چین و عمان بعد از برداشتن ویزا برای ایرانیان

لغو یکجانبه روادید برای ۶۷ کشور، پیشنهاد وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی به دولت بوده که هدف آن “افزایش جذب گردشگران، تسهیل سفرهای بین‌المللی و به حرکت درآوردن بازارهای خوابیده” است.

مسئولان گردشگری کشور بیان کرده‌اند که وزارت امور خارجه تا به حال به این پیشنهاد مخالفتی نکرده و همچنین در اسناد دولتی به آن اشاره شده است. با این حال، تحقیقات ایسنا نشان می‌دهد که نهادهای مرتبط تا کنون تقریباً با نیمی از کشورهای معرفی‌شده برای لغو ویزا موافقت کرده‌اند.

بر اساس اظهارات مقام‌های وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، کشورهایی که لغو یکجانبه ویزا برای آن‌ها پیشنهاد شده شامل همسایگان، کشورهای مسلمان و آن دسته که در حوزه تمدنی ایران قرار دارند یا به پیمان‌های مرتبط مانند «شانگهای» و «بریکس» ملحق شده‌اند، هستند. عربستان سعودی و ازبکستان از جمله کشورهایی هستند که تا به امروز به وضوح برای لغو روادید از آن‌ها نام برده شده است.

با وجود این طرح، سوال مهم این است که لغو یکجانبه روادید با کشورها در شرایط کنونی گردشگری ایران، تا چه اندازه می‌تواند مشوقی برای سفر مسافران از سایر کشورها باشد؟ آیا این اقدام می‌تواند تأثیری واقعی داشته باشد؟ بررسی‌های آماری کشورهایی که روادید آن‌ها به‌منظور رونق گردشگری طی سال‌های اخیر به‌صورت یکجانبه لغو شده، ممکن است پاسخ دقیقی به این پرسش ارائه دهد.

ایران در تیرماه سال ۱۳۹۸ با چین و از ۳۱ شهریورماه آن سال با عمان، اقدام به لغو یکجانبه روادید کرد. دکتر مسلم شجاعی ـ دستیار معاون گردشگری وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ـ در تحلیل آماری و مقایسه سفرها پس از لغو روادید، به رشد سفر اتباع چین و عمان به ایران اشاره می‌کند.

شجاعی به ایسنا گفت: سیاست لغو روادید نیازمند توجه به تمامی جوانب است. اما به طور کلی، سیاست لغو روادید در این مقطع می‌تواند به تسهیل تردد گردشگران خارجی به کشور کمک کند. همچنین، دستاورد بزرگتر این اقدام، نشان‌دهنده عزم جدی ایران برای توسعه و تقویت روابط منطقه‌ای و جهانی است و می‌تواند اثرات منفی ناشی از ایران‌هراسی را در رسانه‌های بین‌المللی کاهش دهد.

او ادامه داد: ایران از پنجم تیرماه ۱۳۹۸ با چین لغو ویزا کرد. مقایسه ماه به ماه سفرها از این کشور به ایران در سال‌های ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ نشان می‌دهد که در فروردین‌ماه سال ۱۳۹۸ که ویزای چین هنوز لغو نشده بود، میزان سفرها نسبت به فروردین سال قبل ۳۷ درصد کاهش یافته بود. در اردیبهشت‌ماه سال ۹۸، تعداد سفرهای چینی‌ها به ایران نیز به نسبت مشابه سال ۱۳۹۷ همچنان روند نزولی داشت و به منفی ۳۰ درصد رسید. این روند منفی در ماه‌های بعدی نیز همچنان ادامه پیدا کرد.

دستیار معاون گردشگری افزود: در تیرماه ۱۳۹۸، نسبت به تیرماه ۱۳۹۷، تعداد سفرها از چین ۴۱ درصد کاهش داشت. بنابراین، در این مرحله، ورود گردشگران چینی به کشور کاملاً منفی بود؛ اما یک ماه پس از لغو یکجانبه روادید، یعنی در مردادماه ۹۸، سفر چینی‌ها به ایران ۴۰ درصد افزایش یافت.

