مدیرکل آزمایشگاه‌های مرجع سازمان غذا و دارو در گفتگویی به بررسی شایع‌ترین تقلبات غذایی در ایران پرداخته و بر اهمیت اجتناب از مواد غذایی فله‌ای و بدون برچسب، همچنین استفاده از محصولات دارای سیب سلامت که تحت نظارت سازمان‌های غذا و دارو، دامپزشکی و حفظ نباتات قرار دارند، تأکید کرد.
دکتر مهدی انصاری در یک لایو اینستاگرامی به تحلیل تقلبات رایجی که در زمینه مواد غذایی وجود دارد، پرداخت و اظهار کرد: زمانی که اصالت یک ماده غذایی از بین برود و این محصول دیگر ویژگی‌های ماده اصلی را نداشته باشد، تقلب محسوب می‌شود. از میان بردن این اصالت می‌تواند به دلیل استفاده از مواد جایگزین، تغییر در بستهبندی، یا وقوع تقلب در اطلاعات مربوط به معرفی محصول باشد.
او با برجسته کردن وسعت موضوع تقلبات غذایی افزود: این تقلبات غالباً در مواقعی رخ می‌دهند که تفاوت قیمت محصول تقلبی با نمونه اصلی و اصیل بسیار زیاد باشد، به گونه‌ای که افراد را به سمت استفاده از محصولات تقلبی و جایگزینی ترغیب کند یا وقتی که دسترسی به یک ماده به دلیل کمبود بازار دشوار است و آنان ناچار به استفاده از روش‌های غیرمرسوم و تقلبی می‌شوند. همچنین گاهی برای جذب نظر و تبلیغات، اطلاعاتی ارائه می‌دهند که با واقعیت محصول مغایرت دارد. تاریخچه تقلبات در این خصوص بسیار طولانی است و مختص به یک کشور یا شرایط خاص اقتصادی نیست و هر ساله در حوزه غذا میلیاردها دلار از این حیث درگیر می‌شود که بالطبع برای سودجویان جذابیت زیادی دارد.
مدیرکل آزمایشگاه‌های مرجع سازمان غذا و دارو در خصوص تقلبات غذایی موجود در بازار کشور بیان کرد: در این برهه از زمان، متاسفانه تقلبات قابل توجهی وجود دارد و افراد متقلب لزوماً کم‌سواد یا بی‌اطلاع نیستند، بلکه گاهی افراد متخصص و دارای تحصیلات عالی‌تر نیز در این زمینه فعال می‌شوند. به این ترتیب، متاسفانه شاهد آن هستیم که برخی افراد تحصیل‌کرده و متخصص نه تنها خود در زمینه تقلبات فعالیت دارند، بلکه ممکن است به دیگران نیز مشاوره دهند.
«عسل» یکی از شایع‌ترین تقلبات غذایی
انصاری با اشاره به اینکه به طور روزمره با انواع تقلبات روبرو هستیم، ادامه داد: برای مثال اگر ظرفیت واقعی تولید عسل در کشور سالی پنج‌هزار تن باشد، حدود سه تا چهار برابر این مقدار در بازار عسل به فروش می‌رسد و این نشان‌دهنده وجود بخش قابل توجهی از عسل‌های تقلبی در بازار است. عسل به عنوان یکی از محصولات غذایی رایج است که شناسایی تقلبات آن با روش‌های آزمایشگاهی مرسوم بسیار دشوار است.
ضرورت شناخت اصالت و شناسنامه تولید مواد غذایی
او افزود: یکی از عوامل مهمی که می‌تواند به ما کمک کند تا از مصرف مواد غذایی تقلبی خودداری کنیم، شناخت دقیق اصالت آن ماده غذایی، تولیدکننده و فرآیند تولید و توزیع است. لذا اگر به دنبال اطمینان از طبیعی بودن عسل مصرفی‌تان هستید و می‌خواهید بدانید که آنچه روی برچسب نوشته شده با خود محصول منطبق است، یکی از بهترین راه‌ها بررسی شناسنامه آن محصول است تا دریابید که در کدام مزرعه تولید شده و از چه منابع طبیعی استفاده شده و فرآیند استحصال و بستهبندی آن چگونه بوده است.
تشخیص دشوار زعفران واقعی از تقلبی
مدیرکل آزمایشگاه‌های مرجع سازمان غذا و دارو با بیان این که که حوزه تقلبات در مواد غذایی بسیار وسیع است، افزود: این تقلبات می‌توانند شامل تقلب در ادویه‌جات معمولی و همچنین مواد گران‌بهایی چون زعفران باشند که به دلیل جذابیت بالای آن برای تقلب، برخی مواد به جای زعفران با رنگ و اسانس‌های مشابه به بازار عرضه می‌شوند. در واقع، تشخیص زعفران اصل از تقلبی برای مصرف‌کنندگان به شدت دشوار است. در حال حاضر استفاده از رنگ‌ها، طعم‌دهنده‌ها و فرآیندهای تولید مختلف برای شکل‌دهی به تقلبات به مراتب پیچیده‌تر شده است.
