منطقه کمتر شناخته‌شده‌ای به نام «چوچکیتام» (Chochkitam) واقع در گواتمالا، که سرشار از جنگل‌های بارانی، برگ‌های خشکیده، نخل‌ها و تکه‌های سنگ است، شاید هیچ‌گاه به عنوان مکان مناسبی برای کشف‌های باستان‌شناسی شگفت‌انگیز به نظر نرسد. بعید به نظر می‌رسد که باستان‌شناسان بتوانند با جستجو در این محل، به اطلاعات تازه‌ای درباره یک دوره تاریخی مبهم دست یابند.
، اما این دقیقاً همان چیزی است که پژوهشگران به تازگی در این مکان کشف کرده‌اند و این کشف به یاری یک نقاب یشم مرموز حاصل شده که احتمال می‌رود به پادشاهی ناشناخته از تمدن «مایا» تعلق داشته باشد.
به گزارش «نشنال جئوگرافیک»، این کشف داستانی جذاب از فداکاری‌های مذهبی و جانشینی سلطنتی در دوران کلاسیک اولیه مایاها که تقریباً ۱۷۰۰ سال پیش اتفاق افتاده، روایت می‌کند. همچنین این کشف به یک نظریه رو به رشد اعتبار می‌بخشد مبنی بر اینکه ممکن است افراد سلطنتی «مایا» در دوره مذکور تحت تأثیر سلسله‌های قدرتمندتر در بین‌النهرین قرار داشته باشند.
کشف هرم سلطنتی و تابوت
محوطه باستانی «چوچکیتام» مدت‌هاست که تحت تاثیر گذر زمان و انبوهی از جنگل‌های بارانی در منطقه «پتن» (Petén) واقع در شمال شرقی «گواتمالا»، که با مکزیک و بلیز هم‌مرز است، پنهان مانده است. اگرچه این محوطه از اوایل قرن بیستم میلادی شناسایی شده، اما پژوهشگران معاصر همچنان در تلاش هستند تا ارتباطات این محوطه را با تمدن مایا درک کنند.
یکی از دلایل مبهم بودن این منطقه، تاریخی است که این محوطه در آن زمان شکوفا شده است. دوره «کلاسیک مایا» که بین سال‌های ۲۵۰ تا ۹۰۰ میلادی را دربرمی‌گیرد، اوج این تمدن محسوب می‌شود. با این حال، متون بسیار کمی از این دوره باقی مانده و بسیاری از آثارش به دلیل غارت محوطه‌های باستانی از بین رفته است.
واقعاً، سارقان گور، «فرانسیسکو استرادا بلی» (Francisco Estrada-Belli) – باستان‌شناس و محقق «نشنال جئوگرافیک» – و اعضای تیمش را در محوطه «چوچکیتام» تهدید کردند.
در سال ۲۰۲۱، این پژوهشگر با استفاده از فناوری «لیدار»، شواهدی را پیدا کرد که نشان می‌داد غارتگران به داخل یک هرم به ظاهر سلطنتی در هسته تاریخی شهر نفوذ کرده بودند. با این حال، او و یکی از همکارانش به نام «بانی ژیرون» (Bhanny Giron)، به قسمتی پی بردند که به‌نظر می‌رسید از چشم غارتگران دور مانده و تصمیم به کاوش آن گرفتند.
وقتی که پژوهشگران بیش از هفت متر از این هرم را حفاری کردند، نتایج بیشتر شبیه به یک چاه به نظر می‌رسید، اما پس از آن «ژیرون» جمجمه، چند دندان و یک جعبه سنگی تابوت‌شکل را کشف کرد.
اگرچه بالای جعبه فروریخته بود، اما «استرادا بلی» توانست پیشکش‌هایی را پیدا کند که به همراه این جمجمه و جعبه سنگی مدفون شده بودند؛ شامل یک گلدان، مجموعه‌ای از صدف‌های بزرگ، چند تکه استخوان و تعدادی قطعه یشم درخشان که با دقت کنار هم چیده شده بودند.
