در حال حاضر، ۲۵۴,۵۱۵ نفر از افراد نابینا و کم‌بینا تحت پوشش سازمان بهزیستی قرار دارند که شمار زنان این گروه به ۹۳,۰۲۶ و مردان به ۱۶۱,۴۸۹ نفر می‌رسد. سازمان بهزیستی همواره تلاش می‌کند تا با ارزیابی دقیق نیازهای افراد دارای معلولیت بینایی و تطبیق خدمات مختلف با سطح عملکرد و محدودیت‌های آنان، فرآیند خدمت‌رسانی به این افراد را با توجه به نیازهای روز گسترش دهد و به‌نوبه خود زمینه‌ساز توانمندسازی و ادغام اجتماعیشان در زمینه‌های مختلف شود.
سیدجواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور، به مناسبت روز جهانی عصای سفید (نابینایان) یادداشتی منتشر کرده است که در آن بیان می‌کند: ۲۳ مهرماه، برابر با ۱۵ اکتبر، به‌عنوان روز جهانی عصای سفید شناخته می‌شود. این روز فرصتی است تا توجه بیشتری به مسائل افراد دارای معلولیت بینایی جلب شود و فعالان این حوزه تلاش می‌کنند این مناسبت را به سمبل هویت اجتماعی این افراد تبدیل کنند.
روز عصای سفید در واقع نمایانگر حقوق و خواسته‌های مطرح‌شده توسط افراد نابینا و کم‌بینا است که نه‌تنها در «قانون عصای سفید» که در اوایل دهه ۱۹۴۰ توسط سازمان ملل به تصویب رسید، بلکه در دیگر قوانین مرتبط با معلولین نیز مورد تأکید قرار گرفته است. بر اساس این قوانین از دولت‌ها خواسته شده است که با پایبندی به محتویات آنها، حقوق نابینایان را احیا کرده و امکانات بهتری را برای زندگی آنها فراهم سازند.
از مهم‌ترین خواسته‌های افراد نابینا و کم‌بینا می‌توان به حق دسترسی کامل به فضاهای آموزشی، خدمات بهداشتی و سلامت، امنیت در تردد شهری و حضور فعال در عرصه‌های سیاسی و اجتماعی اشاره کرد که در «کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت» و «قانون حمایت از حقوق معلولان» به‌وضوح بیان شده و دولت موظف است که با اتکا به نظارت «کمیته هماهنگی و نظارت بر اجرای قانون حمایت از حقوق معلولان»، تمامی نهادها را به رعایت این قوانین و تأمین حقوق نابینایان ملزم سازد.
سازمان بهزیستی کشور به‌عنوان نهاد مسئول پیگیری حقوق افراد دارای معلولیت، تلاش‌های بی‌وقفه‌ای را در قالب دبیرخانه کمیته مذکور، برای رایزنی با نهادهای اجرایی و نظارتی به منظور طرح خواسته‌های نابینایان و پیگیری مسائل آنها انجام می‌دهد.
بدون تردید تلاش ملی برای بهبود شرایط زندگی این افراد مستلزم همکاری همه‌جانبه‌ی بخش‌های مختلف جامعه و اجرای درست قانون عصای سفید، کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت و قانون حمایت از حقوق معلولان است.
اکنون بسیاری از افراد نابینا و کم‌بینا با اتکا به مهارت‌های خود، توانسته‌اند زمینه‌های لازم برای مشارکت فعال در حوزه‌های شغلی و اجتماعی را فراهم نمایند؛ هرچند که متأسفانه بارها شاهد نادیده گرفته شدن فرصت‌های شغلی این افراد از سوی دستگاه‌ها بوده‌ایم که باعث می‌شود افراد دارای اختلال بینایی، در حالی که دارای توانمندی‌های فوق‌العاده‌ای هستند، از دسترسی به شغل مناسب بازبمانند. بنابراین پیام اصلی روز عصای سفید «شنیدن صدای نابینایان و درک خواسته‌های بحق آنان برای دستیابی به زندگی سالم و پویای توأم با موفقیت» است.
توانمندسازی و ادغام اجتماعی افراد دارای نقص بینایی از اهداف کلیدی سازمان بهزیستی به شمار می‌رود و بسیاری از سیاست‌های این سازمان در زمینه تأمین اعتبار و تدوین طرح‌های توانبخشی بر همین اساس طراحی شده است. به‌اشتراک‌گذاری عملکرد سازمان در ارتباط با این قشر از افراد معلول، نه تنها موجب افزایش آگاهی جامعه نسبت به روند خدمات‌رسانی به افراد معلول می‌شود، بلکه تأثیر قابل‌توجهی در ایجاد زبان مشترک و هم‌راستایی اقدامات در دیگر بخش‌های سازمان خواهد داشت.
