اولین فصل بررسیهای باستانشناسی در سایت «چِگِردک»، واقع در جلگۀ چاه هاشم در شهرستان دلگان، به عنوان یکی از مراکز بسیار حائز اهمیت استقراری پیش از تاریخ در منطقه بلوچستان ایران با رهبری محمد حیدری و مرتضی گرگی در حال برگزاری است. این محوطه در سال ۱۳۸۶ در فهرست میراث ملی کشور قرار گرفته است.
محمد حیدری ـ سرپرست گروه باستانشناسی محوطۀ چگردک ـ در مورد جایگاه و اهمیت این منطقه بیان داشت: این محوطه در بخش جنوب شرقی هامون جازموریان واقع شده و فاصله آن تا مرکز شهرستان دلگان و همچنین مرکز استان سیستان و بلوچستان به شکل مستقیم حدود ۵۰ و ۳۵۰ کیلومتر میباشد.
محوطۀ چگردک شامل یک تپۀ اصلی، دو گورستان با نامهای A و B و کورههایی برای پخت سفال است که شواهد موجود نشاندهنده سکونت در این منطقه از نیمۀ هزارۀ چهارم تا اوایل هزارۀ دوم قبل از میلاد است.
در گزارشی که توسط باستانشناسانِ فعال در این محوطه تهیه شده، اشاره شده است که «چگردک» در اوایل دهۀ ۱۳۸۰ به دلیل فعالیتهای حفاران غیرمجاز در حوزۀ فرهنگی جازموریان شناسایی شده است.
حیدری در خصوص تحقیقات باستانشناسی انجامشده در این سایت گفت: با ورود تیم باستانشناسی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان سیستان و بلوچستان، عملیات ساماندهی و نجاتهایی به مدت تقریباً دو دهه در چگردک صورت گرفت که این مسأله به کاهش قابل توجهی در روند حفاریهای غیرمجاز در این محوطه انجامید.
باستانشناسان همچنین فصل اول کاوش در گورستان B چگردک را با هدف نجات و ثبت و ضبط نقاط باقیمانده گورستان و شناخت سنتهای تدفین از اواخر هزارۀ چهارم تا اوایل هزارۀ دوم قبل از میلاد آغاز کردهاند تا بتوان بر روی شواهد تخصصگرایی، پیچیدگیها و طبقات اجتماعی مطالعه کرد.
از دیگر اهداف این عملیات میدانی، بررسی نقش بخشهای غربی درۀ بمپور در چرخه تولید و تجارت اشیاء سنگی در عصر مفرغ و همچنین ارزیابی تحولات منجر به تغییر مواد فرهنگی دورههای بمپور V و VI در این محوطه عنوان شده است.
مرتضی گرگی، دیگر سرپرست گروه باستانشناسی این محوطه، در مورد شواهد بهدستآمده از این کاوش توضیح داد: بررسی نظاممند محدوده محوطه و مطالعه دادههای اضطراری سطحی گورهای تخریبشده به دست حفاران غیرمجاز، به تحقق اهداف این تحقیق کمک شایانی کرد.
بر اساس این شواهد میتوان چگردک را به عنوان یکی از محوطههای کلیدی در شبکه تولید و تجارت ظروف کلریتی متعلق به هزارۀ سوم قبل از میلاد (حدود ۵۰۰۰ سال پیش) مطرح ساخت.
این باستانشناس افزود: شواهد وسیع از کارگاههای تولید سفال در اطراف محوطه، یافتن ابزارهای کار و سنگهای نیمهکاره و همچنین وجود معادن سنگ مرمر و کلریت در این منطقه میتواند درک بهتری از تخصصگرایی در بخشهای شرقی حوضۀ جازموریان را فراهم آورد.
گرگی بیان کرد: کشف مواد فرهنگی مرتبط با فرهنگهای بلخی و مروی در چگردک میتواند به درک بهتر ماهیت تعاملات فرهنگی با آسیای میانه، که پیشتر شواهد آن در گورستان خوراب درۀ بمپور شناسایی شده بود، منجر شود.
