طبق جدیدترین ارزیابی ارائه‌شده توسط مرکز آمار ایران، تنها ۲۳ درصد از معادن موجود در کشور در سال ۱۴۰۰ به سیستم بهداشت، ایمنی و محیط‌زیست (HSE) مجهز بوده‌اند. در این میان، معادن زغال‌سنگ با ثبت ۳۶۸ واقعه شغلی، در صدر فهرست حوادث معدنی قرار گرفته‌اند. با وجود کاهش موارد حوادث شغلی نسبت به سال‌های گذشته، هنوز هم ایمنی معادن، به‌ویژه در حوزه زغال‌سنگ و سنگ‌آهن، به چالشی جدی تبدیل شده و آسیب‌های جدی به کارگران وارد می‌آورد.
بر اساس آخرین گزارش مرکز آمار ایران با عنوان «وضعیت بهداشت و ایمنی معادن در حال بهره‌برداری کشور طی سال‌های ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۰» در سال ۱۴۰۰ تنها ۲۳ درصد (معادل ۱۴۰۷ معدن) از مجموع ۶ هزار و ۲۵ معدن کشور، دارای واحد بهداشت، ایمنی و محیط‌زیست (HSE) بوده‌اند. بر اساس این گزارش، در سال ۱۳۹۶ از ۵۳۵۳ معدن فعال، تنها ۱۴.۲ درصد از آن‌ها به چنین واحدی مجهز بوده‌اند که این رقم در سال ۱۴۰۰ به ۲۳.۴ درصد افزایش یافته است. در سال ۱۴۰۰، از میان ۱۴۰۷ معدن با واحد HSE، بیشترین سهم متعلق به معادن شن و ماسه با ۱۹ درصد، سنگ تزئینی با ۱۵ درصد، سنگ آهک با ۱۵ درصد، سنگ لاشه با ۹ درصد، سنگ آهن با ۸.۸ درصد و سایر معادن با ۳۳ درصد بوده است. همچنین از نظر نسبت معادن دارای واحد HSE به کل معادن در هر گروه، معادن سنگ طلا با ۸۰ درصد، نیکل، آنتیموان و تیتانیوم با ۶۶.۷ درصد و زغال‌سنگ با ۶۳.۴ درصد در جایگاه‌های اول تا سوم قرار دارند.
۳۶۸ حادثه در معادن زغال‌سنگ طی یک سال!
طبق نتایج به‌دست‌آمده از طرح آمارگیری مرکز آمار ایران، در بین ۶۰۲۵ معدن فعال در کشور طی سال ۱۴۰۰، ۲۷۰ معدن به ثبت ۱۴۰۶ حادثه شغلی مشغول بوده‌اند. بررسی تعداد حوادث در معادن نشان می‌دهد که معادن استخراج سنگ‌آهن، زغال‌سنگ و شن و ماسه به‌ترتیب با ۳۹۰، ۳۶۸ و ۱۸۷ حادثه، بیشترین تعداد حوادث را داشته‌اند. به عبارتی در معادن زغال‌سنگ به‌طور میانگین روزانه یک حادثه شغلی رخ می‌دهد. تعداد معادن در حال فعالیت در این بخش‌ها به‌ترتیب ۲۵۰، ۱۰۱ و ۱۶۱۶ معدن بوده است. در معادن سنگ‌آهن به ازای هر واحد معدنی ۱.۵ حادثه شغلی بوده، در معادن زغال‌سنگ به ازای هر واحد معدنی ۳.۶ حادثه شغلی و در معادن شن و ماسه به ازای هر ۱۰ معدن یک حادثه شغلی ثبت شده است.
بر اساس آمارها، در سال ۱۴۰۰ از مجموع ۱۳۰ هزار و ۳۵۸ نفر شاغل در معادن در حال بهره‌برداری، یک‌هزار و ۴۴۶ نفر معادل ۱.۱ درصد دچار حادثه شده‌اند که این رقم نسبت به سال قبل ۰.۵ درصد کاهش را نشان می‌دهد. در میان معادن دارای حوادث، بیشترین تعداد افراد آسیب‌دیده در معادن سنگ‌آهن با ۴۲۸ نفر (۲۹.۶ درصد)، بعد از آن زغال‌سنگ با ۳۶۸ نفر (۲۵.۴ درصد) و سپس شن و ماسه با ۱۸۷ نفر (۱۲.۹ درصد) بوده است. از نظر نسبت تعداد افراد حادثه‌دیده نسبت به کل شاغلان در هر بخش، معادن زغال‌سنگ با ۶.۲ درصد، نیکل، آنتیموان و تیتانیوم با ۴.۲ درصد و منگنز با ۱.۲ درصد بیشترین آمار را در میان فعالیت‌ها داشته‌اند. در دوره زمانی ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۰، نرخ افراد آسیب‌دیده در کل شاغلان معادن از ۹.۱ درصد در سال ۱۳۹۶ به ۱.۱ درصد در سال ۱۴۰۰ کاهش یافته که نشان‌دهنده متوسط رشد سالانه منفی ۱۱.۲ درصدی طی این سال‌هاست.
عمده آسیب‌های وارده به کارگران معادن
طبق آمارهای انتشار یافته از مرکز آمار ایران، در کنار جان‌باختگان ناشی از حوادث، انواع آسیب‌های وارده به شاغلان شامل «آسیب‌های داخلی و ضربه مغزی»، «قطع عضو»، «شکستگی»، «سوختگی و تاول‌خوردگی»، «مسمومیت و عفونت‌های شدید»، «رگ به رگ شدن و دررفتگی»، «آسیب‌های سطحی و زخم‌های باز»، «خفگی»، «عوارض ناشی از صدا، ارتعاش و فشار»، «تأثیرات ناشی از دماهای کم و زیاد و نور» «شوک» و «سایر آسیب‌ها» است. در سال ۱۴۰۰ از ۱۴۰۶ فرد آسیب‌دیده، بیشترین سهم به آسیب‌های سطحی و زخم‌های باز با ۴۰.۱ درصد، شکستگی با ۲۶.۸ درصد و رگ به رگ شدن و دررفتگی با ۱.۲۰ درصد تعلق دارد. خوشبختانه در سال ۱۴۰۰، از میان هزار و ۴۰۶ فرد آسیب‌دیده، یک‌هزار و ۳۷۸ نفر (۹۵.۴ درصد) به بهبودی کامل دست یافته‌اند و فقط ۳۵ نفر (۲.۴ درصد) بر اثر حوادث درگذشته‌اند. مابقی آسیب‌دیدگان یعنی ۳۲ نفر دچار ازکارافتادگی جزئی و نقص عضو شده‌اند و در این سال گزارشی از ازکارافتادگی کلی موجود نیست. در سال ۱۴۰۰، بیشترین آسیب‌دیدگی در قسمت‌های فوقانی با ۴۴ درصد، قسمت‌های تحتانی با ۳۰.۵ درصد و سر با ۷.۳ درصد بوده است؛ به‌طور کلی آسیب به قسمت‌های فوقانی و تحتانی، بالاترین آمار آسیب‌دیدگی را در سال‌های مختلف داشته است.