او بیان کرد: پس از لغو یکجانبه ویزا، روند کاهشی سفر شهروندان چینی متوقف و نمودار آماری سفرها از این کشور به ایران، در مسیر رشد قرار گرفت.

این کارشناس گردشگری بازار چین افزود: در شهریورماه سال ۱۳۹۸، مقایسه با مدت مشابه سال ۹۷ نشان‌دهنده افزایش ۹ درصدی سفر چینی‌ها به ایران بود و در ماه‌های مهر، آبان و آذر ۹۸ به ترتیب این رشد به ۱۲، ۲۳ و ۳۹ درصد بیشتر از مدت مشابه سال ۹۷ رسید.

براساس اطلاعات دستیار معاون وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، روند رو به رشد سفر چینی‌ها به ایران پیش از بحران ویروس کرونا و محدودیت‌های مرزی، ادامه یافت.

شجاعی همچنین خاطرنشان کرد: در حالی که با لغو روادید، سفر از بازار چینی‌ها به ایران (در تیرماه ۱۳۹۸) در حدود منفی ۴۱ درصد بود، در مدت زمانی کوتاه به ۳۹ درصد رشد (در آذر ۹۸) رسید.

او به جدیدترین آمارهای موجود از سفر چینی‌ها به ایران اشاره کرد و گفت: با بازگشایی مرزها (کاهش محدودیت‌های ناشی از همه‌گیری کرونا) و از سرگیری مجدد سفرهای بین‌المللی چینی‌ها، در بهار سال ۱۴۰۲، شاهد افزایش 57 درصدی سفر گردشگران چینی در مقایسه با بهار سال ۱۳۹۸ در ایران بودیم.

نمودار نرخ رشد ماهانه ورود گردشگران چینی بین سال‌های ۱۳۹۸ و ۱۴۰۲

شجاعی درباره تحولات بازار عمان پس از لغو ویزا با ایران نیز به ایسنا گفت: ایران از ۳۱ شهریورماه سال ۱۳۹۸ لغو روادید کرده که به‌سرعت اثرات خود را در این بازار نمایان کرد؛ به گونه‌ای که در مهرماه ۹۷ سفر عمانی‌ها به ایران با ۹۹ درصد افزایش روبه‌رو شد. این رشد در آبان‌ماه ۹۸ در مقایسه با مدت مشابه سال ۹۷ به ۷ درصد رسید و در آذرماه ۹۸ نیز سفر عمانی‌ها به ایران در مقایسه با آذر ۹۷ حدود ۳۷ درصد افزایش داشت. این رشد در دی‌ماه ۹۸ به ۲۴ درصد رسید، که با آغاز شیوع کرونا و محدودیت‌های مرزی، سفر از عمان به ایران ابتدا نزولی و سپس به کلی متوقف شد.

دستیار معاون گردشگری تصریح کرد: عمان یکی از کشورهایی است که با بازگشایی مرزها و پس از کاستن و لغو محدودیت‌های ناشی از کرونا، به شدت از رژیم لغو روادید بهره‌مند شده است.

شجاعی با استناد به آمار سفرهای کشورهایی که برای تقویت گردشگری لغو روادید شده‌اند، اظهار داشت: اجرای رژیم لغو روادید، حتی به صورت یکطرفه مسلماً تأثیرات مثبت در بازارهای گردشگری خواهد داشت، به‌ویژه در کشورهایی که از تنش‌های سیاسی دور هستند و یا با ایران روابط فرهنگی نزدیک دارند. این سیاست به‌واقع می‌تواند محرکی قوی برای تغییر و تحول در روابط گردشگری ایران باشد. البته واضح است که در فرایند لغو روادید یکطرفه، توجه به جنبه‌های دیگر موضوع از سوی دیگر نهادهای کلیدی هم ضروری است و توسعه زیرساخت‌ها و بازاریابی هدفمند نیز به عنوان گام‌های تکمیلی باید مدنظر قرار گیرند. اما تحلیل آماری دو کشور مورد اشاره، نشان می‌دهد که پاسخ به پرسش مطرح‌شده در مجموع مثبت ارزیابی می‌شود.