سرگیجه یکی از دلایل رایج مراجعه‌ی بزرگسالان به پزشک است. این عارضه دارای اشکال مختلفی است، اما معمولاً برای بیان احساس گیجی، سبکی سر یا عدم تعادل به کار می‌رود.
این مشکل تأثیر منفی بر روی کنترل تعادل گذاشته و ریسک زمین خوردن را افزایش می‌دهد. مقاله‌ی امروز دیجی‌کالا مگ به بررسی درمان‌های خانگی سرگیجه می‌پردازد، ولی لازم است به یاد داشته باشید که اگر دچار سرگیجه‌های مکرر و پیوسته هستید، حتماً باید به پزشک مراجعه کنید.
انواع سرگیجه
به‌طور عمده، دو نوع اصلی سرگیجه وجود دارد: سبکی سر (Lightheadedness) و ورتیگو (Vertigo). سبکی سر ممکن است باعث ضعف و بی‌حالی شود، به طوریکه احساس غش کردن می‌کنید. معمولاً این نوع سرگیجه با نشست یا دراز کشیدن کاهش می‌یابد.
در مواردی که دچار ورتیگو هستید، به نظر می‌رسد اطراف شما در حال چرخش یا حرکت است. ورتیگو به احتمال زیاد شما را از نظر تعادل دچار اختلال می‌کند و ممکن است منجر به زمین خوردن شما شود. هر دو نوع سرگیجه می‌توانند به حالت تهوع یا استفراغ نیز منجر شوند.
علل سرگیجه
با وجود اینکه سرگیجه ممکن است ترسناک باشد، خوشبختانه در بسیاری از موارد به بیماری‌های جدی مربوط نمی‌شود. در ادامه به برخی از علل احتمالی این عارضه اشاره می‌کنیم.
کم‌آبی بدن
کم‌آبی بدن، که می‌تواند ناشی از بیماری، گرمازدگی یا مصرف ناکافی مایعات باشد، منجر به کاهش حجم خون و افت فشار خون می‌شود. به این ترتیب، مغز نتوانسته حداکثر خون مورد نیاز خود را دریافت کند و این امر منجر به احساس سبکی سر می‌شود. نوشیدن یک لیوان آب ممکن است فوراً سرگیجه‌ی شما را برطرف کند. اما اگر مدتی طولانی مایعات کافی نداشته‌اید، ممکن است زمان ببرد تا بدنتان به وضعیت عادی برگردد.
ورزش
گاهی اوقات، سرگیجه به‌عنوان یک اثر جانبی از فعالیت ورزشی بروز می‌کند. تمرینات شدید، به‌ویژه زمانی که تنفس شما سریع می‌شود، می‌تواند باعث احساس سبکی سر گردد. همچنین عدم سرد کردن بدن پس از ورزش، کم‌آبی در حین تمرین و ورزش با معده خالی نیز می‌تواند به سرگیجه ختم شود.
افت قند خون
قند خون پایین یکی از پنج علت اصلی سرگیجه محسوب می‌شود. مصرف مایعات یا غذا می‌تواند به رفع این مشکل کمک کند. وقتی قند خون شما پایین می‌آید، تمامی سیستم‌های بدن از جمله مغز در تلاشند تا انرژی خود را حفظ کنند و به همین دلیل ممکن است احساس گیجی یا سبکی سر کنید.
عوارض جانبی داروها
از عوارض جانبی داروهای مختلف نظیر داروهای ضدتشنج، ضدافسردگی و آرام‌بخش می‌توان به سرگیجه اشاره کرد. در صورتی که داروهایی که برای کنترل فشار خون مصرف می‌شوند، فشار خون را به میزان زیادی کاهش دهند، ممکن است به ضعف و غش منجر شوند. اگر در حین مصرف دارویی دچار سرگیجه شدید، حتماً با پزشک خود مشورت کنید تا در صورت امکان نوع دارو یا دوز آن تغییر کند.
مشکلات گوش داخلی
چشم‌ها، عصب‌های حسی و گوش‌های داخلی در حفظ تعادل بسیار اهمیت دارند. مشکلات گوش داخلی عمدتاً ناشی از عفونت، بیماری منیر (Meniere’s disease)، میگرن و سرگیجه‌ی وضعیتی حمله‌ای خوش‌خیم (BPPV) می‌باشند. عفونت‌های خفیف گوش و سرگیجه‌های مرتبط معمولاً خودبه‌خود بهبود می‌یابند، اما اگر گوش درد شدید یا مداوم داشتید، بهتر است برای کشف علت و بررسی گزینه‌های درمانی با پزشک مشورت کنید.
مشکلات گردش خون
اگر قلب به اندازه کافی خون به مغز پمپاژ نکند، ممکن است دچار ضعف یا سرگیجه شوید. زمانی که سریع از حالت نشسته یا دراز کشیده به ایستاده تغییر وضعیت می‌دهید، افت فشار خون می‌تواند به کاهش جریان خون به مغز بیانجامد. همچنین، گاهی مشکلات گردش خون مربوط به بیماری‌های قلبی هستند. هرچند سرگیجه‌ای که به‌وسیله‌ی ایستادن سریع ایجاد می‌شود، خطرناک نیست، اما سایر مشکلات گردش خون به درمان نیاز دارند. اگر سرگیجه شما با علائم قلبی همراه می‌شود، لازم است به پزشک مراجعه نمایید.