در حال حاضر، ۲۵۴,۵۱۵ نفر از نابینایان و کم‌بینایان تحت پوشش سازمان بهزیستی قرار دارند که در بین این افراد، ۹۳,۰۲۶ نفر زن و ۱۶۱,۴۸۹ نفر مرد هستند. سازمان بهزیستی به‌منظور تحقق اهداف خود، همواره در تلاش است تا با بررسی دقیق نیازهای افراد دارای معلولیت بینایی و تطبیق خدمات با سطح عملکرد و محدودیت‌های آنان، فرآیند خدمت‌رسانی به این افراد را متناسب با نیازهای روز گسترش دهد و همچنین به سهم خود زمینه‌ساز توانمندسازی و ادغام اجتماعی این افراد در حوزه‌های مختلف گردد.
با در نظر داشتن اهمیت پیشگیری از انواع معلولیت‌ها، بخشی از تلاش‌های سازمان به اجرای برنامه‌های پیشگیرانه معطوف شده است. طرح «پیشگیری از تنبلی چشم» که با همکاری سازمان آموزش‌وپرورش استثنایی و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به اجرا درمی‌آید، همراه با برنامه‌های آگاهی‌بخشی برای پیشگیری از معلولیت‌ها در سطح کشور به‌صورت فیلم‌ها، جزوات و کارگاه‌های آموزشی انجام می‌گیرد و به‌ویژه توسعه برنامه‌های مشاوره ژنتیک در مراکز تخصصی جزو این برنامه‌ها محسوب می‌شود.
برنامه‌ٔ کشوری پیشگیری از تنبلی چشم در کودکان ۳ تا ۶ ساله که از سال ۱۳۷۵ تحت نظر سازمان بهزیستی آغاز شده، در سال ۱۴۰۳ به پوشش ۸۶ درصدی دست یافته است. از ابتدای این برنامه تاکنون، ۶,۲۳۹,۰۰۶ کودک مورد غربال گری بینایی قرار گرفته‌اند که از آنها، ۲,۰۱۰,۰۱۵ کودک دارای اختلالات بینایی و ۴۱۱,۵۳۰ کودک مبتلا به تنبلی چشم شناسایی و به مراحل درمان ارجاع داده شده‌اند.
در سال ۱۴۰۳، ۳,۵۲۶,۰۴۵ کودک (معادل ۸۶ درصد جمعیت هدف) از نظر بینایی غربال شدند که در بین آنها، ۶۳,۰۳۰ نفر دارای انواع اختلالات بینایی و ۱۳,۳۴۲ نفر مبتلا به تنبلی چشم شناسایی شدند. همچنین، به‌منظور تسهیل سلامت و بهداشت چشم سالمندان، طی همکاری با انجمن اپتومتری ایران، طرح «سلام» (سلامت اجتماعی محله‌محور) برای غربالگری و معاینه‌ٔ چشمی این گروه به‌صورت رایگان اجرا می‌شود.
توانمندسازی فرد نابینا نیازمند ارائه خدمات توانبخشی بلافاصله پس از شناسایی آسیب، مطابق با نیازهای اوست. از این رو، ارائه خدمات مشاوره روان‌شناختی به افراد نابینا یا کم‌بینا، آموزش مهارت‌های زندگی روزمره نظیر تحرک و جهت‌یابی و همچنین مهارت‌های تقویت حواس جایگزین، از جمله اقداماتی است که در مراکز خانواده و کودک نابینای زیر شش سال و دیگر مراکز تخصصی توانبخشی انجام می‌شود.
علاوه بر این، ارائه خدمات آموزشی در زمینه مهارت‌های زندگی روزمره، آموزش خط بریل، مهارت‌های استفاده از تجهیزات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری قابل شنیدن و بریل، و کار با وسایل الکترونیکی از دیگر خدمات این مراکز به نابینایان و کم‌بینایان است. کاهش محدودیت‌ها و افزایش سطح عملکرد افراد آسیب‌دیده بینایی نیازمند دسترسی آنها به تجهیزات کمکی متناسب با نیازهایشان است. بنابراین، با انجام برنامه‌های نیازسنجی در سراسر کشور و شناخت نوع و میزان درخواست‌های افراد نابینا و کم‌بینا، تجهیزات کمکی مانند عصای سفید، ساعت‌های گویا و بریل، و دستگاه‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری نظیر رایانه و برجسته‌نگار در اختیار آنها قرار می‌گیرد.
