پس از وقوع یک سکته مغزی، مغز به دنبال جبران خسارات وارده به خود بوده و سعی می کند تا از طریق سلول های بازسازی کننده اش که همانند صنعتگران زبردست عمل می کنند، آسیب ها را رفع کند. با این حال، تحقیقات جدید انجام شده در دانشگاه جنوب دانمارک نشان می دهد که این فرایند غالباً به دلیل بروز التهاب با حجم گسترده ای متوقف می شود.
آسیب به فیبرهای عصبی و پیامدهای آن
به گزارش ساینس دیلی، تحقیقی که توسط محققان بخش پزشکی مولکولی در دانشگاه جنوب دانمارک (SDU) انجام شده، به یکی از عواقب جدی سکته مغزی اشاره دارد: آسیب به فیبرهای عصبی مغز، که به نوعی مشابه “کابل های ارتباطی” عمل می کنند. این آسیبات می توانند آثار دائمی به جای بگذارند. پژوهش مذکور که با استفاده از نمونه های بی نظیر موجود در بانک مغز دانمارک انجام شده، ممکن است زمینه ساز توسعه روش های درمانی جدیدی باشد که به مغز در فرآیند بازسازی یاری رسانند.
چگونه مغز خود را تعمیر می کند؟
سکته مغزی زمانی به وقوع می پیوندد که جریان خون به قسمتی از مغز مسدود شود و آسیب های مغزی به دنبال آن رخ دهد. پس از وقوع این حادثه، مغز سعی می کند تا فیبرهای عصبی آسیب دیده را از طریق بازسازی لایه محافظتی آنها، که میلین نام دارد، ترمیم کند. اما این فرایند معمولاً به طور کامل انجام نمی شود و بسیاری از بیماران با مشکلات جسمی و ذهنی پایدار روبه رو خواهند شد.
کیت لوکه لامبرتسن، یکی از نویسندگان اصلی این پژوهش، اظهار می دارد: “مغز ابزارهای لازم برای ترمیم خودش را دارد. باید راه های جدیدی پیدا کنیم تا به این سلول ها کمک کنیم که حتی در شرایط دشوار، کار خود را به اتمام برسانند.”
نقش التهاب در جلوگیری از بازسازی میلین
محققان در این تحقیق به بررسی نقش التهاب در ممانعت از بازسازی فیبرهای عصبی پرداخته اند. آنها نوع خاصی از سلول های مغزی را شناسایی کرده اند که در این فرایند نقش کلیدی ایفا می کنند. این سلول ها مسئول ترمیم میلین هستند، اما التهاب قادر است عملکرد آنها را مختل کند.
چگونه محققان از بانک مغز استفاده کردند؟
لامبرتسن می گوید: “با استفاده از بانک مغز، قادر به نقشه برداری دقیق از بخش های مغز هستیم که در فرایند ترمیم فعال تر عمل می کنند.”
این نقشه برداری به دانشمندان کمک کرده تا نمونه های بافتی را از بانک مغز دانمارک تجزیه و تحلیل و درک بهتری از مکانیسم های حاکم بر فرایند ترمیم مغز بدست آورند.
محققان با به کارگیری روش های رنگ آمیزی پیشرفته که به نام ایمونوهیستوشیمی شناخته می شود، موفق شدند سلول های خاصی را که در بازسازی میلین نقشی ایفا می کنند، شناسایی کنند. آنها نمونه ها را برای تحلیل تفاوت ها در بخش های مختلف مغز مورد بررسی قرار دادند، که شامل:
هسته سکته: آسیب دیده ترین بخش مغز
منطقه پیرامونی سکته: جایی که اقدامات ترمیمی بیشتر به وقوع می پیوندد
بافت های سالم
تفاوت در واکنش مغز زنان و مردان
یکی از یافته های جالب این پژوهش این است که واکنش مغز در زنان و مردان نسبت به آسیب های ناشی از سکته مغزی متفاوت است.
لامبرتسن بیان می کند: “این تفاوت ها نشان می دهند که درمان های آتی باید با تمرکز بیشتری انجام شوند و نیازهای جنسیتی و شخصی هر بیمار را مدنظر قرار دهند.”
به نظر می رسد که در زنان، شرایط التهابی می تواند فرآیند ترمیم سلول ها را بیشتر مختل کند، در حالی که مردان این توانایی را دارند که تا حدودی به طور بهتری این فرایند را به اجرا درآورند. این تفاوت می تواند توضیح دهد که چرا زنان غالباً پس از وقوع سکته مغزی با چالش های بیشتری مواجه می شوند.
اهمیت بانک مغز دانمارک در پیشبرد تحقیقات
محققان بر این باورند که این اکتشافات بدون دسترسی به بانک مغز دانمارک امکان پذیر نبود. این بانک حاوی بیش از ۱۰،۰۰۰ مورد مغز و نمونه های بافت انسانی است که برای پژوهش در زمینه بیماری های عصبی مانند سکته مغزی، زوال عقل و ام اس مورد استفاده قرار می گیرد.
میلین
لایه ای عایق سازی در اطراف فیبرهای عصبی که ارتباطات سریع و موثر بین سلول های عصبی را فراهم می آورد.
بانک مغز
مجموعه ای از نمونه های مغز انسانی که به منظور تحقیقات در حوزه بیماری های عصبی به کار گرفته می شود.
ایمونوهیستوشیمی
یک روش آزمایشگاهی که با استفاده از آنتی بادی ها، سلول ها یا پروتئین های خاص در بافت ها را رنگ آمیزی و شناسایی می کند، و به بررسی عملکرد و مکان یابی سلول ها در بدن کمک می نماید.