“`html
پرویز تناولی با خلق آثارش، خلأی حاکم بر تاریخ پرشکوه مجسمه‌سازی ایران را پر کرده است. این هنرمند برجسته که اکنون نزدیک به ۸۴ سال سن دارد، در سال ۱۳۳۲ با تأسیس هنرستان هنرهای زیبا وارد عرصه مجسمه‌سازی شد و در ادامه، نقش کلیدی در بررسی تاریخ و شیوه‌های پیدایش این هنر در ایران ایفا کرد.
تناولی به عنوان یک مجسمه‌ساز، مجموعه‌دار، پژوهشگر و نقاش شناخته می‌شود. او نخستین هنرمندی بود که در ایران، مجموعه‌ای از مجسمه‌های خود را به نمایش گذاشت. پیش از برگزاری نمایشگاه او در دی ماه ۱۳۳۶، چنین نمایشی از آثار مجسمه‌سازان ایرانی در کشور برگزار نشده بود؛ تناولی در این نمایشگاه، تعدادی از آثارش شامل حکاکی‌ها، مجسمه‌های سفالی و آثاری از آهن قراضه را به معرض نمایش گذاشت.
این هنرمند، علاوه بر ایجاد مجموعه‌ها و پژوهش‌ها، در دل دشت‌های فارس و بختیاری سفر کرد و برای نخستین بار با شیرهای سنگی بر بالای قبور آشنا شد. تناولی که با هدف یافتن قالیچه‌هایی با طرح شیر به این مناطق سفر کرده بود، از نزدیکی این دو هنر باخبر گشت و پی برد که یکی حاصل کار زنان است و دیگری از دل مردان ساخته شده که به پاس بزرگداشت دلاوری‌ها و افتخارات آنها به تصویر درآمده است. گاه این شیرهای سنگی بر روی سنگ قبرهایی برای دلاورانی که در جنگ‌ها جان خود را فدای عزت کرده بودند، قرار می‌گرفت.
راز شیرهای سنگی بر قبرها چیست؟
تناولی در کتابش به نام «سنگ‌قبر»، که شامل بررسی‌های او درباره تاریخ و پیشینه مجسمه‌سازی در ایران و نخستین مواجهش با شیرهای سنگی است، نگاشته است: «تماشای شیرهای سنگی که بر بلندی‌های تپه‌ها و بالای چادرهای کوچ‌نشینان قرار داشتند، چنان بر من تأثیر گذاشت که دمی از یادشان بیرون نرفتم و آرزو کردم بیشتر درباره آنان بدانم و شاید نیز همانا حرفه مجسمه‌سازی مرا به این جستجو واداشته بود که نشانی از گذشتگانم یابم و خود را با آنان پیوند دهم.»
هنگامیکه صفحات تاریخ هنر مجسمه‌سازی در ایران به اندک تعداد بود، پرویز تناولی در دهه ۴۰ میلادی تصمیم به کاوش در تاریکی‌های گذشته این هنر گرفت تا تاریخ گم‌شده‌اش را بازآفرینی کند. در نهایت، او سرنوشتی جدید برای تاریخ مجسمه‌سازی ایران رقم زد و مجموعه‌ای از کتاب‌ها را درباره تحولات این هنر نوشت.
در کتاب «سنگ‌قبرها» که آغازگری بر این مجموعه است، پرویز تناولی صراحتاً بر می‌دارد که ایران نیز همانند سایر کشورها در دنیای اسلام، فاقد هنر مجسمه‌سازی نبوده است. او بر این اعتقاد است که مجسمه‌سازی در ایران به شکل‌های گوناگون تجلی یافته و به‌طور طبیعی با بستر اجتماعی زمانه خود سازگار شده است.
راز شیرهای سنگی بر قبرها چیست؟
او بیان می‌کند: «با وجود تاریخ گسیخته و بی‌نظم مجسمه‌سازی ایران و علی‌رغم صفحات خالی آن، ایرانیان هیچگاه این رشته را به فراموشی نسپرده و به‌خوبی آن را با دگرگونی‌های زمان تطبیق داده‌اند. گاهی در قالب اشیاء روزمره مثل قفل و سرمه‌دان و بعضی اوقات در ابعاد بزرگتر این هنر را تداوم بخشیدند. با سابقه درخشان مجسمه‌سازی ایرانیان پیش از اسلام، نمی‌توان انتظار داشت که همه چیز به‌یکباره از یاد برود؛ بلکه نیاز به زمان و فرصت‌هایی برای بازگشت به این هنر وجود داشته است.»
او یکی از نخستین گام‌ها در راه نشان دادن بخشی از تلاش‌های ایرانیان برای ابراز عقاید خود را در قالب حجم و تصویر، سنگ‌قبرهای تصویری می‌داند: «سنگ‌قبرهای حجمی و تصویری می‌توانند پلی میان گذشته و امروز ایران ایجاد کنند و مجسمه‌سازی معاصر ما را که گاهی یتیم به نظر می‌رسد، با ارث و تاریخی غنی پیوند دهند.»
راز شیرهای سنگی بر قبرها چیست؟
در نهایت بر اساس آنچه که تناولی نتیجه‌گیری کرده است، از پس شیرهای سنگی و نقش‌های برجسته موجود بر آنها، هنر مجسمه‌سازی راه خود را به سنگ‌قبرها باز کرد. ارامنه با شوق و ذوق به سنگ‌قبرها توجه کرده و شاهان قاجار تصاویر خود را بر آنها نقش زدند. شیرهایی با تاریخی پر معنا که با توجه به پژوهش‌ها و نگارش‌های این هنرمند مجسمه‌ساز، می‌توانند نقطه عطفی در تاریخ مجسمه‌سازی ایران محسوب گردند.
“`