در سال ۱۴۰۳، از مجموع ۵,۰۰۰ میلیارد ریال اعتبار تجهیزات کمکی، حدود ۵۰۰ میلیارد ریال (به‌عبارتی تقریباً ۱۰ درصد کل اعتبار) برای تأمین وسایل کمک توانبخشی بینایی هزینه شد. در همین سال، ۲۳,۹۰۹ فقره انواع وسایل کمک توانبخشی برای افراد نابینا و کم‌بینا واجد شرایط تأمین و توزیع شد.
در طرح توانمندسازی افراد نابینا و کم‌بینا، با رویکردی متفاوت به مسائل این قشر، تلاش شده است تا نیازهای واقعی آنها در زمینه‌های آموزشی، شغلی، روان‌شناختی و اجتماعی بررسی شود و برنامه‌های آموزشی متناسب با این نیازها اجرایی گردد.
در این راستا، با همکاری انجمن‌های غیردولتی فعال در حوزه نابینایان در سراسر کشور، برنامه‌هایی با محوریت مهارت‌های ارتباطی و ارائه خدمات مشاوره روان‌شناختی طراحی شده است. برگزاری دوره‌های آموزشی در زمینه «روش‌های تعامل با افراد نابینا» برای مشاوران و روان‌شناسان در آینده نزدیک، بخشی از این برنامه‌ها خواهد بود تا خدمات مشاوره و روان‌شناختی مؤثری را به نابینایان و کم‌بینایان نیازمند ارائه دهند.
افزایش خودکفایی افراد نابینا در فعالیت‌های روزمره نیازمند تطابق مکان زندگی و امکانات مورد نیاز آنها است. از این رو، پرداخت کمک‌هزینه برای مناسب‌سازی محل زندگی افراد نابینا جهت حذف موانع، ایمن‌سازی و بهینه‌‌سازی محیط به‌ویژه از نظر وجود نشانه‌های لمسی و شنیداری، و تأمین وسایل مرتبط با فعالیت‌های روزمره، از نمونه خدمات این بخش به شمار می‌رود.
از سال ۱۴۰۳، کلیه کودکان بهره‌مند از خدمات مراکز روزانه آموزشی و توانبخشی خانواده و کودک مبتلا به اختلالات بینایی، از پوشش ۱۰۰ درصدی یارانه برخوردار شده‌اند (یارانه پرداختی به ازای هر فرد بین ۴۴,۵۰۰,۰۰۰ ریال تا ۵۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال بسته به درجه ارزشیابی مرکز است). همچنین، هم‌اکنون ۷۸۷ نابینا و کم‌بینا از خدمات مراکز توانبخشی در منزل و ۵۹۷ نفر نیز از خدمات مراقبت در منزل بهره‌مند هستند. دسترسی به فضای مجازی و برنامه‌های کاربردی موجود در این فضا برای این قشر دارای اهمیت بالاست.
بدین منظور، رایزنی‌های متعددی با شرکت‌های دانش‌بنیان و تولیدکنندگان نرم‌افزارهای مختلف در حال انجام است تا تولیدات و خدمات نرم‌افزاری این شرکت‌ها مطابق با نیازهای نابینایان و کم‌بینایان ارائه شود و آنها بتوانند از امکانات گویا و بریل بهره‌مند شوند. همچنین تلاش‌ها برای استانداردسازی وب‌سایت‌ها و درگاه‌های اینترنتی نهادها و شرکت‌ها نیز در همین راستا دنبال می‌شود و نشست‌های مشترکی نیز در این ارتباط برگزار شده است.
در سال ۱۴۰۳، ۷۹۰ نفر از افراد دارای آسیب بینایی از فرآیند مناسب‌سازی مسکن و تجهیزات برای فعالیت‌های روزمره‌شان منتفع شده‌اند.
ارتباط مداوم سازمان بهزیستی با سازمان سنجش و آموزش کشور، برگزاری جلسات مشترک با این سازمان، ایجاد شبکه‌ای واحد بین بانک‌های اطلاعاتی هر دو سازمان و تشریح شرایط داوطلبان نابینا و کم‌بینا برای برگزارکنندگان کنکور، از جمله فراهم آوردن منشی، اختصاص وقت اضافه و آموزش مسئولین شعب برگزاری آزمون‌ها، کلیه این عوامل مجموعاً شرایط حضور امن و مؤثر داوطلبان نابینا و کم‌بینا را در آزمون‌های سراسری تسهیل نموده است.
