بلیت نه بلیط، غلتک نه غلطک

اگر به‌طور ساده در مرورگرها به جستجوی بلیت بپردازید یا قیمت آن را بررسی کنید، با حجم عظیمی از اشتباهات نگارشی مواجه می‌شوید که این واژه به شکل «بلیط» نوشته شده است؛ از خطاهای نوشتاری در وب‌سایت‌های معروف گردشگری تا عناوین خبری. احتمال دارد این روزها بیش از هر زمان دیگری چنین نادرستی را مشاهده کنید به‌طوری که حتی در صحت نوشتار صحیح آن نیز دچار شبهه شوید.

ابوالحسن نجفی در کتاب «غلط ننویسیم» درباره بلیت توضیح می‌دهد: بلیت به معنای «تکه کاغذی چاپ‌شده است که در ازای پرداخت هزینه به هنگام ورود به سینما، تماشاخانه، وسایل نقلیه و موارد مشابه ارائه می‌شود.» این واژه از کلمه billet در زبان فرانسوی و از طریق زبان روسی وارد فارسی شده است و طبق قاعده درست، باید با حرف «ت» به صورت بلیت نوشته شود و نه بلیط.

همچنین، در فرهنگ لغت دهخدا درباره «بلیت» آمده است: [بِ](فر اِ) چک برات. تکه کاغذ یا مقوایی که بر روی آن اطلاعاتی نظیر قیمت، تاریخ و محل مصرف چاپ شده است، برای ورود به تماشاخانه (سینما، اتوبوس، قطار راه‌ آهن و غیره. پته. بلیط.

نجفی اضافه کرده است که املای صحیح واژه غَلْتَک است و غلطک نادرست می‌باشد و به غلتیدن اشاره کرده و نوشته است: «این واژه فارسی است و باید با «ت» نوشته شود و نه با «ط»: «در سوراخ من هزار دینار بود… بر آن می‌غلتیدم و شادی دل و فرحِ طبعِ من از آم می‌افزود» (کلیله و دمنه)

بنابراین بهتر است کلیه مشتقات و ترکیبات این فعل نیز با «ت» نوشته شوند: غلت، غلتان، غلتنده، غلتیده، غلتاندن، غلت زدن، غلت خوردن، غلتک، و سایر موارد: «به کرانه جیحون رفتم و دوستی را بگفتم تا دست و پای من ببست و برفت. آنگاه خویش را بغلتانیدم و به آب در افکندم تا شاید غرق شوم» (شرح التعریف)

غلتک . [ غ َ ت َ ] (اِ مرکب ) غلطک. چوب گرد و میان سوراخ بالای چاه که ریسمان دور آن می‌چرخد و با آن آب را به آسانی از چاه می‌کشند. || چوب گرد و میان سوراخ که پایه ارابه کنند. || سنگ استوانه‌ای محکم که بر روی پشت بام می‌گردانند تا محکم شود. || ماشینی برای تسطیح سطح خیابان‌ها و جاده‌ها. || وسیله‌ای که بر روی زمین‌های شخم‌زده کشیده می‌شود تا صاف شود.

– روی غلتک افتادن؛ به راه افتادن

مرتب شدن. روبراه شدن.