جمع‌آوری ۸۱ میلیارد دلار در رقابت جهانی صنعت تراشه

این ۸۱ میلیارد دلار، نخستین فاز از تقریباً ۳۸۰ میلیارد دلار خواهد بود که کشورها در سراسر دنیا به نفع شرکت‌هایی همچون اینتل و TSMC تایوان تخصیص داده‌اند تا توان تولید ریزپردازنده‌های قوی‌تر را تقویت نمایند. افزایش این بودجه‌ها، تنش‌ها و چالش‌های بین‌المللی با پکن را به نقطه حساسی رسانده که تأثیر قابل توجهی بر آینده اقتصادی جهانی خواهد داشت.

جیمی گودریچ، مشاور ارشد در زمینه چین و فناوری‌های استراتژیک در شرکت RAND، می‌گوید: بدون شک ما در سطوح رقابت فناوری با چین، به‌ویژه در حوزه نیمه‌رساناها از مرزهای معمول فراتر رفته‌ایم. هر دو کشور این موضوع را یکی از اهداف استراتژیک ملی خود قرار داده‌اند.

نگرانی‌هایی که به خاطر پیشرفت سریع چین در صنعت الکترونیک شکل گرفت، در دوران پاندمی کرونا به سطح وحشت قابل توجهی افزایش یافت، چرا که کمبود تراشه‌ها اهمیت حیاتی این اجزاء کوچک را برای ثبات اقتصادی نمایان کرد. اکنون، مسائلی از جمله احیای تولید تکنولوژی در آمریکا، ادعای برتری در هوش مصنوعی و حفظ صلح در تنگه تایوان مطرح است.

هزینه‌های آمریکا و متحدانش در زمینه تولید تراشه‌ها، به‌طور جدی نشان‌دهنده چالشی برای سیاست‌های صنعتی چین است که در طول چند دهه در حال توسعه بوده است؛ البته این چالش به ثمر نشستن نیاز به زمان دارد. حجم گسترده‌ای از امکانات مالی، خطوط مقدم دعوا در جنگ تجاری میان آمریکا و چین را در نقاطی از جمله ژاپن و خاورمیانه بسیار حادتر کرده است. این موارد همچنین به شرکت اینتل که پیشتر در تولید تراشه‌ها جایگاه برتری داشت، کمک می‌کند تا پس از خارج شدن از این حیطه، دوباره به رقابت بپردازد.

سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده در آمریکا اکنون به مرحله حساسی رسیده است. مقامات این کشور در ماه گذشته، تأمین مالی به ارزش ۶.۱ میلیارد دلار برای شرکت میکرون تکنولوژی، بزرگترین تولیدکننده تراشه‌های حافظه در آمریکا، معرفی کردند. این تازه‌ترین اقدام چند میلیارد دلاری برای احداث یک مرکز پیشرفته تولید تراشه در ایالات متحده بوده و مجموع کمک‌های مالی به شرکت‌هایی از جمله اینتل، TSMC و سامسونگ الکترونیکس به ۳۳ میلیارد دلار رسیده است.

جو بایدن، رئیس‌جمهور آمریکا، با امضای قانون «علم و تراشه‌ها ۲۰۲۲»، بستر را برای تخصیص این بودجه فراهم کرد و در مجموع، ۳۹ میلیارد دلار کمک بلاعوض به شرکت‌های تولیدکننده تراشه وعده داده شده است. این اقدامات با وام‌ها و ضمانت‌های به‌ارزش ۷۵ میلیارد دلار و اعتبار مالیاتی تا ۲۵ درصد، جذابیت بیشتری پیدا کرد. این برنامه در واقع مرکز اصلی تلاش‌های او برای احیای تولید نیمه‌رساناهای داخلی — مخصوصاً تراشه‌های پیشرفته — و ایجاد مشاغل جدید به منظور متقاعد کردن رأی دهندگان برای حمایت از انتخاب مجددش در انتخابات ریاست جمهوری نوامبر است.

آمریکا از این سرمایه‌گذاری‌ها تنها به منظور مقابله با چین بهره نمی‌برد؛ چینی که در حوزه نیمه‌رساناهای پیشرفته هنوز چند نسل از سایر کشورها عقب‌تر است. بلکه هدف آمریکایی‌ها همچنین پر کردن شکاف چند دهه‌ای در ارائه مشوق‌های دولتی به تایوان و کره جنوبی است که این کشورهای آسیایی به مراکزی برای صنعت تراشه تبدیل شده‌اند.

این پهنای سرمایه‌گذاری‌ها به تقویت رقابت میان آمریکا و متحدانش در اروپا و آسیا دامن می‌زند، چرا که این کشورها به دنبال تأمین نیازهای رو به رشد برای قطعاتی هستند که به پیشرفت‌های هوش مصنوعی و محاسبات کوانتومی کمک می‌کنند.

جینا ریموندو، وزیر بازرگانی آمریکا که مسئولیت امور نیمه‌رساناها را بر عهده دارد، در کنفرانسی در واشنگتن ماه گذشته اعلام کرد: فناوری به سرعت در حال پیشرفت است. دشمنان و رقبا آرام نمی‌نشینند. آنها به سرعت حرکت می‌کنند و لذا ما نیز باید به سرعت برای رقابت برانگیخته شویم.

