مطابق با سه تحقیق تازه منتشرشده، کمبود مداوم خواب تأثیرات قابل توجهی بر فیزیولوژی بدن انسان دارد و بر روی سیستم قلبی-عروقی و عملکرد مغز تاثیرات منفی می‌گذارد.
اگر به شما گفته شود که بهترین ابزار برای جلوگیری از ابتلا به بیماری های مزمن، بالش شماست، چه احساسی خواهید داشت؟
تحقیقات کنونی بیش از هر زمان دیگری نشان می‌دهد که «خواب» برای حفظ سلامتی ضروری است و کمبود خواب یکی از عوامل بحرانی برای ابتلا به انواع بیماری‌ها محسوب می‌شود.
برای مثال، تحقیقی که در سال ۲۰۲۲ بر روی ۷ هزار نفر انجام شد، نشان داد افرادی که کمتر از پنج ساعت در شب می‌خوابند، با افزایش ۳۰ تا ۴۰ درصدی در خطر ابتلا به بیماری‌های مزمن نظیر بیماری‌های قلبی-عروقی و سرطان مواجه هستند و نکته نگران‌کننده‌تر اینکه، خطر مرگ و میر در افرادی که این مقدار خواب را ندارند، ۲۵ درصد بیشتر از کسانی است که حداقل دو ساعت بیشتر می‌خوابند.
در مورد کودکان نیز خواب کمتر از ۹ ساعت بر سطح شناختی آنها تأثیرات منفی دارد.
تحقیقات اخیر همچنین بررسی کرده‌اند که چگونه استراحت شبانه می‌تواند از مغز و سیستم قلبی-عروقی ما محافظت نماید و برعکس، کم‌خوابی منجر به ایجاد «استرس اکسیداتیو» در رگ‌های خونی می‌شود.
گزارش یکی از این تحقیقات در تاریخ ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۳ در نشریه Scientific Reports توسط محققان دانشگاه کلمبیا (ایالات متحده آمریکا) منتشر گردید.
این پژوهشگران عواقب خواب کم اما مداوم را در ۳۵ زن سالم پیش از یائسگی بررسی کردند. در مرحله نخست، زمان خواب این زنان را در طول دو هفته مورد ارزیابی قرار دادند و همه آنها بین ۷ تا ۹ ساعت در شب می‌خوابیدند، با میانگین حدود هفت ساعت و نیم.
سپس نیمی از شرکت‌کنندگان به دلیل کاهش خواب، مجبور شدند که زمان خواب خود را به‌مدت یک ساعت و نیم دیرتر آغاز کنند و زمان بیداری آنها بدون تغییر باقی ماند.
این فرایند به مدت ۶ هفته ادامه داشت و پژوهشگران پس از این مدت متوجه شدند که سلول‌های اندوتلیال که رگ‌های خونی را می‌پوشانند (همان سلول‌های لایهٔ درون‌رگی)، ۷۸ درصد افزایش «استرس اکسیداتیو» را در مقایسه با افرادی که خواب کافی داشتند، نشان داده‌اند.
این «استرس اکسیداتیو» در درازمدت به سیستم قلبی-عروقی آسیب رسانده و احتمال ابتلا به بیماری‌های قلبی را در افرادی که خواب مداوم ندارند، افزایش می‌دهد.
کم خوابی خطر ابتلا به افسردگی را افزایش می‌دهد
مغز یکی دیگر از اعضای بدن است که به شدت از کمبود خواب آسیب می‌بیند.
اگرچه تحقیقات پیشین ارتباط میان خواب ناکافی و اختلالات عصبی و روانی مانند افسردگی را تأیید کرده بودند، اما شناسایی این که آیا کمبود خواب خود موجب بروز این اختلالات می‌شود یا این اختلالات باعث مشکلات خواب می‌شوند، کار آسانی نبود.
امروز به مدد تحقیقات جدید دانشگاه کالج لندن که در تاریخ ۱۹ اکتبر ۲۰۲۳ در مجله Translational Psychiatry منتشر شده، این سوال تاحدی پاسخ داده شده است.