برخی از اختلالات و بیماری‌ها
میگرن و آسیب مغزی ناشی از ضربه هر دو با احساس سرگیجه مرتبط هستند. برخی اختلالات عصبی مانند بیماری پارکینسون و مولتیپل اسکلروزیس (بیماری ام اس) نیز موجب از دست رفتن تدریجی تعادل می‌شوند. حتی اضطراب نیز می‌تواند در احساس سبکی سر مؤثر باشد.
علاوه بر این عوامل، وضعیت‌ها یا شرایط خاصی نیز وجود دارند که احتمال ایجاد سرگیجه را افزایش می‌دهند، مانند بارداری، دیابت، قاعدگی، کم‌خونی و آلرژی. سرگیجه‌ای که ناشی از آلرژی باشد، ممکن است نشانه‌ای از آنافیلاکسی باشد که نیاز به درمان اورژانسی دارد.
مسمومیت با مونوکسید کربن
معمولاً علائم مسمومیت با مونوکسید کربن شباهت نزدیکی به آنفولانزا دارند و شامل سرگیجه، سردرد، ضعف، حالت تهوع، استفراغ، درد قفسه‌ی سینه و گیجی می‌شوند. این نوع مسمومیت بسیار جدی است و حتی می‌تواند به مرگ منجر شود. اگر فکر می‌کنید که سرگیزه‌ی شما ناشی از مسمومیت با مونوکسید کربن است، بلافاصله با اورژانس (شماره‌ی ۱۱۵) تماس بگیرید و محل را ترک کنید.
درمان خانگی سرگیجه
بسته به شدت و علت سرگیجه، گزینه‌های مختلفی برای درمان آن وجود دارد. در صورتی که سرگیجه به علت یک مشکل جدی نباشد، درمان‌های خانگی زیر می‌توانند برای کنترل آن مؤثر باشند:
۱. پیروی از سبک زندگی سالم
رژیم غذایی مناسب می‌تواند به کاهش سرگیجه کمک کند. باید از مصرف کافئین، الکل و تنباکو پرهیز کنید، زیرا این مواد می‌توانند شدت سرگیجه را افزایش دهند. خواب کافی و کاهش استرس نیز به جلوگیری از سبکی سر کمک می‌کند. اگر با مشکل دیابت یا افت قند خون روبه‌رو هستید، به تنظیم قند خون خود توجه کنید.
۲. هیدراته نگه‌داشتن بدن
نوشیدن آب بخش مهمی از درمان خانگی سرگیجه محسوب می‌شود. برای رهایی از سرگیجه در طول روز به مقدار کافی مایعات بنوشید، به‌ویژه در روزهای گرم، هنگام بیماری یا در حین ورزش. گاهی نیز مصرف غذا می‌تواند موجب افت فشار خون و در نتیجه سرگیجه و سبکی سر شود که برای جلوگیری از آن می‌توانید ۱۵ دقیقه قبل از غذا یک لیوان آب بنوشید.
نوشیدن آب برای سالمندان که بعد از صرف غذا دچار افت فشار خون می‌شوند، ضروری است. تحقیقات نشان می‌دهد که نوشیدن آب قبل از وعده‌های غذایی و همچنین مصرف مکرر غذاهای کم‌کربوهیدرات در طول روز به کنترل این مشکل کمک می‌کند.
۳. تمرین مانورهای بدنی در خانه
چون سرگیجه منجر به از دست دادن تعادل می‌شود، تمرینات تعادلی مانند تای چی یا یوگا می‌توانند به بهبود تعادل و کنترل علائم کمک کنند. اگر از سرگیجه‌ی وضعیتی حمله‌ای خوش‌خیم رنج می‌برید، می‌توانید مانورهای اپلی (Epley) و سمونت-توپت (Semont-Toupet) را انجام دهید تا کریستال‌های کلسیم در گوش داخلی به موقعیت صحیح خود برگردند. بهتر است نحوه‌ی انجام این مانورها را از پزشک بپرسید، چراکه برخی از آن‌ها باید تحت نظارت پزشک انجام شوند.
۴. اجتناب از دوش با آب داغ
اگر مستعد ابتلا به سرگیجه هستید، از آب داغ برای دوش گرفتن بیش از ۱۰ دقیقه استفاده نکنید. چراکه افت فشار خون و افزایش فعالیت قلب به سرگیجه و سبکی سر منجر می‌شود. دمای بالا می‌تواند باعث گشاد شدن عروق خونی و کاهش فشار خون گردد. همچنین، آب داغ می‌تواند حجم خون پمپاژ شده توسط قلب را افزایش دهد که این امر بار کاری قلب را بالا می‌برد. بهتر است دمای آب نزدیک به دمای بدن باشد، یعنی گرم و آرامش بخش، اما داغ نباشد.
