“`html
کم خونی زمانی روی می‌دهد که شاهد کاهش تعداد سلول‌های قرمز خونی در بدن باشیم. این عارضه به عنوان رایج‌ترین اختلال خونی در سطح جهانی شناخته می‌شود و علائم آن شامل سردرد، درد در ناحیه سینه و رنگ‌پریدگی پوست است. به صورت کلی، این بیماری حدود ۳ میلیون نفر از آمریکایی‌ها و حدود ۱.۶۲ میلیارد فرد در سطح دنیا را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
کم‌خونی معمولاً نتیجه وجود یک بیماری دیگر است که منجر به اختلال در توانایی بدن برای تولید گلبول‌های قرمز یا افزایش تخریب این سلول‌ها و از دست رفتن آن‌ها می‌شود.
احساس خستگی و ضعف، شایع‌ترین علامت در تمامی انواع کم‌خونی است.
دیگر علائم متداول این بیماری شامل موارد زیر می‌باشد:
رنگ‌پریدگی پوست
ضربان غیرطبیعی قلب
درد در ناحیه سینه
سردرد
احساس سرگیجه
بعضی انواع کم‌خونی دارای علائم خاص خود هستند که عبارتند از:
کم‌خونی آپلاستیک: تب، عفونت‌های مکرر و جوش‌های صورت
کم‌خونی ناشی از کمبود اسید فولیک: تغییرات خلق و خو، اسهال و التهاب زبان
کم‌خونی همولیتیک: زردی، ادرار تیره، تب و درد در ناحیه شکم
کم‌خونی داسی شکل: ورم دردناک در پاها و دست‌ها، خستگی و زردی
دلایل کم‌خونی
بدن به گلبول قرمز برای زنده ماندن نیاز دارد. این سلول‌ها حاوی هموگلوبین هستند که پروتئینی پیچیده است و مولکول‌های آهن را درون خود جای داده‌اند.
بیماری‌های متعددی می‌توانند به ایجاد کم‌خونی منجر شوند و انواع مختلفی از این عارضه وجود دارد. به همین دلیل، هیچ عامل واحدی برای بروز این اختلال وجود ندارد و گاهی اوقات شناسایی علت آن برای متخصّصین نیز دشوار می‌شود. در این بخش نگاهی کلی به سه گروه اصلی کم‌خونی خواهیم داشت.
۱- کم‌خونی ناشی از از دست دادن خون
نوع رایج‌تر کم‌خونی که به نام کم‌خونی فقر آهن شناخته می‌شود، غالباً در این دسته قرار می‌گیرد. این نوع کم‌خونی ناشی از کمبود آهن به علت از دست رفتن خون است.
زمانی که بدن خون از دست می‌دهد، تلاش می‌کند آب را از بافت‌های دیگر که در گردش خون وجود ندارند، تأمین کند تا رگ‌های خونی را پر نگه دارد. این آب‌های اضافی موجب رقیق شدن خون و در نتیجه کاهش میزان گلبول‌های قرمز می‌شود.
از دست رفتن خون می‌تواند به صورت حاد و ناگهانی یا به صورت مزمن باشد. خونریزی ناگهانی می‌تواند ناشی از جراحی، زایمان، آسیب جسمی یا پارگی عروق باشد. از دست دادن خون به صورت مزمن کمتر شایع است و ممکن است نتیجه زخم معده یا وجود تومور باشد. دیگر دلایل ایجاد آنمی ناشی از از دست رفتن خون عبارتند از:
بیماری‌های گوارشی شامل زخم معده، بواسیر، سرطان و یا التهاب معده
استفاده از داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی مانند آسپرین و ایبوپروفن
خونریزی در دوران قاعدگی
۲- کم‌خونی ناشی از کاهش و یا نقص در تولید گلبول‌های قرمز
مغز استخوان یک بافت نرم و اسفنجی است که درون استخوان‌ها قرار دارد و مسئولیت تولید گلبول‌های قرمز را بر عهده دارد چرا که سلول‌های بنیادی تولیدکننده گلبول‌های قرمز، سفید و پلاکت‌های خون در این بخش ایجاد می‌شوند.
بیماری‌های مختلف می‌توانند بر عملکرد مغز استخوان تأثیر بگذارند. یکی از این بیماری‌ها، سرطان خون است که در آن مقادیر نامتعارف از گلبول‌های سفید تولید می‌شود و این امر باعث اختلال در تولید طبیعی گلبول‌های قرمز می‌شود.
دیگر انواع کم‌خونی که به علت کاهش و یا نقص در تولید گلبول‌های قرمز ایجاد می‌شوند عبارتند از:
کم‌خونی داسی شکل: در این نوع، گلبول‌های قرمز به سرعت غیرطبیعی تجزیه و یا تخریب می‌شوند. این گلبول‌های هلالی شکل در رگ‌های خونی کوچکتر گیر می‌کنند و درد ایجاد می‌کنند.