اودسا همیلتون، پژوهشگر ارشد و دارای دکترا در اپیدمیولوژی زیستی در این تحقیق بیان می‌کند: «رابطه بین این دو مسئله شبیه به رابطه مرغ و تخم‌مرغ است. به این معنا که خواب ناکافی موجب افسردگی می‌شود و افسردگی نیز خواب ناکافی را ایجاد می‌کند.»
با این حال، هنوز پاسخ به این سوال که کدام‌یک زودتر اتفاق می‌افتد، نامشخص است. دکتر همیلتون در ادامه می‌افزاید: «با تکیه بر عامل “استعداد ژنتیکی” به بیماری، ما پی بردیم که به احتمال زیاد “کم‌خوابی” مقدم بر علائم افسردگی است و نه بالعکس.»
اودسا همیلتون و تیمش برای این تحقیق، داده‌های ژنتیکی و سلامت ۷ هزار و ۱۴۶ نفر که نماینده جمعیت کل انگلستان بودند را تحلیل کردند. این بررسی نشان داد که در افرادی که استعداد ژنتیکی به اختلال خواب دارند، خطر بروز علائم افسردگی بیشتر می‌شود؛ در حالی که افرادی که به افسردگی مستعد هستند لزوماً با مشکلات خواب مواجه نیستند.
بنابراین کمبود خواب می‌تواند به افسردگی بینجامد ولی افسردگی لزوماً باعث بروز مشکلات خواب نمی‌گردد.
بی خوابی بر بیان پروتئین‌ها در مغز تأثیر می‌گذارد
تحقیقی که نتایج آن در تاریخ ۲۳ اوت ۲۰۲۳ توسط محققان دانشگاه پزشکی بینژو (چین) در مجله Proteome Research منتشر گردید، نشان داده است که احتمال بروز افسردگی ناشی از تأثیرات بالقوه کمبود خواب بر روی نورون‌هاست.
در این مطالعه، از مدل حیوانی برای بررسی کم‌خوابی استفاده شده و در طی آن، موش‌ها به دلیل تجویز دارویی که بر خواب تأثیر دارد، بی‌خواب شدند.
این عمل بر «حافظه کوتاه‌مدت» موش‌ها تأثیر گذاشت و بیان ۱۶۴ پروتئین در بخش هیپوکامپ مغز (که برای حافظه حیاتی است) را مختل کرد، برخی از این پروتئین‌ها با آسیب‌های عصبی نظیر بیماری آلزایمر و پارکینسون مرتبط بودند.
محققان با انجام تجزیه و تحلیل‌های بیشتر دریافتند که کاهش تولید پروتئین پلیوتروفین (pleiotrophine) به طور مستقیم با کاهش قدرت شناخت در موش‌های بی‌خواب مرتبط است؛ به عبارت دیگر یکی از آثار مستقیم کمبود خواب، کاهش تولید پلیوتروفین است.
برای اینکه محققان مطمئن شوند کاهش تولید پلیوتروفین واقعاً ناشی از کمبود خواب در موش‌هاست و نه دارویی که به آنها داده شد، آنها موش‌های بی‌خواب را با دارویی که باعث خواب‌آلودگی می‌شود (دیازپام) درمان کردند و نتیجه این درمان، افزایش مدت خواب آنها و به تبع آن، عادی‌سازی میزان تولید «پلیوتروفین» بود.
بنابراین، مشخص شد که «کمبود خواب» علت اصلی کاهش تولید این پروتئین است که به کاهش قدرت شناخت در موش‌ها منجر می‌شود.
دانشمندان همچنین پیشنهاداتی برای خواب بهتر ارائه می‌دهند که ممکن است ساده‌ترین و کم‌هزینه‌ترین راه برای جلوگیری از ابتلا به بیماری‌های مزمن باشد؛ مانند افزایش فعالیت بدنی در طول روز و رعایت رژیم غذایی سالم‌تر.
منبع: یورونیوز