بسیاری از بیماری‌ها به قدری قدیمی هستند که ریشه‌های آنان به دوران ماقبل تاریخ برمی‌گردد.
به نقل از روزیاتو، شواهد ژنتیکی و بقایای استخوانی حاکی از آن است که بسیاری از این بیماری‌ها هزاران سال قبل از شناسایی یا درمان موجود بوده و تأثیرات عمیقی بر روند تکامل بشر گذاشته‌اند. در این مقاله به بررسی تعدادی از کهن‌ترین بیماری‌های شناخته شده در سطح جهان خواهیم پرداخت.
۱. سل
<pتحقیقات نشان می‌دهد که بیماری سل از حدود ۷۰ هزار سال پیش در میان انسان‌های عصر پارینه‌سنگی در قاره آفریقا وجود داشته و با مهاجرت انسان‌ها به نقاط مختلف دنیا، این بیماری نیز منتشر شده است. باکتری مایکوباکتریوم توبرکلوسیس که علت این بیماری محسوب می‌شود، در سال ۱۸۸۲ توسط پزشک آلمانی به نام روبرت کُخ شناسایی گردید. در آن زمان، سل یکی از مرگبارترین بیماری‌ها بود که یک‌هفتم از جمعیت اروپا و آمریکا را به کام مرگ می‌کشید.
۲. مالاریا
تحقیقات ژنتیکی در سال ۲۰۲۴ نشان داد که مالاریا در بقایای انسانی با قدمت بیش از ۵.۵۰۰ سال وجود داشته است. این بیماری توسط پشه آنوفل ماده منتقل می‌شود و شواهد حاکی از آن است که مالاریا حتی قدیمی‌تر از این تاریخ است.
۳. وبا
هیپوکرات و جالینوس در یونان باستان، تقریباً ۴۰۰ سال پیش از میلاد به بیماری‌ای اشاره کرده‌اند که شباهت زیادی به وبا دارد. همچنین شواهد موجود نشان می‌دهد که این بیماری از زمان‌های بسیار قدیم در دلتای گنگ وجود داشته است. اولین اپیدمی ثبت‌شده وبا در سال ۱۸۱۷ شروع شد و از هند به دیگر قسمت‌های آسیا گسترش یافت.
۴. پوسیدگی دندان
پوسیدگی دندان یکی از بیماری‌های شناخته‌شده در بین انسان‌هاست. بررسی بقایای استخوانی در مراکش که به حدود ۱۵.۰۰۰ سال پیش بازمی‌گردد، نشان‌دهنده شیوع بالای پوسیدگی دندان در آن بازه زمانی است. این بیماری ناشی از بهداشت ناکافی دهان و دندان بوده است.
۵. جذام
اگرچه جذام در متون مذهبی نظیر کتاب مقدس مورد اشاره قرار گرفته است، اما قدیمی‌ترین شواهد باستانی از این بیماری به اسکلت انسانی در هند با قدمت ۴.۰۰۰ سال بازمی‌گردد.
۶. آبله
شواهد ژنتیکی نشان می‌دهد که ویروس آبله حدود ۳.۰۰۰ تا ۴.۰۰۰ سال پیش ظاهر شده است. واکسن آبله که توسط ادوارد جنر در سال ۱۷۹۶ ساخته شد، اولین واکسن موفق در تاریخ محسوب می‌شود. این بیماری در سال ۱۹۸۰ توسط سازمان بهداشت جهانی به‌عنوان یک بیماری ریشه‌کن شده اعلام گردید.
۷. سرطان
سرطان یکی از باستانی‌ترین بیماری‌های شناخته‌شده به شمار می‌آید. در سال ۲۰۱۶، قدیمی‌ترین تومور بدخیم انسانی در یک استخوان با قدمت ۱.۷ میلیون سال کشف شد. علاوه بر این، یک مومیایی مصری ۲.۲۵۰ ساله که تحت سی‌تی‌اسکن قرار گرفت، به سرطان پروستات مبتلا تشخیص داده شد.
۸. بیماری لایم
با اینکه این بیماری برای اولین بار در سال ۱۹۷۵ شناسایی شد، شواهد آن به ۵.۳۰۰ سال پیش برمی‌گردد. باکتری عامل این بیماری، بورلیا برگدورفری، در بقایای اوتزی، معروف به «مرد یخی»، که در ناحیه آلپ ایتالیا کشف شده، یافت شده است.
۹. لیشمانیوز
این بیماری انگلی (Leishmaniasis) از طریق نیش پشه‌های خاکی منتقل می‌شود. در سال ۲۰۰۶، محققان توانستند دی‌ان‌ای این انگل را در مومیایی‌های باستانی مصر و نوبیا شناسایی نمایند.
۱۰. تب تیفوئید
این بیماری که توسط باکتری سالمونلا تیفی ایجاد می‌شود، احتمالاً عامل اپیدمی طاعون آتن در سال ۴۲۹ پیش از میلاد بوده است که یک‌سوم از جمعیت این شهر را از میان برد.
۱۱. ذات‌الریه
بقراط، پزشک قرن باستان یونانی، به این بیماری تحت عنوان پری‌پنومونیا اشاره کرده و علائم آن نظیر تب، درد قفسه سینه و سرفه را توصیف نموده است.
۱۲. تراخُم
تراخم، که نوعی بیماری چشمی است، برای نخستین بار در پاپیروس ابِرس در مصر باستان (۱.۵۰۰ پیش از میلاد) ثبت شده است.
۱۳. هاری
قدیمی‌ترین اشاره به بیماری هاری در قوانین شهر اشنونا در بین‌النهرین (۱.۹۳۰ پیش از میلاد) دیده می‌شود. این قانون مالکان سگ‌هایی که علائم هاری را نشان می‌دهند، ملزم به انجام اقدامات پیشگیرانه می‌کرد.
۱۴. تب منقوط کوه‌های راکی
تب منقوط کوه‌های راکی که برای نخستین بار در سال ۱۸۹۶ در آیداهو ایالات متحده شناسایی شد، بیماری شدید ناشی از کنه‌ای است که اگر به موقع درمان نشود، می‌تواند منجر به مرگ شود. در گذشته به این بیماری «سرخک سیاه» نیز گفته می‌شد.