از سال ۲۰۱۲، مریخ نورد کنجکاوی ناسا در حال بررسی و مطالعه مریخ بوده و به تازگی، پس از گذشت بیش از یک دهه، شواهدی از وجود برکه ها و دریاچه های کهن و غیر یخی در سطح این سیاره کشف کرده است.
این مریخ نورد موفق به شناسایی موج هایی کوچک شده است که شباهت زیادی به موج های موجود در بستر دریاچه های شنی زمین دارند. به هر حال، ممکن است این امواج ناشی از حرکت آب های سست به وسیله باد در سطح سیاره شکل گرفته باشد. نتیجه این مشاهده این است که آب به جای آنکه تحت لایه ای از یخ پنهان شود، روی سطح عناصر رسوب کرده است. این کشف در واقع نشان دهنده شکل گیری این امواج ۳.۷ میلیارد سال پیش است.
مریخ به عنوان چهارمین سیاره منظومه شمسی و دومین سیاره کوچک در جمع سیارات اصلی، به خاطر رنگ قرمز قوی خود که ناشی از وجود اکسید آهن در سطحش است، شناخته می شود. این سیاره که در دسته سیارات سنگی قرار می گیرد، از جنبه های زیادی شبیه زمین است و در آن، دره ها، آتش فشان ها و حتی نشانه هایی از خشک شدن بستر رودخانه ها قابل مشاهده است. کلاهک های قطبی مریخ بیشتر از یخ دی اکسید کربن پوشیده شده و این سیاره دارای اتمسفری غیرقابل تنفس و سطح سرد و خشک می باشد.
اگرچه این سیاره همواره توجهات زیادی را به خود جلب کرده است، به تازگی بحث بر سر این امر وجود دارد که ممکن است در گذشته مریخ زمانی قابلیت سکونت را داشته باشد.
سفر کاوشگر کنجکاوی به مریخ
مریخ نورد کنجکاوی یکی از کاوشگرهای ناسا است که در سال ۲۰۱۱ به مریخ پرتاب شد و از آن زمان، به تحقیقات در منطقه اطراف دهانه گیل ادامه داده است.
هدف اصلی این کاوشگر، بررسی شرایط جوی و زمین شناسی و ارزیابی امکان وجود حیات ابتدایی در گذشته مریخ است. محققان به منظور یافتن پاسخی برای این پرسش ها و تحقق اهداف مشخص شده، از مجموعه ای از ابزارها شامل مته ها برای جمع آوری نمونه های خاک، دوربین ها و ابزارهای تجزیه و تحلیل جو استفاده کرده اند.
اخیراً هارولد براون و مایکل لمب، دو پروفسور در رشته زمین شناسی، یافته های جالبی را منتشر کرده اند. آنان با شناسایی دو دسته موج باستانی در سطح مریخ، دریافتند که این امواج نشانه هایی از آب های خشک شده هستند که در سنگ ها حفظ شده اند. این موج ها کوچک هستند و معمولاً در سواحل و بستر دریاچه های زمین نیز دیده می شوند، چراکه آب تحت تأثیر باد در عمق های کم جریان دارد. آنچه این محققان را هیجان زده کرده، این است که آب در چنین شرایطی، یخ زده نبوده و در حالت مایع جریان داشته است.
شواهد موجود از دریاچه
امواج کشف شده توسط کاوشگر کنجکاوی در دهانه گیل، به عنوان قوی ترین شواهد دال بر وجود آب به شکل مایع در گذشته مریخ شناخته می شوند. تجزیه وتحلیل سنگ ها و امواج نشان می دهد که این امواج به ۳.۷ میلیارد سال پیش تعلق دارند. به این ترتیب، تصور می شود که جو و آب وهوای مریخ در آن دوران به مراتب گرم تر و متراکم تر از حال حاضر بوده است؛ به گونه ای که امکان وجود آب مایع در جو آزاد میسر بوده است.
این گروه همچنین موفق شدند با استفاده از امواج شناسایی شده، مدل های کامپیوتری توضیح دهنده اندازه دریاچه ها را ایجاد کنند. چرا که اندازه امواج و فاصله آنها به تعیین مقدار آب کمک می کند، آنان دریافتند که ارتفاع موج ها ۶ میلی متر و فاصله آن ها بین ۴ تا ۵ سانتی متر بوده و بنابراین این دریاچه کم عمق، کمتر از ۲ متر عمق داشته است.
یکی از مجموعه های موج که به نام رخنمون Prow شناخته می شود، در ناحیه ای کشف شد که قبلاً تپه های شنی بادی بوده و مجموعه دیگری نیز در نزدیکی آن و در میان سنگ های آماپاری غنی از سولفات یافت گردید.
این دو مجموعه، نشان دهنده دو دوره زمانی نزدیک به هم هستند و از این گذشته، حاکی از آن اند که جو گرم و متراکم مریخ چندین بار یا حداقل به مدت طولانی وجود داشته است.
این کشف نقش بزرگی در مطالعات آب و هوای کهن مریخ ایفا می کند و کمک می کند تا شرایط متغیر مریخ به تصویر کشیده شود. مریخ نورد Opportunity ناسا اولین مأموریت علمی بود که موفق به شناسایی امواج در سطح مریخ گردید؛ با این حال، ماهیت آب جسم ها تاحدودی نامشخص مانده بود. کشف اخیر دیدگاه های شگفت انگیزی درباره شرایط اولیه مریخ فراهم آورده و وجود مایعاتی که در سطح گسترده ای پراکنده اند، را نمایان کرده است و تحقیقات بیشتری نیاز دارند تا مشخص شود این امواج تا چه حد در سطوح مختلف مریخ وجود دارند.