دلایل اصلی کمردرد شامل فشار عضلانی، فتق دیسک، و التهاب مفاصل هستند. این عارضه ناراحت کننده به طرقی چون استفاده از حرارت یا سرما و روش‌های درمانی دیگر قابل مدیریت است. در این گزارش به جنبه‌های اصلی و شیوه‌های موثر در درمان کمردرد خواهیم پرداخت.
لاری، یک نانوای ۴۶ ساله، به دلیل کمردردی که در ناحیه پایین کمرش داشت، به پزشک مراجعه کرده بود. پس از گفت‌وگو با لاری، به سؤالاتی که پزشکان معمولاً از بیماران در مورد کمردرد می‌پرسند پی بردیم. همچنین، در ادامه به بررسی آناتومی بدن و علائم و نشانه‌هایی می‌پردازیم که نیاز به توجه فوری دارند.
دلایل کمردرد
۱. فشار عضلانی: این مورد شایع‌ترین علت کمردرد مزمن به شمار می‌رود. فشار عضلانی معمولاً در شرایط زیر به وجود می‌آید: زمانی که فرد ناگهان خم می‌شود، وزن سنگینی را بلند می‌کند (بیرون بردن کودکان یکی از موارد معمول است)، برای مدت طولانی در یک حالت می‌نشیند یا به عنوان مثال در مسافت‌های طولانی بدون توقف رانندگی می‌کند؛ در حالت ایستاده به روش نادرستی قرار می‌گیرد یا در محل کار و منزل به شکل بدی نشسته است. این عوامل به عضلات کمر فشار می‌آورند و باعث می‌شود عضله “گرفتگی” داشته باشد یا متورم شود. رفع گرفتگی این عضله ممکن است چندین هفته زمان ببرد، اما در صورت ادامه عامل محرک، این مشکل می‌تواند به صورت مزمن و مکرر درآید.
دلایل و درمان‌های کمردرد
۲. فتق دیسک: این اصطلاح می‌تواند کمی ترسناک به نظر برسد. زمانی که باخم شدن یا بلند کردن اجسام سنگین فشار بر مهره‌های کمر وارد می‌شود، موجب بیرون‌زدگی یا فتق دیسک‌های واقع در ستون فقرات می‌گردد. اما خبر خوب این است که فتق دیسک معمولاً با گذر زمان بهبود می‌یابد. در صورتی که از گروهی تصادفی از افراد MRI گرفته شود، مشخص خواهد شد که بسیاری از ما بافت‌های فتق دیسک داریم، در حالی که بسیاری از این افراد هیچ گونه دردی احساس نمی‌کنند. درمان فتق دیسک مشابه شیوه درمان فشار عضلانی است.
۳. التهاب مفاصل: تغییرات تخریب‌شده در ستون فقرات که در تصاویر X-ray قابل مشاهده است، نشانه التهاب مفاصل محسوب می‌شود. اکثر ما مانند فتق دیسک از این تغییرات رنج می‌بریم، ولی دردی احساس نمی‌کنیم. با این حال، اگر تغییرات ناشی از التهاب مفاصل به شدت قابل توجه باشند، در ناحیه تحتانی کمر، درد را حس خواهیم کرد.
۴. تنگی مجرای نخاعی: این مورد نیز در تصاویر تشخیصی یافت می‌شود. ستون فقرات دارای یک کانال مرکزی (مشابه شلنگ) است که تمام اعصاب نخاعی (مانند آب) از آن عبور می‌کنند. اگر این کانال دچار “تنگی” شود، اختلالی در جریان اعصاب ایجاد می‌کند که خود باعث بروز “سیاتیک”، سوزش، بی‌حسی، و ضعف در پاها می‌شود. تنگی مجرای کمر و متوسط نگران‌کننده نیست، اما در صورت وجود علائم تنگی شدید، نیاز به درمان خواهد داشت.
۵. اضافه وزن: هیچ شکی در این مورد وجود ندارد؛ هرچه وزن بدن بیشتر باشد، فشار وارده به ساختار عضلات و مفاصل بیشتر خواهد شد. این مسئله می‌تواند به زیر کمر نیز آسیب برساند. راه حل این مشکل کاهش وزن است.
۶. شکستگی فشاری ستون فقرات: شکستگی فشاری (کمپرشن) به شکستی در ستون فقرات اشاره دارد که موجب فشرده شدن آن می‌شود. این نوع شکستگی بیشتر در افراد سالخورده و کسانی که دچار پوکی استخوان هستند، اتفاق می‌افتد.
۷. دلایل دیگر: دیگر عوامل مؤثر در بروز کمردرد شامل سندرم کودا اکینا (یا سندرم “دم اسب”، که به مجموعه‌ای از علائم آسیب به رشته‌های دم اسبی انتهای نخاع اطلاق می‌شود)، عفونت استخوانی، عفونت ستون فقرات، آبسه اپیدورال، استئومیلیت مهره، و التهاب عرضی نخاع هستند.
سیاتیک چیست؟
شاید تاکنون نام سیاتیک را شنیده باشید. عصب سیاتیک از ستون فقرات به سمت پشت پاهای شما امتداد می‌یابد. اگر فشار عضلانی موجب التهاب در ناحیه پایین کمر شود یا فتق دیسک در مسیر این عصب اختلال ایجاد کند، در نتیجه این عصب نیز به التهاب دچار خواهد شد. این وضعیت منجر به انتقال درد از کمر به قسمت‌های پایینی پا می‌شود. شایان ذکر است که با بهبود التهاب در ناحیه ستون فقرات، درد عصب سیاتیک نیز به تدریج کاهش می‌یابد.
