معاون پژوهشی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، به سفر مشکلات عمده‌ای که صنعت اسباب‌بازی در کشور با آن مواجه است، اشاره کرد و راهکارهایی را برای برطرف کردن این چالش‌ها به دولت چهارده معرفی نمود. وی بر این نکته تاکید کرد که صنعت اسباب‌بازی شامل زنجیره‌ای از ارزش‌هاست و نیاز به بررسی دقیق تمامی اعضای این زنجیره دارد؛ لذا نباید تصمیمات در محیط‌های بسته اتخاذ شوند.
آیدین مهدی‌زاده در مصاحبه‌ای جامع با ایسنا، با اشاره به اینکه در سال ۱۴۰۲ مجلس شورای اسلامی به بررسی چالش‌های صنعت اسباب‌بازی پرداخته و نظرات خود را منتشر کرده است، توضیح داد که در پی این اقدام، از آذرماه گذشته مطالعه و آسیب‌شناسی در این زمینه آغاز کرده‌ایم. هدف ما تدوین نظامی نوین نبود، بلکه در پی شناسایی مشکلات موجود و برطرف کردن آن‌ها بودیم. با این حال، در خرداد و تیرماه جاری، به‌طور جدی دچار مشکلاتی مشابه حالت کما شدیم و فعالیت‌ها به شدت کاهش یافت.
وی اذعان داشت که برخی چالش‌ها در صنعت اسباب‌بازی به قدری بنیادین هستند که اگر حل نشوند، حل سایر مشکلات نیز بعید به نظر می‌رسد. به‌عنوان گام اول، اگر دولت جدید خواهان بهبود شرایط این صنعت با نگاهی نو است، باید ۳ مشکل اساسی و زیرساختی را حل کند تا دیگر مسائل نیز به تبع آن حل شوند.
رئیس سابق دبیرخانه شورای نظارت بر اسباب‌بازی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، «عدم وجود نظام صنفی» را نخستین مشکل بزرگ در این حوزه عنوان کرد و خاطرنشان ساخت: تولید و طراحی اسباب‌بازی در زمینه نظام صنفی و فرهنگی، به شکل اجرایی محسوب نمی‌شود. متاسفانه برخی از فعالان این حوزه اصلاً مجوز کسب ندارند که بتوانند از آن وام بگیرند، از حمایت‌ها بهره‌مند شوند و یا شکایتی ثبت کنند. دولت چهاردهم باید به این نکته توجه کند که تشکیل یک نظام صنفی گام نخست است. فعالان این حوزه باید در رده شغلی مشخصی قرار بگیرند. به‌عنوان مثال، قرار بر این بود که اتاق‌های فرار یا اتاق‌های بازی که به اقتصاد بازی ارتباط دارند، تحت نظارت بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای فعالیت کنند، اما چون این مراکز هویت قانونی ندارند، در نتیجه جایگاهی برای حمایت نیز نخواهند داشت.
بیشتر بخوانید:
پایان نامعلوم داستان اسباب‌بازی‌ها!
داشتن متولی نامربوط بهتر از بی‌متولی بودن!
وی ادامه داد: در اردیبهشت‌ماه زمانی که مقرر شد اتاق‌های فرار و بازی تحت نظر بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای قرار بگیرند، نکاتی را مطرح کردیم که ماهیت این اتاق‌ها ارتباطی با بنیاد مذکور ندارد، اما متاسفانه صدایی شنیده نشد و ما هم به این نتیجه رسیدیم که بهتر است از این که اصلاً متولی نداشته باشند، به این وضعیت قانع شویم.
بدون جواز کسب خبری از نظارت نیست!
