ساخت اهرام مصر به فرعون «جوزر» نسبت داده می‌شود که به حدود ۴۷۰۰ سال پیش بازمی‌گردد. یک هزار سال بعد، آخرین هرم باستانی مصر که برای یک فرعون ساخته شد، هرم «اهمسه یکم» بود که در حدود ۳۵۰۰ سال پیش بنا گردید. پس از آن، حکمرانی‌ها در مقبره‌های زیرزمینی در «دره پادشاهان» دفن شدند.
در واقع، ساخت اهرام مصریان باستان در دوره‌ای بین ۲۷۰۰ پیش از میلاد تا ۱۵۰۰ پیش از میلاد انجام شد. این بدان معناست که قدمت قدیمی‌ترین اهرام مصر تقریباً همزمان با «استون‌هنج» است که بین ۴۰۰۰ تا ۵۰۰۰ سال پیش ساخته شده است.
با مقایسه اهرام مصر با دیگر سازه‌های باستانی مانند «پارتنون» (۴۴۷ پیش از میلاد)، «دیوار بزرگ چین» (۲۲۰ پیش از میلاد) و «کولوسئوم» (۸۰ میلادی)، مشخص می‌شود که اهرام به مراتب قدیمی‌تر هستند. در عین حال، معبد نوسنگی «گوبکلی تپه» در ترکیه به زمان‌های بسیار قدیمی‌تری، یعنی ۱۱۰۰۰ تا ۱۲۰۰۰ سال قبل از میلاد تعلق دارد.
نخستین هرم مصر
«هرم جوزر» که از شش قسمت پلکانی تشکیل شده، در ابتدا به صورت یک مقبره مستطیلی‌شکل به نام «مصطبه» طراحی شده و بعدها به شکل هرم پلکانی درآمده است.
طبق اسناد باستانی، مهندسی به نام «ایمهوتپ» مسئولیت طراحی این هرم پلکانی را بر عهده داشت. «مارک ون دمیروپ»، استاد تاریخ دانشگاه کلمبیا، در ایمیلی به «لایوساینس» توضیح داده است: «ایمهوتپ به عنوان اولین معمار مصری شناخته می‌شود که از سنگ برای بنا استفاده کرد و به ویژه به خاطر ساخت هرم پلکانی «جوزر» شهرت دارد. اسنادی وجود دارد که نام او در کنار «جوزر» آمده و به او به عنوان رئیس مجسمه‌سازان اشاره شده است.»
دانشمندان هنوز به طور دقیق نمی‌دانند که چرا فرعون‌ها هرمی را به عنوان مقبره انتخاب کردند.
یکی از دلایل ممکن است این باشد که اهرام از مقبره‌ها در برابر سارقان محافظت بیشتری می‌کردند. «رگ کلارک»، مصرشناس و نویسنده کتاب «حفظ ابدیت: در گذشته، حفاظت از مقبره‌های مصر باستان از ماقبل تاریخ تا اهرام»، اشاره کرده که سارقان معمولاً مقبره‌های «مصطبه» را که ارتفاع کمی داشتند، از طریق ورود از بخش‌های بالایی غارت می‌کردند. هرم پلکانی و شش طبقه آن که یک‌دیگر را به ترتیب روی هم می‌چیدند، امنیت بیشتری را فراهم می‌کرد.
«کلارک» در گفتگو با «لایوساینس» بیان می‌کند: «بسیاری از مصرشناسان نظریه‌ای مطرح کرده‌اند که هرم پلکانی به عنوان نوعی «پله» برای صعود پادشاه به آسمان طراحی شده است، اما من بر این باورم که این سازه به این شکل ایجاد شده چون کارآمدترین و اقتصادی‌ترین روش برای ایجاد یک «نیمکره» مجازی است که از قسمت پایینی محافظت می‌کند.»
«کلارک» همچنین تاکید می‌کند که یکی از نوآوری‌های کلیدی استفاده از سنگ در ساخت هرم پلکانی بوده است، در حالی که «مصطبه»های فرعون‌های پیشین از خشت ساخته می‌شدند. این یک ابتکار مهم به شمار می‌رفت چراکه نفوذ به سنگ به مراتب دشوارتر است.
دلایل مذهبی نیز می‌تواند از دیگر عوامل تاثیرگذار در ساخت اهرام باشد. «میروسلاو ورنر»، استاد مصرشناسی در دانشگاه چارلز جمهوری چک، در گفتگو با «لایوساینس» اشاره می کند که دلایل مذهبی ممکن است بر شکل‌گیری ایده ساخت اهرام اثرگذار بوده باشد.
به گفته «ورنر»، در زمان به سلطنت رسیدن «جوزر»، نفوذ فرقه خورشید و الهه «رع» در مصریان باستان در حال گسترش بود و از این رو ممکن است تمایل به ساخت بناهایی که به آسمان نزدیک‌تر بودند نیز افزایش یافته باشد.
چرا اهرام مصر ساخته شدند؟
هرچه دلایل ساخت اهرام باشد، فرعون‌های مصر برای بیش از هزار سال به این کار ادامه دادند. فرعون «سنفرو» (حکومت ۲۵۷۵ تا ۲۵۵۱ پیش از میلاد) نخستین اهرام با سطوح صاف را در «دهشور» بنا کرد، از جمله این اهرام می‌توان به «هرم خمیده» و «هرم سرخ» اشاره کرد. هرم بزرگ جیزه، که تنها بازمانده عجایب هفتگانه باستانی جهان است، به دستور «فرعون «خوفو»» (حکومت ۲۵۵۱ تا ۲۵۲۸ پیش از میلاد) ساخته شد. فرعون «خفرع» (حکومت از ۲۵۲۰ تا ۲۴۹۴ پیش از میلاد) نیز هرم بزرگ دیگری را در نزدیکی «ابوالهول بزرگ» در جیزه ساخته است.
دلیل اینکه فرعون‌های مصر از ساخت اهرام دست کشیدند مشخص نیست، اما احتمالاً نگرانی‌های مربوط به امنیت مقبره‌ها در این تصمیم تاثیرگذار بوده است. با اینکه به نظر می‌رسد نفوذ به هرم‌ها نسبت به «مصطبه»ها دشوارتر باشد، اما اهرام مصری در دوران باستان به‌کرّات غارت شده‌اند و ممکن است فرعون‌ها امید داشته‌اند که با ساخت مقبره در «دره پادشاهان» کار سارقان را دشوارتر کنند. به علاوه، توپوگرافی «دره پادشاهان» به شکل قله‌ای بود که نزدیک به یک هرم طبیعی به نظر می‌رسید.