بهدنبال گسترش جوامع و عبور از الگوهای سنتی به سمت عصر نوین، شرایطی فراهم آمده است که در آن فرهنگ بهسرعت دچار دگرگونی شده و سنتهای قبلی در استقبال عمومی کمرنگ شدهاند؛ به همین دلیل ما شاهد ظهور پدیده کودک کار به شکل جدید و جذاب آن در فضای مجازی هستیم.
لازم است که توجه کنیم کودک کار صرفاً در مکانهای سنتی نظیر خیابانها، کارگاهها، یا در کنار کارفرمایان و پیمانکاران شهرداری در ماشینهای زباله یافت نمیشود، بلکه در دنیای مدرنیته، با عبور از واقعیتها و بازگشت به دنیای افسونگر مجازی، همزمان با تغییر در ارزشهای فرهنگی و شاخصهای اجتماعی، و تحولات در باورهای دینی، شاهد رفتارهای تازه و ناپختهای هستیم که تحت تأثیر هیجانها شکل گرفته و همبستگی اجتماعی را نسبت به موضوع کار کودکان مجازی کمرنگ کرده است.
کودکان کار در فضای مجازی، با ظاهری آراسته و مطابق با ذائقه مخاطبان دنیای معاصر؛ با استفاده از کلمات شیرین و روش بیانی دلنشین، بهگونهای عمل میکنند که توجه بیننده را جلب نمایند و لحن گفتارشان بهطور حتم با آموزشهای دوربین مرتبط است که به آنها آموخته شدهاند.
این کودکان تحت تاثیر رفتارهای والدین، قیمها یا سرپرستهای سودجو قرار دارند که از تاثیرات گفتاری بر مخاطب در دنیای خیالی و غیرقابل لمس مجازی آگاه هستند.
امروزه، کودکان کار بهجای حضور در خیابانها و میدانهای عمومی، به دنیای گوشیها و مانیتورها نقل مکان کرده و منافع و دغدغههای کارفرمایان خود (فروشندگان) را بهاشتراک میگذارند.
در دنیای مجازی، این کودکان و نوجوانان بهعنوان بازیگران نقشهای از پیش تعریف شدهای ظاهر میشوند که بهواسطه کارگردانی والدین یا گروههای فعال در این حوزه به کسب درآمد میپردازند.
تدوین و تبیین نگاهی نو به کودکان کار حاضر در فضای مجازی و معرفی آنها به عموم میتواند روشی مؤثر در پیشگیری و کنترل این پدیده باشد.
طبق اصول حقوق کودک و نوجوان، هرگونه بهرهبرداری از اطفال در فضای مجازی بدون رضایت آنان و یا سوءاستفاده از ایشان مصداق کودکآزاری محسوب میشود که میتوان با مراجعه به قوانین و مجازاتهای اسلامی به این آسیبها رسیدگی کرد.
متمرکز شدن بر موضوع کار کودک نباید تنها به اشکال سنتی محدود گردد؛ ایجاد اشکال جدیدی از این آسیب اجتماعی، که تأثیرات مخربی بر اطفال و نوجوانان میگذارد، نهتنها آگاهی اجتماعی نسبت به حقوق کودکان را افزایش میدهد، بلکه این تصور که کار کودک صرفاً به صورت فیزیکی و واقعی معنا مییابد را به چالش میکشد و عموم را با آنچه که میتواند سلامت روانی، جسمی و جنسی افراد زیر ۱۸ سال را تحت تأثیر قرار دهد، آشنا میسازد.
کسب درآمد از طریق اطفال و نوجوانان به دلیل جذابیتهایی که فرم و سبک بیان و معصومیت این کودکان به همراه دارد، موجب محبوبیت و شهرت زودرس افرادی میشود که به جای فعالیت و تلاش، به دنبال جلب توجه افکار عمومی برای کسب درآمد یا شهرت هستند.
برای این افراد، خواه خانوادهها و خواه غریبهها، هویت و آینده این کودکان و نوجوانان در سنین بالاتر چندان مهم نیست؛ بلکه دسترسی به نیروی کار ارزان، محبوب، مؤثر و بعضاً رایگان اهمیت بیشتری دارد. بهویژه که جامعه ما ایران در بخشش و ابراز دوستی معروف است و از طریق حضور این کودکان و روشهای بازاریابی به افزایش فروش و یا جمعآوری دنبالکنندگان دست مییابند.
کنترل حقوق کودک چه در دنیای حقیقی و چه در فضای مجازی از ملزوماتی است که هرگونه سهلانگاری یا تخلف در این زمینه میتواند منجر به شکایت عمومی و ورود دادستان به موضوع شود.