مهدی‌زاده در ادامه به اقدامات برای رفع چالش «عدم وجود نظام صنفی» اشاره کرد و بیان داشت: پروژه‌های متعددی از شورای اصناف و وزارت صمت برای اخذ مجوز صورت گرفته است. یکی از اصول اولیه کار شورای نظارت بر اسباب‌بازی این است که تا فعالیت‌کنندگان این حوزه به یک صنف مستقل بدل نشوند، کار دیگری انجام ندهند. در واقع باید اول این گروه به عنوان یک شغل مستقل شناخته شوند که اگر روزی تخلفی مرتکب شدند، امکان ابطال جواز کسب آن‌ها وجود داشته باشد. نمی‌شود به منازل شخصی بیفتیم و بگوییم که نظارت کنیم! باید مجوز صادر شود تا شرایط عمومی برای فعالیت فراهم گردد و بتوان نظارت دقیقی انجام داد.
شرط جلوگیری از تصمیم‌گیری‌های سلیقه‌ای
معاون پژوهشی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان همچنین «عدم وجود نظام پژوهشی» را به‌عنوان دومین مشکل اصلی در صنعت اسباب‌بازی معرفی کرد و ادامه داد: تا وقتی که مرجع معتبر و مشخصی برای تولید آمار و اطلاعات در این حوزه وجود نداشته باشد، تمامی تصمیمات به سلیقه افراد برمی‌گردد. ما خواستار این بودیم که سایر دست‌اندرکاران این صنعت به آمار ارائه شده از سوی شورای نظارت بر اسباب‌بازی توجه داشته باشند، اما برخی آمار ما را به چالش کشیدند.
برای توسعه صادرات باید به مالکیت معنوی پایبند باشیم و این موضوع زمانی واقعی می‌شود که برای تولیدکننده محرز شود اگر کپی‌برداری کند ضرر می‌کند. نمی‌توان گفت سفره‌ای پهن است و همه دارند کپی می‌کنند، خب چه اشکالی دارد؟!
وی همچنین به لزوم مشخص شدن مرجع واحد برای تصمیم‌گیری‌های آماری اشاره کرده و بیان کرد: لازم است بدانیم که حجم بازار چقدر است، میزان واردات و صادرات چه میزان است و… در غیر این صورت، باید به تقویت این حوزه امیدی نداشت.
مهدی‌زاده در ادامه گفت که تمام تصمیم‌گیری‌ها باید بر پایه یک نظام آماری واحد باشد، و در غیر این صورت، همه تصمیمات به سلیقه شخصی واگذار خواهد شد. باید یکی از نهادهای دولتی مانند وزارت صمت، گمرک و یا وزارت اقتصاد و دارایی را به‌عنوان مرجع رسمی تعیین کنیم که آمار مربوط به صنعت اسباب‌بازی از این نهاد استخراج و تصمیمات بر مبنای آن صورت گیرد.
کسی آمار قاچاق اسباب‌بازی را جدی نمی‌گیرد
رئیس سابق دبیرخانه شورای نظارت بر اسباب‌بازی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان از مشکل قاچاق اسباب‌بازی سخن گفت و اذعان داشت: متاسفانه نمی‌دانیم که چه میزان از این قاچاق به صنعت کشور آسیب رسانده است. وبر اساس اظهارات ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز، آمارهایی ارائه می‌شود که نه تنها مورد تایید شورای عالی انقلاب فرهنگی نیست، بلکه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و … نیز آن را نمی‌پذیرند! بنابراین تلاشی برای رفع این چالش‌ها شکل نمی‌گیرد.
وی اضافه کرد: قاچاق اسباب‌بازی، به ویژه در حوزه‌هایی که تولید داخلی ما ضعف دارد، بسیار بیشتر است؛ مثلاً در زمینه بازی‌های الکترونیک و کنسول‌ها و تکنولوژی‌های نوین، شاهد حجم بیشتری از قاچاق هستیم.
برای تولید علم در حوزه اسباب‌بازی جنگیدیم!
