شاخص تولید و فروش صنایع برای دومین ماه متوالی کاهش یافت
در تیر ماه سال جاری، شاخص تولید و فروش این شرکت‌ها به ترتیب کاهش‌هایی معادل ۸.۲ و ۵ درصد را تجربه کرده بود. اما در مرداد، روند نزولی این شاخص‌ها شدت بیشتری گرفت و تولید در مرداد ماه نسبت به تیرماه با کاهش ۸.۵ درصدی و فروش در همین بازه زمانی با کاهش ۱۱ درصدی مواجه شد.
در دو حوزه خودرو و فلزات پایه، تأثیر قطعی برق به وضوح نمایان است. شاخص تولید در بخش خودرو و قطعات در مردادماه امسال با افت ۲۲.۷ درصدی نسبت به تیرماه مواجه شده است. این در حالی است که کاهش شاخص تولید در تیرماه نیز مشهود بود. این افت در بخش تولید موجب کاهش درآمدهای حاصل از فروش این فعالیت‌ها شده و نزدیک به ۴۲ درصد کاهش نسبت به تیرماه ثبت شده است. همچنین، شاخص تولید در زمینه فلزات پایه نسبت به تیرماه ۱۴.۶ درصد کاهش یافته است. این در حالی است که عدد مربوط به تیرماه ۱۲.۵ درصد بود که حالا، بیش از دو درصد انقباض بیشتری را نشان می‌دهد.
محاسبه شاخص تولید، فروش و قیمت صنایع بورسی با استفاده از داده‌های ماهانه شرکت‌های صنعتی بورسی پذیرفته‌شده در بورس انجام می‌شود که این اطلاعات را به شکل شفاف در سامانه «کدال» منتشر می‌کنند. از اطلاعات ۳۱۶ شرکت بورسی برای تهیه این شاخص‌ها استفاده می‌گردد و این شاخص‌ها علاوه بر اندازه‌گیری تغییرات در میزان تولید، فروش و قیمت در بخش صنعت، در محاسبات ملی نیز نقش بسزایی ایفا می‌کنند و برآوردی از تحولات ماهیانه ارزش افزوده صنعت و تأثیرات آن بر کل اقتصاد را ارائه می‌دهند. اهمیت این شاخص‌ها در میزان تأثیرگذاری از شوک‌های اقتصادی و واکنش سیاستگذاران در بازه‌های زمانی کمتر از فصل، نهفته است. در حالی که آمار رسمی بخش واقعی اقتصاد به شکل «فصلی» و با «تاخیر» ارائه می‌شود، نظارت بر تولیدات شرکت‌های صنعتی بورسی نمایی کلیدی در تحلیل‌های خرد و کلان اقتصادی و یکی از ارکان تصمیم‌گیری در حوزه اقتصاد فراهم می‌آورد.
پیشتر، نتایج طرح شامخ اتاق بازرگانی ایران نشان مشابهی را ارائه کرده که بیان می‌دارد شاخص مدیران خرید در صنعت در مردادماه به رقم ۴۷.۷۲ رسیده و برای چهارمین ماه متوالی، با شدت بیشتری نسبت به ماه قبل کاهش یافته است. این عدد نشان‌دهنده کمترین سطح در هفت ماه اخیر است که از دی‌ماه ۱۴۰۱ (به جز فروردین شامل سال جاری) ثبت شده است. به‌طور کلی، تکرار قطع برق، تعطیلات تابستانی کارخانه‌ها و کمبود مواد اولیه، در تشدید کاهش تولید مردادماه اثرگذار بوده‌اند. از طرف دیگر، بسیاری از شرکت‌ها با تأخیر در وصول مطالبات از مشتریان روبرو هستند که این مسئله به همراه مشکلات تأمین مالی از سوی بانک‌ها، موجب کاهش شدید نقدینگی و سرمایه در گردش بنگاه‌های تولیدی گردیده است.
چالش همیشگی قطع برق
شرکت توزیع نیروی برق طی ماه‌های خرداد تا مرداد امسال، بر اساس سه برنامه پیشنهادی، سهمیه‌بندی برق صنایع بزرگ را اجرا کرده است. طبق این برنامه، برق این صنایع در بازه زمانی ۱۵ خرداد تا ۱۵ شهریور از ساعت ۱۱ تا ۲۳ محدود شده و صنایع به تناسب زمان انتخاب شده، با کاهش بار انرژی مواجه شده‌اند. در حالی که قطع برق در بخش صنعتی و مولد کشور به وقوع پیوسته است، تأمین برق برای صنایع در تمام نقاط دنیا، به دلیل ارزشی که در زنجیره تولید تا مصرف و صنایع پایین‌دستی دارد، معمولاً در اولویت قرار دارد. کارشناسان می‌گویند قطع برق واحدهای صنعتی، نتایجی نظیر توقف یا کاهش تولید و افزایش قیمت‌ها را به همراه خواهد داشت. با توجه به اینکه صنایعی که در اولویت قطع برق قرار گرفته‌اند، تأمین‌کننده کالاهای پایه و مواد اولیه مورد نیاز صنایع دیگر هستند، افزایش قیمت‌ها در کل زنجیره تولید، در نهایت بر مصرف‌کنندگان نهایی تأثیر خواهد گذاشت. ظرفیت تولید برق سالانه باید به میزان ۵ درصد افزایش می‌یافت؛ یعنی به بیش از ۴ هزار و ۵۰۰ مگاوات ظرفیت جدید نیاز بوده است، اما آمارها نشان‌دهنده متوقف شدن سرمایه‌گذاری در صنعت برق به مدت بیش از ۱۰ سال است. قطع مکرر برق صنایع در تابستان امسال ناشی از این واقعیت است که از یک سو سرمایه‌گذاری جدیدی در سال‌های اخیر صورت نگرفته و از سوی دیگر، مصرف برق با رشد ۶.۸ درصدی تداوم یافته و همین امر سبب وجود فاصله‌ای بین تولید و مصرف برق شده است.
نتایج افت شاخص تولید در بازارها
به‌طور خاص، مطابق با فعالیت‌های شرکت‌های صنعتی بورسی، از میان ۱۵ رشته فعالیت صنعتی بورسی، ۸ رشته افزایش و ۷ رشته کاهش در شاخص تولید را تجربه کرده‌اند. به‌عنوان مثال، حوزه‌های سیمان، دارو یا تجهیزات برقی بالاترین میزان در افزایش شاخص تولید را داشته‌اند، در حالی که حوزه‌هایی نظیر لاستیک و پلاستیک، چوب و کاغذ و محصولات فلزی بیشترین کاهش را در این بخش به خود اختصاص داده‌اند.
عواقب این کاهش تولید در بازارها به‌وضوح قابل مشاهده است. بازار لاستیک مدتی است که در بحران بزرگی گرفتار شده و تولیدکنندگان لاستیک بیان می‌کنند که به دلیل عدم تخصیص بموقع ارز، با افت تولید مواجه شده‌اند. در بازار کاغذ نیز قیمت‌ها روند صعودی را نشان می‌دهد و اثر کاهش تولید را می‌توان در افزایش قیمت‌های دفتر و کتاب در آستانه سال تحصیلی جدید مشاهده کرد.