و میوهها از سوی دیگر برای ایجاد و حفظ سلامت مغز ضروری است. همچنین، مغز به تامین نیازهای حسی، شناختی و عاطفی نیاز دارد؛ بنابراین، مطالعه و یادگیری به عنوان روشی بسیار کارآمد برای ارضای نیاز شناختی مغز مطرح میشود و از طرفی ارتباطات خانوادگی، عاطفی و اجتماعی مطلوب نیز در سلامت مغز و به تأخیر انداختن فرآیند پیر شدن آن نقشی کلیدی دارند.
این عضو هیئت علمی دانشگاه با تاکید بر یکی دیگر از نکات بسیار حائز اهمیت در ارتقاء سلامت مغز و جلوگیری از پیری زودرس، بر خواب کافی و باکیفیت اشاره کرد. متاسفانه، بسیاری از والدین با افتخار از شبزندهداریهای فرزندان خود برای موفقیت در امتحانات سخن میگویند، در حالی که خواب ضرورت فیزیولوژیکی است که تاثیرات ماندگار و غیرقابل جبرانی بر روی مغز دارد؛ چرا که بر اساس سن فرد، مغز به مقدار مشخصی خواب شبانه نیاز دارد و رعایت این موضوع برای حفظ سلامت مغز و پیشگیری از پیری آن اساسی است.
دکتر محمدی همچنین به مسئله مهم یادگیری مهارتهای جدید اشاره کرد و بیان داشت که برای حفظ مغزی توانا و سالم و مقاوم، لازم است که آن را به طور مستمر به چالش کشید. یادگیری زبانهای دوم و سوم یکی از بهترین راهها برای اینچنین چالشی است و پیشنهاد میشود شرایط یادگیری دو و یا سه زبانه برای کودکان فراهم گردد.
این پزشک متخصص همچنین به اهمیت فعالیت فیزیکی و ورزش تاکید کرد و افزود که مغز برای عملکرد بهینه نیازمند یک سیستم گردش خون (قلبی-عروقی) سالم و قوی است. فعالیت فیزیکی کمک میکند تا خونرسانی به مغز به بهترین نحو انجام پذیرد و در کنار آن، ورزش بهترین راه برای حفظ تناسب اندام و جلوگیری از چاقی و افزایش وزن محسوب میشود.
وی در نهایت توصیه کرد که افراد بایستی به سلامتی مغز و تقویت ذخایر مغزی خود توجه ویژهای داشته باشند. این توجه میتواند لازمهی افزایش طول عمر با کیفیت باشد. افزایش ذخیره مغزی به کمک برنامههای توانبخشی شناختی امکانپذیر است و توجه به علائم مرتبط با اختلالات شناختی و مشکلات روانی و مراجعه به پزشکان متخصص در زمان مناسب از اهمیت بالایی برخوردار است.