۵. استفاده از عصاره‌ی جینکو بیلوبا
جینکو بیلوبا یک گیاه چینی است که برای درمان مشکلات متعددی از جمله سرگیجه به‌کار می‌رود. اکثر محصولات جینکو از عصاره برگ‌های درخت maidenhair تهیه شده‌اند. این گیاه با افزایش خون‌رسانی به مغز به درمان سرگیجه و مشکلات تعادلی کمک می‌کند. محققان در یک تحقیق دریافته‌اند که اثربخشی جینکو بیلوبا در درمان سرگیجه به اندازه‌ی بتاهیستین (دارویی که برای اختلالات تعادلی نظیر ورتیگو تجویز می‌شود) می‌باشد.
۶. تجربه‌ی زنجبیل
سال‌هاست که زنجبیل به عنوان درمانی برای بیماری حرکت و حالت تهوع شناخته شده است. تحقیقات هنوز نتوانسته‌اند به‌طور دقیق مشخص کنند که چرا زنجبیل در درمان خانگی سرگیجه مؤثر است، اما به نظر می‌رسد که این ادویه مانع از دیس‌ریتمی معده (اختلالات حرکتی معده) و افزایش وازوپرسین پلاسما، که منجر به بیماری حرکت و حالت تهوع می‌شود، می‌گردد.
زنجبیل را می‌توان به روش‌های مختلفی مصرف کرد. از چای و مکمل‌های زنجبیل گرفته تا جویدن زنجبیل، گزینه‌های مختلفی برای امتحان کردن این روش وجود دارد.
۷. مصرف غلات کامل
زیاده‌روی در مصرف غذاهای سریع الهضم مانند برنج سفید، سیب‌زمینی و غذاهایی که شامل آرد سفید و شکر هستند، می‌تواند منجر به افزایش قند خون و سپس کاهش آن شود که این چرخه احساس سبکی سر را ایجاد می‌کند. برای جلوگیری از سرگیجه ناشی از نوسانات قند خون، باید از غذاهای پر فیبر و دیر هضم مثل حبوبات و غلات کامل (نان سبوس‌دار، برنج قهوه‌ای، کینوا و جو دوسر) استفاده کنید. گوشت‌های بدون چربی مانند مرغ و ماهی نیز انتخاب‌های خوبی هستند.
۸. ماساژ
روش دیگری که برای درمان خانگی سرگیجه توصیه می‌شود، ماساژ است. اضطراب تأثیر زیادی در بروز سرگیجه دارد و ازاین‌رو فعالیت‌های آرامش‌بخش می‌توانند به درمان آن کمک کنند. اگر احساس اضطراب دارید، احتمالاً ماساژ با روغن اسطوخودوس برای شما مفید خواهد بود.
۹. حرکت نکنید
اگر دچار سرگیجه شدید، فوراً بنشینید یا دراز بکشید و در اسرع وقت مقداری آب بنوشید. از فعالیت‌هایی که ممکن است شما را در موقعیتی قرار دهند که خطر زمین خوردن وجود دارد، پرهیز کنید. همچنین تا زمانی که احساس سرگیجه دارید، از رانندگی، ایستادن در مکان‌های مرتفع، بالا رفتن از نردبان، حرکت در تاریکی یا پوشیدن کفش‌های پاشنه‌بلند خودداری کنید.
۱۰. انتخاب یک نقطه‌ی کانونی
پس از شروع سرگیجه و زمانی که اتاق شروع به چرخش می‌کند، فعالیتی که در حال انجام آن هستید را متوقف کرده و به یک شیء ثابت مانند ساعت دیواری یا مبل خیره شوید.
زمان لازم برای مراجعه به پزشک
گاهی سرگیجه می‌تواند نشانه‌ای از یک مشکل جدی باشد. در موارد زیر حتماً به اورژانس مراجعه کنید یا با شماره‌ی ۱۱۵ تماس بگیرید:
درد قفسه‌ی سینه
ضربان قلب نامنظم
تنگی نفس
ضعف
ناتوانی در حرکت دادن دست یا پا
تغییر در بینایی یا گفتار
غش یا از دست دادن هوشیاری
آسیب به سر
تب بالاتر از ۳۸/۳ درجه‌ی سانتی‌گراد، سردرد یا سفتی گردن
تشنج
جمع‌بندی
اینکه گهگاه به طور موقتی دچار سرگیجه شوید، چندان جای نگرانی ندارد، اما سرگیجه‌های مکرر، سرگیجه‌هایی که بیشتر از ۱۵ دقیقه طول می‌کشند و سرگیجه‌هایی که با علائم جدی همچون درد قفسه‌ی سینه، تنگی نفس، مشکلات بینایی و… همراه هستند، نیاز به مشاوره‌ی پزشک دارند.
اگر برنامه دارید درمان‌های خانگی را امتحان کنید، ابتدا با پزشک مشورت کنید تا مشخص شود کدام روش برای شما مناسب‌تر است. همچنین فراموش نکنید که برخی مکمل‌ها، ادویه‌ها یا گیاهان ممکن است با داروهای دریافتی شما تداخل داشته باشند.
منبع: سلامت نیوز