کم‌خونی فقر آهن: در این حالت، گلبول‌های قرمز به دلیل کافی نبودن آهن تولید کمتری می‌شوند. این وضعیت می‌تواند به دلیل عادات غذایی نادرست، قاعدگی، اهدای مکرر خون، ورزش‌های استقامتی، اختلالات گوارشی نظیر بیماری کرون، خارج کردن بخشی از شکم در جراحی و مصرف برخی مواد غذایی به وجود آید.
کم‌خونی وابسته به مغز استخوان و سلول‌های بنیادی: کم‌خونی آپلاستیک زمانی رخ می‌دهد که سلول‌های بنیادی به میزان کافی وجود نداشته باشند، در حالی که در تالاسمی، گلبول‌های قرمز قادر به رشد و بالغ شدن به درستی نیستند.
کم‌خونی ناشی از کمبود ویتامین: ویتامین‌های B۱۲ و فولات برای تولید گلبول‌های قرمز ضروری‌اند. در صورتی که هر یک از آن‌ها در بدن به میزان کافی وجود نداشته باشد، گلبول‌های قرمز تحت تأثیر این کمبود قرار می‌گیرند. از جمله کم‌خونی‌های مرتبط با این دسته می‌توان به کم‌خونی مگالوبلاستیک و کم‌خونی پرنیشیوز اشاره کرد.
۳- کم‌خونی ناشی از تخریب گلبول‌های قرمز
گلبول‌های قرمز در گردش خون به طور معمول ۱۲۰ روز عمر دارند، اما می‌توانند زودتر از این زمان از بین بروند. یکی از انواع کم‌خونی در این دسته، کم‌خونی خودایمنی همولیتیک است که در آن سیستم ایمنی بدن گلبول‌های قرمز خود را به عنوان مواد غیریب شناسایی کرده و به آن‌ها حمله می‌کند.
تجزیه بیش از حد گلبول‌های قرمز به دلایل مختلفی می‌تواند اتفاق بیفتد که شامل موارد زیر است:
عفونت‌ها
داروهای خاص نظیر آنتی‌بیوتیک‌ها
سموم ناشی از نیش مار یا عنکبوت
سموم تولید شده در اثر بیماری‌های پیشرفته کلیوی و کبدی
حملات خودایمنی، نظیر بیماری همولیتیک
فشار خون بالا
اختلالات مربوط به لخته شدن خون
بزرگ شدن طحال
درمان کم‌خونی
روش‌های درمانی متنوعی برای کم‌خونی وجود دارد که هدف آن‌ها افزایش تولید گلبول‌های قرمز و در نتیجه بهبود میزان اکسیژن منتقل شده توسط خون است. متدهای درمانی بسته به نوع کم‌خونی متفاوت است:
کم‌خونی فقر آهن: برای این نوع از کم‌خونی، مکمل‌های آهن و تغییرات در رژیم غذایی تجویز می‌شود. همچنین در صورتیکه شرایط ناشی از خونریزی باشد، باید خونریزی متوقف گردد.
کم‌خونی ناشی از فقر ویتامین: این موارد شامل استفاده از مکمل‌های غذایی و یا تزریق ویتامین B۱۲ می‌باشد.
تالاسمی: در این نوع، درمان شامل ارائه مکمل‌های فولات، برداشتن طحال و در برخی موارد انتقال خون و پیوند مغز استخوان است.
کم‌خونی وابسته به بیماری‌های مزمن: این نوع کم‌خونی با بیماری‌های مزمن و جدی مرتبط است و درمان خاصی ندارد.
کم‌خونی آپلاستیک: بیمار ممکن است از طریق دریافت خون و یا پیوند مغز استخوان بهبود یابد.
کم‌خونی داسی شکل: برای درمان این نوع، روش‌هایی نظیر اکسیژن درمانی، مسکن‌ها و مایعات وریدی در نظر گرفته می‌شود. همچنین ممکن است مکمل‌های آنتی‌بیوتیک و فولات نیز ارائه شود. داروهایی چون هیدروکسی اوره نیز به عنوان داروهای ضدسرطان می‌توانند تجویز گردند.
کم‌خونی همولیتیک: بیماران مبتلا به این عارضه باید از مصرف داروهایی که وضع آنان را دشوارتر می‌سازد، اجتناب کنند. به طور کلی، این بیماران معمولاً تحت درمان با داروهای سرکوبگر سیستم ایمنی قرار می‌گیرند. پلاسمافرزیس نیز ممکن است گاهی برای این بیماران تجویز شود.
فاکتورهای خطر
کم‌خونی می‌تواند در هر فردی و در تمامی سنین بروز یابد، اما ممکن است عواملی وجود داشته باشند که احتمال ابتلا را افزایش دهند. این عوامل عبارتند از:
قاعدگی
بارداری و زایمان
زایمان زودرس
سنین ۱ تا ۲ سال
رژیم غذایی کمبود ویتامین، مواد معدنی و آهن
از دست دادن خون به سبب جراحی و آسیب
سابقه خانوادگی کم‌خونی ارثی نظیر کم‌خونی داسی شکل
اختلالات روده‌ای که جذب مواد مغذی را تحت تاثیر قرار می‌دهند.
“`