تحقیقات انجام شده در زمینه میراث فرهنگی نشان می‌دهد که یک کتیبه فارسی بر روی دیوار دفاعی ساسانی در شهر «دربند» روسیه شناسایی شده است. این دیوار جزئی از سازه‌ای است که قرن‌ها به عنوان «دروازه قیامت» شناخته می‌شد.
مرتضی رضوانفر، یکی از اعضای هیأت علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی، در خصوص این کتیبه با استناد به اسناد موجود توضیح داد: «دانشنامه ایرانیکا در بخش مربوط به «معبد دروازهٔ قیامت» ذکر کرده که معلومات مکتوب، نمادهای ساسانی و کتیبه فارسی مربوط به قرن نهم هجری بر اتاقکی در مجاورت دیوار دفاعی ساسانی دربند، نشان‌دهنده تقدس این بناست و در طی دوران‌های طولانی به این نام شناخته شده است.
این دیوار که طولش به ۴۰ کیلومتر می‌رسد، بر روی دیواری قدیمی‌تر قرار دارد و به نام‌های متفاوتی همچون دیوار قیامت، سد «یاجوج» و «ماجوج»، سد «سکندر» و دیوار «ذوالقرنین» معروف است.
ذکر یاجوج و ماجوج در متون مقدس یهودی، مسیحی و اسلامی به چشم می‌خورد و بر اساس سوره‌های کهف و انبیا، هنگامی که دیوار ذوالقرنین توسط این قوم ویران می‌شود، فرایند قیامت آغاز خواهد شد.
به معنی صاحب دو شاخ، ذوالقرنین در متون مقدس به عنوان حاکمی عادل و مردم‌دوست معرفی شده است. او در برخی زمان‌ها با نام اسکندر مقدونی شناخته گشته، اما به دلیل ظلم‌ها و چپاول‌هایی که اسکندر در سرتاسر جهان کرده، بعدها کوروش هخامنشی به عنوان نماد عدل و خوش‌رفتاری در قفقاز و دارای نشانه‌های با کلاهی شبیه به دو شاخ، به ذوالقرنین شهرت یافت.
چهار شکل تیر و کمان که در کنار معبد قرار دارند و به سمت زمین (جهان زیرین) اشاره دارند، به نظر می‌رسد نمادی از اعتقاد به موقعیت ویرانگران جهانی (یاجوج و ماجوج) در زیر زمین باشند و شاید نام دروازهٔ قیامت به محل ظهور آن‌ها اشاره دارد.
شهر تاریخی دربند و دیوار ۴۰ کیلومتری آن که در قفقاز روسیه واقع شده، با فرمان خسرو انوشیروان به عنوان بلندی تمدن ساسانی بنا گردیده است. این شهر در سال ۲۰۰۳ میلادی به عنوان کهن‌ترین شهر روسیه به ثبت جهانی رسید و نمادی بسیار ارزشمند از معماری ساسانی محسوب می‌شود.
این اثر شگفت‌انگیز معماری ایرانی دارای نارین قلعه، ۷۳ برج دفاعی، ۱۴ دروازه اصلی، دیوار به طول ۴۰ کیلومتر، ۳۲ کتیبه پهلوی و چندین کتیبه فارسی دری است. همچنین، شامل بناهای باارزشی از دوران صفوی تا قاجاری است.
بر اساس محتویات پرونده، هسته تاریخی این شهر با وجود درگیری‌ها و تسلط اقوام مختلف به طرز جالبی تا به امروز اصالت فرم و طراحی خود را حفظ نموده است.
متاسفانه اقوام و دولت‌های متعدد سعی کرده‌اند که این شاهکار معماری را به عنوان بخشی از فرهنگ و هنر خود معرفی نمایند، اما پرونده یونسکو دلایل قانع‌کننده‌ای برای اثبات ساسانی بودن آن ارائه کرده است.»
این عضو هیأت علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی همچنین ابراز امیدواری کرد که با همکاری وزارت میراث فرهنگی و رسانه‌ها، تلاش‌های بیشتری برای معرفی فرهنگ غنی ایران صورت گیرد.