تشویق دانشجویان با رتبه‌های برتر، تأمین منابع علمی و تجهیزات موردنیاز آنها به‌صورت گویا و بریل، و ارائه مشاوره‌های تحصیلی و روان‌شناختی به این افراد و خانواده‌هایشان، از جمله اقداماتی است که به منظور بهبود شرایط تحصیلی دانشجویان نابینا و کم‌بینا اجرا می‌شود. بخش عمده‌ای از خدمات سازمان به افراد دارای معلولیت به‌ویژه آسیب‌دیدگان بینایی، در قالب خدمات توانبخشی مبتنی بر جامعه و با استفاده از ظرفیت‌های اجتماعی نظیر سازمان‌های غیردولتی، گروه‌های محلی خودیار و تسهیل‌گران در شبکه خدمات شهری و روستایی ارائه می‌شود.
آموزش خانواده‌های ساکن در مناطق مختلف شهری و روستایی در رابطه با اصول توانبخشی و مراقبت، حمایت از طرح‌های خوداشتغالی مانند صندوق‌های مالی خرد و مفهوم استاد–شاگردی، توسعه فعالیت‌های فرهنگی و ورزشی به‌ویژه ورزش‌های محلی، و برقراری ارتباط مؤثر با مسئولان محلی در سطح شهرستان‌ها و روستاها برای فراهم‌سازی امکانات موردنیاز معلولان، از جمله خدمات این بخش به‌ویژه در مناطق کمتر برخوردار می‌باشد.
این برنامه که از سال ۱۳۷۴ در کشور آغاز شده، اکنون بخشی از برنامه ششم توسعه کشور است و تاکنون موفق شده ۹۴ درصد از جمعیت شهری را تحت پوشش قرار دهد.
هر ساله، ۷۳,۱۶۰ نفر از افراد دارای آسیب بینایی (معادل ۱۴ درصد از کل جامعه تحت پوشش این برنامه) خدمات متنوعی در زمینه‌های بهداشت، آموزش، معیشت، فعالیت‌های اجتماعی و توانمندسازی با حمایت بخش‌های دولتی و غیردولتی دریافت می‌کنند.
در کنار ارائه تمامی خدمات تخصصی به افراد نابینا و کم‌بینا، توجه به معیشت این گروه نیز در دستور کار است. بر این اساس، ۱۹۲,۱۲۱ نفر از نابینایان و کم‌بینایان از کمک‌هزینه معیشت توانبخشی (مستمری ماهانه) و ماده ۲۷ قانون حمایت از معلولان بهره‌مندند.
همچنین، ۷,۷۷۸ نابینا و کم‌بینا از حق پرستاری خانواده‌محور استفاده می‌کنند و ۲,۷۸۳ نفر از نابینایان و کم‌بینایان نیازمند، کمک‌هزینه جابجایی دریافت کرده‌اند. علاوه بر این، ۶۳۴ نفر با استفاده از «سفرکارت معلولان ایران» (سماکارت) از تسهیلات بلیط سفر نیم‌بها بهره‌مند شده‌اند.
در زمینه کمک به تحصیل افراد نابینا و کم‌بینا، سازمان بهزیستی اقدامات مستمر و مؤثری را به اجرا درآورده است، از جمله این تلاش‌ها می‌توان به ارائه کمک‌هزینه تحصیلی به ۱۱,۷۴۵ نفر از این افراد اشاره کرد. همزمان، ۲۱۰ دانش‌آموز نابینا و کم‌بینا مستعد که نیازمند حمایت هستند، از خدمات بنیاد قلمچی به‌واسطه تفاهم‌نامه همکاری با بهزیستی بهره‌مند شدند.
همچنین در حوزه دانشجویان، ۲,۴۱۳ نفر از دانشجویان نابینا و کم‌بینا با ثبت اطلاعات تحصیلی خود، از خدمات حمایتی بهزیستی در خصوص تأمین شهریه دانشگاه و سایر امکانات آموزشی بهره‌مند بوده‌اند.
در پایان، لازم به ذکر است که علیرغم تمام محدودیت‌های مالی و اعتباری، سازمان بهزیستی با اتکاء به پشتیبانی مردم و مشارکت اجتماعات، نهادها و خیریه‌ها، به‌طور مداوم متعهد به حل مشکلات این قشر از جامعه می‌باشد.