برنامه‌های سرمایه‌گذاری اروپا: مهم اما ناکافی

آن سوی اقیانوس اطلس، اتحادیه اروپا نیز با طرح ۴۶.۳ میلیارد دلاری خود برای توسعه ظرفیت تولید محلی روبه‌رو است. کمیسیون اروپا تخمین زده است که سرمایه‌گذاری‌های دولتی و خصوصی در این حوزه، بیش از ۱۰۸ میلیارد دلار خواهد بود که عمدتاً برای حمایت از تاسیسات تولیدی بزرگ است.

دو پروژه بزرگ در اروپا در آلمان در حال انجام است: یکی کارخانه اینتل با بودجه‌ای نزدیک به ۳۶ میلیارد دلار و ۱۱ میلیارد دلار یارانه در ماگدبورگ و دیگری سرمایه‌گذاری مشترک TSMC با بودجه تقریبی ۱۱ میلیارد دلار، که نیمی از آن تحت پوشش بودجه دولتی خواهد بود. با این حال، کمیسیون اروپا تا به امروز مجوز نهایی برای اعطای کمک‌های دولتی به هیچ‌یک از این پروژه‌ها را صادر نکرده و کارشناسان هشدار می‌دهند که سرمایه‌گذاری‌های این بلوک به تنهایی برای رسیدن به هدف تولید ۲۰ درصد از نیمه‌رساناهای دنیا تا سال ۲۰۳۰ کافی نیست.

سایر کشورهای اروپایی در تأمین مالی پروژه‌های بزرگ یا جذب شرکت‌ها با چالش‌های جدی مواجه هستند. اسپانیا در سال ۲۰۲۲ اعلام کرد که به بخش نیمه‌رساناها نزدیک به ۱۳ میلیارد دلار اختصاص خواهد داد، اما به دلیل عدم وجود اکوسیستم نیمه‌رسانا در این کشور، فقط مقادیر محدودی به چندین شرکت اختصاص داده شده است.

هند و عربستان به عرصه ورود کردند

کشورهای در حال توسعه نیز به دنبال ورود به بازار تراشه‌ها هستند. هند در فوریه، یک صندوق دولتی ۱۰ میلیارد دلاری را تصویب کرد که شامل پیشنهاد گروه تاتا برای ساخت اولین کارخانه بزرگ تولید تراشه در این کشور است. در عربستان سعودی، صندوق سرمایه‌گذاری دولتی به دنبال تحقق یک سرمایه‌گذاری قابل توجه مشخص در راستای تنوع‌بخشی به اقتصاد وابسته به نفت این کشور است.

در ژاپن، وزارت بازرگانی از ژوئن ۲۰۲۱ تاکنون تقریباً ۲۵.۳ میلیارد دلار برای کمپین تراشه‌های خود تأمین کرده است. از این مبلغ، ۱۶.۷ میلیارد دلار به دو کارخانه TSMC در کوماموتو و هوکایدو اختصاص یافته است. شرکت راپیدوس برنامه‌ریزی کرده است تا در سال ۲۰۲۷ تراشه‌های لاجیک ۲ نانومتری را به صورت انبوه تولید کند. فومیو کیشیدا، نخست‌وزیر ژاپن هدف سه برابر کردن فروش تراشه‌های داخلی به ۹۶.۳ میلیارد دلار تا سال ۲۰۳۰ را در نظر دارد و به همین منظور، مجموعاً ۶۴.۲ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری برنامه‌ریزی کرده است که شامل جذب سرمایه از بخش خصوصی نیز می‌شود.

برخلاف سیاست‌های واشنگتن و توکیو، سئول از تأمین مالی مستقیم و اعطای یارانه اجتناب کرده و ترجیح می‌دهد نقش سیادت و هدایت‌گری را در صنعت پول‌ساز خود ایفا کند. دولت کره جنوبی در صنعت نیمه‌رساناها، حدود ۲۴۶ میلیارد دلار صرف حمایت‌های مالی کرده که جزئی از یک برنامه بزرگتر برای توسعه فناوری‌های داخلی است، از جمله خودروهای برقی و روباتیک. این اقدامات به همراه برنامه ۷.۳ میلیارد دلاری برای تراشه‌ها که به زودی وزارت دارایی کره جنوبی از آن رونمایی می‌کند، پیش خواهند رفت.

با این حال، خطر عمده‌ای که بنظر می‌رسد بر افزایش حمایت‌های دولتی در سطح جهانی سایه افکنده، امکان اشباع در تولید تراشه‌ها است.

طبق گزارش بلومبرگ، سارا روسو، تحلیلگر برنشتاین، می‌گوید: سرمایه‌گذاری‌های مرتبط با تولید که عمدتاً بر اساس بودجه دولتی است و نه بر اساس نیاز بازار، ممکن است به وضعیتی منجر شود که ظرفیت تولیدی بالاتر از نیاز باشد. اما این خطر ازمدت زمانی که برای راه‌اندازی ظرفیت‌های جدید نیاز است، تعدیل می‌شود.