معاون پژوهشی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در ادامه به ایجاد رشته دانشگاهی «طراحی اسباب‌بازی» در مقطع کارشناسی ارشد اشاره کرد و بیان داشت: برای این امر مجبور به تلاش بسیاری بوده‌ایم. مشکل ما در حال حاضر تأمین نیرو نیست، بلکه به وجود آوردن افرادی است که بتوانند کارهای علمی‌تری را بر اساس پایان‌نامه و رساله انجام دهند. این رشته به دانشگاه‌ها ابلاغ شده، اما هنوز تحولی محسوس دیده نمی‌شود و نگران هستیم که این موضوع به دفترچه انتخاب رشته سال جاری نیز نرسد. وزارت علوم باید در این زمینه اقداماتی انجام دهد تا در حوزه مدیریت دانش، چه در زمینه تربیت نیروی متخصص و چه طراحی یک نظام آماری دقیق توجه بیشتری داشته باشد.
چند سال دیگر افسوس می‌خوریم، اگر…
مهدی‌زاده تأکید کرد که صنعت اسباب‌بازی جزء صنایع خلاق فرهنگی به حساب می‌آید و گفت: می‌توان این صنعت را به عنوان گل این صنایع دانست زیرا نیاز به تکنولوژی بسیار پیچیده‌ای ندارد، بازدهی آن هم سریع است و بازار منطقه خواهان چنین محصولاتی است. اما متاسفانه تولیدکننده جدی در این حوزه نداریم و این می‌تواند باعث شود که چند سال بعد از این فرصت غافل شویم و حسرت بخوریم که چرا از فرصت تبدیل‌شدن به قطب تولید اسباب‌بازی در غرب آسیا بهره‌نبردیم.
بیشتر بخوانید:
بازار بی‌سامانِ اسباب‌بازی در ایران؛ از افزایش قاچاق تا نبود استاندارد
آمارهای گمرک فقط برای اسباب‌بازی غلط است؟!
وی به مشکلات زیرساخت صادراتی اشاره کرد و بیان داشت: بر اساس آمار سازمان گمرک، در سال ۱۴۰۲ حدود ۳۰ میلیون دلار صادرات اسباب‌بازی صورت گرفته است. در عین حال، این آمار نشان می‌دهد که میزان صادرات اسباب‌بازی بیش از واردات رسمی آن است و این موضوع پتانسیل بالای این حوزه را می‌رساند. آیا حتی کدام صنعتی داریم که.exportش بیشتر از وارداتش باشد؟ میزان قاچاق بالای اسباب‌بازی مربوط به کم‌لطفی‌هاست. اگر عده‌ای آمار گمرک درباره اسباب‌بازی را نادرست می‌دانند، آیا آمار کالاهای دیگر نیز باید نادرست باشد؟ اگر یک چیز نادرست است، باید تمامی اطلاعات نیز نادرست تلقی شود!
غفلت از پتانسیل بالای صادرات اسباب‌بازی
معاون پژوهشی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان ادامه داد: سازمان توسعه تجارت ایران، شتاب‌دهنده‌ای دارد که برنامه‌های مشخصی برای صنایع مختلف دارد، اما هرگز این برنامه‌ها برای صنعت اسباب‌بازی به کار گرفته نشده است. در شرایطی که این صنعت نشان داده است که توانمندی صادراتی بالایی دارد. برای اتصال صنعت اسباب‌بازی ایران به بازارهای جهانی، نیاز به اصلاح زیرساخت‌ها داریم که شامل بهره‌مندی از استانداردهای بین‌المللی است.
مهدی‌زاده ضمن تأکید بر اینکه برای توسعه تجارت اسباب‌بازی، در نظر گرفتن مالکیت معنوی اهمیت ویژه‌ای دارد، بیان کرد: لازمه دیگر برای اصلاح زیرساخت‌های صادراتی، توجه به حقوق مالکیت معنوی است.
یکسری آمار از سوی ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز درباره اسباب‌بازی اعلام می‌شود که نه شورای عالی انقلاب فرهنگی، نه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و … آن را قبول ندارند!
وی افزود: سومین نیاز در این زمینه، حضور در بازارهای بین‌المللی و ایجاد فضای مالی ایمن برای تولیدکنندگان است، تا آن‌ها نسبت به بازگشت سرمایه خود هیچ گونه نگرانی نداشته باشند. به علاوه، گاهی اصلاح زیرساخت‌ها می‌تواند به اقدامات جزیی و پراکنده‌ای متکی باشد که در نهایت منجر به پیشرفت‌های بلندمدت شوند.