تست‌های تشخیصی برای کمردرد
بسیاری از بیماران مبتلا به کمردرد مزمن نیازی به تصویربرداری از ناحیه کمر ندارند. یافته‌های پیشین نشان می‌دهد که تصویربرداری از کمر از طریق X-ray و MRI تأثیری بر روند درمان و نتایج نهایی ندارند. بیشتر کمردردهای موقتی به یکسان درمان می‌شوند و تصویربرداری از آنها مشکلی را حل نمی‌کند. با این حال، در صورت وجود علائم عصب‌شناختی پیش‌رونده و مزمن، تصویربرداری می‌تواند توصیه شود. این نوع تصویربرداری می‌تواند به شناسایی ریشه‌ها، نشانه‌ها، و حتی روش‌های درمانی کمک کند.
درمان کمردرد
درمان کمردرد باید با احتیاط و زیر نظر پزشک متخصص انجام شود. با این حال، اگر پزشک به شما گفت که درد جزئی کمر شما چندان مهم نیست و به تدریج بهبود می‌یابد، می‌توانید در خانه از راهکارهای زیر استفاده کنید.
۱. یخ / حرارت: استفاده از یخ به تسکین التهاب مزمن کمک می‌کند و گرما می‌تواند عضلات را نرم کند. به این منظور می‌توانید برای ۲۰ دقیقه یخ را بر روی ناحیه درد بگذارید و سپس آن را به مدت ۲۰ دقیقه با کیسه‌ای پر از آب گرم عوض کنید. این چرخه را چندین بار تکرار کنید.
۲. حرکات کششی: مهمترین نکته این است که نباید ساکن بمانید. استراحت در بستر به درمان کمردرد کمک نمی‌کند؛ لذا تلاش کنید به انجام کارهای روزمره خود ادامه دهید. حرکات کششی روزانه می‌تواند از ایجاد گرفتگی در عضلات جلوگیری کند.
۳. آتل کمر: آتل یا کمربند طبی با محدود کردن حرکات ستون فقرات، به شما کمک می‌کند که فشار وارد بر عضلات کمر را کاهش دهید.
۴. داروهای مسکن: می‌توانید از ضد التهاب‌های بدون نسخه مثل ایبوپروفن به عنوان روشی برای تسکین درد کوتاه‌مدت استفاده نمایید. این قرص‌ها نه تنها درد را تسکین می‌دهند، بلکه به درمان التهاب نیز کمک می‌کنند. بهتر است قرص‌های ۶۰۰ میلی‌گرمی ایبوپروفن را (همیشه همراه غذا) سه مرتبه در روز به مدت یک هفته مصرف کنید. در صورت نیاز می‌توانید آنها را ادامه دهید. البته فراموش نکنید که همه افراد نمی‌توانند از این داروها استفاده کنند، بنابراین قبل از شروع مصرف، با پزشک خود مشورت کنید. مصرف استامینوفن نیز ممکن است، اما این دارو خاصیت ضدالتهابی ایبوپروفن را ندارد.
دلایل و درمان‌های کمردرد
۵. شل کننده‌های عضلانی: این نوع داروها می‌توانند به شل شدن عضلات کمر کمک کنند، گرچه مشکل کمردرد را به شکل ریشه‌ای حل نمی‌کنند. این داروها معمولاً آرامش‌بخش هستند و بهتر است قبل از خواب مصرف شوند.
۶. کورتیکو استروئیدها: پزشک می‌تواند از این داروها برای تسکین درد سیاتیک استفاده کند.
۷. اصلاح فعالیت‌های روزمره: منطقی باشید؛ اگر کمر شما درد می‌کند و قصد دارید وزنه ۴۵ کیلوگرمی در باشگاه وزنه‌برداری بلند کنید، بهتر است چند لحظه فکر کنید! همچنین پیشنهاد می‌شود که برای مدتی از بلند کردن کودکان ۵ ساله نیز پرهیز کنید. اگر مجبور به رانندگی برای مدت طولانی هستید، در حین سفر توقف کنید و حرکات کششی انجام دهید. همچنین، توجه به حالت نشستن صحیح در محل کار نیز از جمله موارد مهمی است که می‌تواند بر کمردرد تأثیر بگذارد.
۸. فیزیوتراپی: فیزیوتراپی می‌تواند به تقویت عضلات کمر کمک کند و دامنه حرکت را افزایش دهد.
برای حل مشکل کمردرد لاری، نسخه زیر را تجویز کردم: مصرف ایبوپروفن به مدت یک هفته و استفاده از چرخه حرارتی و سرمایی؛ همچنین یک جزوه به او دادم که در آن نحوه صحیح انجام حرکات کششی توضیح داده شده بود. ما همچنین درباره کاهش وزن صحبت کردیم. در نهایت به لاری گفتم که یک ماه دیگر برای بررسی وضعیت به من مراجعه کند. خوشبختانه او در مدت دو تا سه هفته بهبودی قابل ملاحظه‌ای پیدا کرد.