نقاب یشمی برای یک پادشاه
در اواخر ژوئن ۲۰۲۲، «استرادا بلی» به بررسی تکه‌های یشم در آزمایشگاه پرداخت. استفاده از چنین سنگ‌هایی برای ساخت نقاب‌های موزاییکی در گورهای سلطنتی در دیگر مناطق مایا مرسوم بوده است.
این پژوهشگر با تغییر موقعیت برخی تکه‌های یشم، موفق به شکل‌دهی چهره‌ای با چشم‌های مارپیچی و دندان‌های تیز شد.
در این میان، یکی از همکاران با دقت او متوجه شد که تعدادی از استخوان‌های کشف شده در محل، دارای حکاکی‌های ظریفی هستند که احتمالاً با استفاده از شیشه ابسیدین آتشفشانی ایجاد شده‌اند.
با ادامه تحقیقات، مشخص شد که دو مورد از استخوان‌ها به واقع متعلق به پادشاه نبوده‌اند. اما حکاکی‌ها هویت حاکم سلطنتی را فاش کردند. به‌طرز شگفت‌انگیزی، یکی از این حکاکی‌ها فرمانروایی را به تصویر کشیده که سر یک خدای «مایا» را در دست دارد و جالب اینجاست که چهره این خدا دقیقاً مشابه چهره‌ای است که «استرادا بلی» با ترکیب تکه‌های یشم خلق کرده بود.
جزئیات بیشتر این کشف زمانی روشن شد که «الکساندر توکووینین» (Alexandre Tokovinine)، باستان‌شناس دانشگاه «آلاباما» که در کتیبه‌نگاری «مایا»ها تخصص دارد، به «استرادا بلی» در رمزگشایی حکاکی‌ها و تعیین هویت حاکم و خدا یاری رساند.
حاکم به نام «Itzam Kokaj Bahlam» شناسایی شد. خدا نیز که باستان‌شناسان او را به نام «Yax Wayaab Chahk G۱» می‌شناسند، خدای طوفان در فرهنگ «مایا»ها است که معنای لغوی آن «نخستین خدای باران جادوگر» می‌باشد.
به گفته «استرادا بلی»، این کشف «بسیار غیرمعمول» است و به اطلاعات ارزشمندی درباره زمان و مکان بسیار مرموز و مبهم اشاره می‌کند.
دریچه‌ای رو به یک جامعه باستانی
بر اساس تاریخ‌گذاری رادیوکربن استخوان‌های کشف‌شده، احتمالا «Itzam Kokaj Bahlam» در حدود سال ۳۵۰ میلادی بر شهر سلطنت کرده است.
«استرادا بلی» اظهار داشت: «همه شواهد نشان می‌دهد که فرد دفن شده در این مکان یک پادشاه مایا بوده و بخشی از شبکه خانواده سلطنتی مایا در حوزه نفوذ تیکال و تئوتیئواکان است.»
شهر باستانی بزرگ «تئوتیئواکان» که در مکزیک کنونی قرار دارد و «تیکال» واقع در «پتن»، هر دو در مقایسه با «چوچکیتام» شهرهای بزرگ‌تر و تاثیرگذارتر بوده‌اند.
هنوز اطلاعات بیشتری درباره پادشاهان «چوچکیتام» و روابط آن‌ها با سایر فرمانروایان بزرگ در دوره «کلاسیک اولیه مایا» می‌توان به دست آورد. «استرادا بلی» و همکارانش قصد دارند با بررسی DNA باستانی از استخوان‌های کشف شده و دیگر گنجینه‌هایی که در ادامه کاوش یافت می‌شود، اطلاعات بیشتری کسب کنند.
کشف نقاب یشم پادشاه «مایا» به‌حق برای کاوشگران تجربه‌ای شگفت‌آور بوده است. باستان‌شناسان گزارش می‌دهند که این کشف و استخوان‌های حکاکی شده، نوعی از هیجان و شگفتی را به ارمغان آورده که در دنیای پرزحمت تحقیقات باستان‌شناسی به ندرت به وقوع می‌پیوندد.