معاون پژوهشی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان با تأکید بر لزوم توجه دولت جدید به فرهنگ‌های خلاق، خصوصاً صنعت اسباب‌بازی، اذعان داشت: اگر به منظور ایجاد زیربناهای لازم، نظیر اصلاح استانداردها، رفع مشکلات مرتبط با مالکیت فکری و معنوی، و فراهم کردن تسهیلات لازم برای ورود به بازارهای جهانی اقدام نماییم، در آینده‌ای نزدیک شاهد برطرف شدن مشکلات این صنعت خواهیم بود. اگر این ۳ مشکل حل شود، ظرف دو سال آتی، پیشرفت استثنایی را در صنایع خلاق و صنعت اسباب‌بازی شاهد خواهیم بود.
با صادرات نفت و گاز کسی فرهنگ ایرانی را نمی‌شناسد
وی در ادامه بر اهمیت انتقال فرهنگ و تمدن ایران به سایر نقاط جهان از طریق صنایع خلاق فرهنگی تأکید کرد و گفت: به همین دلیل، نیاز به حمایت دارند. با صادرات نفت و گاز نمی‌توان به جهانیان نشان داد که فرهنگ ایران چه ویژگی‌هایی دارد. آیا واقعا ما به همین حرکتی اکتفا می‌کنیم؟ نمایشگاه‌های اسباب‌بازی برگزار می‌کنیم که حضوری چشمگیر نداشته و غرفه‌داران به غرفه‌های یکدیگر سرکشی می‌کنند!
سُفره‌ای پهن است و همه کپی می‌کنند!
وی در مورد عدم رعایت حقوق مالکیت معنوی در صنعت اسباب‌بازی، اشاره کرد و بیان داشت: مالکیت معنوی زمانی اعتبار واقعی می‌یابد که تولیدکنندگان بفهمند در صورت کپی‌برداری متحمل آسیب خواهند شد. به هیچ وجه نمی‌توان گفت که زیرا سفره‌ای گسترده است و همه دارند کپی می‌کنند، این امر مشکلی ندارد! به‌جز نکات قوانین باید الگویی فرهنگی برای اینکه کپی‌کاری رفتار نادرستی است، شکل بگیرد. متاسفانه مشکل ما فراتر از این است زیرا افرادی که کپی‌کار هستند به دلیل عدم وجود مجوز، حتی نمی‌توانند به‌عنوان فعال در صنف شناخته شوند تا بتوان از آن‌ها شکایت کرد. اما هنگام ورود به بازار جهانی، دیگر این مسائل شوخی‌بردار نیست.
تصمیم‌گیری در اتاق در بسته فایده‌ای ندارد
رئیس سابق دبیرخانه شورای نظارت بر اسباب‌بازی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در خصوص تدوین سند ملی اسباب‌بازی گفت: این اسناد به‌هیچ وجه معصوم نیستند که تنها یک بار نوشته شوند و بعدها هم بدون تغییر استفاده گردند. این مدارک نیازمند بازبینی مداوم هستند. اگر این اسناد به برنامه تبدیل شوند، بهتر است زیرا می‌توانند دائماً به اجرا گذاشته شوند.
وی به این نکته نیز اشاره کرد که در زمان نگارش سندها باید به اسناد قبلی حوزه نیز توجه شود، تا از ایجاد دوباره چرخ جلوگیری شود. مشکل این است که برخی اسناد گاه یکدیگر را نقض می‌کنند. نمی‌توان سند ملی اسباب‌بازی را تنظیم کرد اما صدای واردکنندگان یا فروشندگان را نادیده گرفت. به‌علاوه، بی‌توجهی به نظرات تمامی ذی‌نفعان در این موضوع هیچ ارزشی ندارد. دوستان باید بپذیرند که این یک صنعت با زنجیره به هم پیوسته است و باید تمامی اعضای این زنجیره در نظر گرفته شوند. تصمیم‌گیری‌ها نباید در محیط‌های بسته اتخاذ شود.