قاره آفریقا در حال تجربه تحولی زمین شناسی است که ممکن است جغرافیای کره زمین را به طور کامل دگرگون سازد.
به گزارش به نقل از اکوتیکیاس، دیر یا زود، یک اقیانوس ممکن است از شکاف به وجود آمده در مثلث آفار در شاخ آفریقا شکل بگیرد. این رویداد منحصر به فرد و به یاد ماندنی ناشی از حرکت صفحات تکتونیکی است که به طور مداوم به جدایی خود ادامه می دهند و شرق آفریقا را از دیگر نقاط قاره فاصله می دهند. برخورد این صفحات تکتونیکی شکافی را ایجاد کرده که در حال دگرگونی شکل قاره آفریقاست. مثلث آفار، که به عنوان یک فرو رفتگی زمین شناسی شناخته می شود و در آن سه صفحه تکتونیکی نوبی، سومالی و عربی به هم می رسند، در کانون این دگرگونی قرار دارد. روند این شکاف میلیون ها سال است که ادامه دارد، اما یک رویداد مهم در سال ۲۰۰۵ رخ داد زمانی که شکافی به طول ۵۶ کیلومتر در صحرای اتیوپی گشوده شد و نشانه ای بارز از جدایی تدریجی این قاره را نمایان ساخت. صفحه سومالی در حال حرکت از صفحه نوبی است و این امر موجب جدایی تدریجی پوسته زمین می شود.
این فعالیت در آینده منجر به شکل گیری یک حوضه اقیانوسی جدید خواهد شد، به گونه ای که دریای سرخ و خلیج عدن این شکاف را زیر آب می برند و سرزمین های مجزای شامل بخش های تکه تکه سومالی، کنیا، اتیوپی و تانزانیا را ایجاد می کنند. ظهور این اقیانوس جدید، که ششمین اقیانوس زمین به شمار می رود، نه تنها جغرافیای آفریقا بلکه ساختار ژئوپلیتیک و اکولوژیکی آن را نیز دستخوش تغییر می سازد. چنین شکاف هایی زمانی پیش می آید که نیروهای تنشی و کرنشی بر پوسته و گوشته فوقانی زمین تأثیر می گذارند و موجب جدایی آن ها می شوند.
نتیجه این فرآیند به ایجاد شکاف هایی بین فرو رفتگی ها و ارتفاعات محلی ختم می شود که محدود به گسل ها هستند. دانشمندان ارتباط این پدیده را با ستونی غول پیکر از سنگ های فوق گرم که از گوشته زمین زیر آفریقای شرقی به سطح می آید، توضیح می دهند. این ستون، پوسته زمین را فشرده می سازد تا به شکستن آن منجر شود. با گذشت زمان، پوسته به تدریج گسترش یافته و شکاف بزرگتر می شود، و فعالیت های آتشفشانی آغاز می شود.
آتشفشان ارتا آلی در اتیوپی، که یکی از فعال ترین دریاچه های گدازه ای جهان به شمار می رود، اطلاعات زیادی درباره فرآیندهای زمین شناسی در حال وقوع به ما ارائه می دهد. فناوری های نوین نظیر دستگاه های GPS و رادار ماهواره ای به جغرافی دانان این امکان را می دهند که حرکات زمین را با دقتی بسیار بالا اندازه گیری کنند. این ابزارها تأیید می کنند که صفحه عربی با سرعت تقریبی ۲.۵ سانتی متر در سال از آفریقا فاصله می گیرد، در حالی که صفحات آفریقایی با سرعتی کمتر، بین ۰.۵ تا ۱.۵ سانتی متر سالانه از هم جدا می شوند.
اگرچه این تغییر در مقیاس انسانی بسیار کند به نظر می رسد، اما نمایان گر نشانه های روشنی از شکاف نهایی آفریقا است. هر چند که شکل گیری اقیانوس جدید فرآیندی تدریجی و دور از ذهن است، اما این امکان وجود دارد که تأثیرات قابل توجهی بر جمعیت های انسانی و اکوسیستم ها بگذارد. در حالی که مکانیسم دقیق این تقسیم هنوز کاملاً مشخص نیست، دانشمندان بر این باورند که این فرآیند به طور حتم منجر به جابجایی قاره ای خواهد شد، به ویژه برای افرادی که در مجاورت شکاف زندگی می کنند.
طبق گفته برنامه محیط زیست سازمان ملل، در حال حاضر بیش از ۱۵ میلیون نفر در آفریقا به دلیل تغییرات زیست محیطی و بلایای مرتبط با آب و هوا آواره شده اند. اگر این روند ادامه یابد، صفحات سومالی و نوبی به جدایی از یکدیگر ادامه خواهند داد؛ مشابهه با تقسیم قاره های آفریقا و آسیا، که فشار بیشتری به منطقه وارد می کند و کل جوامع را تحت تأثیر قرار می دهد، زیرا این جدایی موجب ناپایداری خشکی ها و حتی زیر آب رفتن آن ها خواهد شد. در مقیاس کوچک تر، زمین لرزه های محلی، گسل های جدید و ظهور شکاف های جدید و احتمالاً فعالیت های آتشفشانی در پی خواهد داشت. این تأثیرات می تواند منجر به انقراض گیاهان و جانوران شود، چرا که زیستگاه آن ها به طور ریشه ای تغییر کرده یا ناپدید می شود و به تبع آن تنوع زیستی کل قاره تحت فشار قرار خواهد گرفت.
با این وجود، ایجاد یک اقیانوس جدید همزمان با خودش فرصت های اقتصادی جدید و چالش های زیست محیطی را به ارمغان می آورد. حتی کشورهایی که فعلاً محصور در خشکی هستند نظیر اوگاندا و زامبیا می توانند دسترسی به خطوط ساحلی پیدا کنند و راه های تجاری جدیدی را تجربه کنند. افتتاح بنادر تازه، بندرهای صیادی و زیرساخت های اینترنتی زیر آب، به شدت قابلیت های اقتصادی این نواحی را متحول خواهد کرد و به توسعه صنعتی و فناوری منجر خواهد شد. بعلاوه، ظهور یک اقیانوس جدید قادر است اکوسیستم های خاصی را ایجاد کرده و تنوع دریایی را گسترش دهد و همچنین به پژوهش های علمی در زمینه تکامل اقیانوسی کمک کند.
مثلث آفار، محلی با تاریخچه فسیلی عمیق که به اجداد انسان مدرن باز می گردد، می تواند بینشی از رابطه پیچیده بین فرآیندهای زمین شناسی و تکامل حیات بر روی زمین ارائه دهد. اگرچه این تقسیم به زمان های بسیار دوری در شرق آفریقا نیاز دارد برای شکل گیری، اما فعالیت های زمین شناسی سرنخ هایی درباره آنچه در آینده در انتظار است، ارائه می دهد. مثلث آفار به ما یادآوری می کند که نیروهای طبیعی هرگز از تغییر شکل مناطق، اکوسیستم ها و تمدن های ما غافل نمی شوند.