پیامدهای غیرقابل جبران «تقلبات غذایی»
انصاری در ادامه تصریح کرد: یکی از خطرات عمده‌ای که مردم را تهدید می‌کند این است که متقلبان پایبند به هیچ اصول اخلاقی نیستند و صرفاً به دنبال سود مالی خود هستند و به آسانی از رنگ‌ها و طعم‌دهنده‌های مضر و سرطان‌زا استفاده می‌کنند بدون آنکه به تبعات آن برای مصرف‌کنندگان توجه کنند. بنابراین، چه به‌صورت عمدی و چه به‌طور ناخواسته، متقلبان مرتکب تخلفاتی می‌شوند که آثار منفی آن می‌تواند بسیار زیانبار باشد.
وی افزود: یکی از وظایف سازمان غذا و دارو این است که در راستای شناسایی و پیشگیری از تقلبات، پیش‌دستی کند و به مردم اطمینان دهد که اگر محصولی تحت تأیید سازمان غذا و دارو قرار گیرد، می‌تواند مورد اعتماد باشد؛ هرچند نمی‌توان به طور کامل ضمانت کرد که در تمام مراحل تولید این محصولات، حوادثی از قبیل تقلب اتفاق نیفتد.
مدیرکل آزمایشگاه‌های مرجع سازمان غذا و دارو همچنین خاطرنشان کرد که ممکن است غذاهای سالم از نظر ظاهری به جاذبه غذایی که دارای افزودنی‌ها هستند، نرسند. او افزود: غذای سالم با ترکیب آلاینده‌ها، تأمین انرژی و نیازهای بدن، از نظر سلامت تضمین‌شده است، اما متاسفانه، برخی از مشخصات ظاهری و ذائقه مصرف‌کننده می‌تواند زمینه‌ساز استفاده متقلبان از رنگ‌های مصنوعی شود که به ظاهر برای مصرف‌کننده جذابیتی دارند؛ در حالی که این مواد ممکن است خطرات جدی به همراه داشته باشند. به عنوان مثال، در آجیل، برخی رنگ‌های تیره و زرد و قرمز ممکن است برای مصرف‌کنندگان جاذبه داشته باشد، در حالی که متقلبان به آسانی خطرات این رنگ‌ها را نادیده می‌گیرند.
ممانعت از استفاده از رنگ «تارترازین» در جوجه‌کباب
او افزود: به عنوان یک نمونه، استفاده از رنگ خوراکی «تارترازین» در جوجه‌کباب ممنوع است، اما متاسفانه ممکن است هم‌چنان به کار گرفته شود. همچنین در رب گوجه‌فرنگی استعمال رنگ قرمز منع شده و رنگ‌های مصنوعی در ادویه‌جات نیز نباید به کار روند، زیرا مصرف این رنگ‌ها به ویژه در زنان باردار می‌تواند عوارض جدی برای جنین به همراه داشته باشد و حتی در مادران شیرده نیز ممکن است آسیب‌هایی برای نوزاد به همراه داشته باشد یا اینکه در کودکان کم‌سن و سال که به لحاظ سیستم ایمنی در وضعیت حساس‌تری قرار دارند، خطرناک باشد. لذا لازم است تا در مقابل محصولات تقلبی، همکاری و هشیاری بیشتری داشته باشیم تا زمینه را برای کسب و کارهای سودجویانه سخت‌تر کنیم.
احتمال تقلب بالا در مواد غذایی فله‌ای و بدون برچسب
او ادامه داد: همچنین برخی موارد وجود دارند که ما در روزمرگی با آنها مواجه می‌شویم و متاسفانه فروش مواد غذایی بدون برچسب و فله‌ای در کشور به شدت مرسوم است؛ از میوه و سبزیجات و مواد تازه‌خوری گرفته تا انواع خوراکی‌هایی که در روتین غذایی ما قرار دارند. به همین دلیل، در این موارد فاقد برچسب و فله، امکان تقلب به طور قابل توجهی بالا است. بنابراین لازم است که از منابع معتبر استفاده کنیم و آگاه باشیم که احتمال تقلب در منابع غیرمعتبر و کم‌قیمت می‌تواند بسیار بالاتر باشد.
استفاده از «حواس» در شناسایی تقلبات غذایی
انصاری با بیان اینکه یکی از کارهای مؤثر در شناسایی تقلبات، استفاده از «حواس» است، گفت: در آزمایشگاه مرجع سازمان غذا و دارو، ما یک آزمایشگاه ارزیابی حسی داریم که به افراد آموزش می‌دهیم چگونه می‌توانند با استفاده از حس‌های خود مانند مزه کردن، بو کردن و مشاهده کردن، بعضی از تقلبات را تشخیص دهند. برای مثال، تقلبات در روغن‌ها، بخصوص روغن زیتون، بسیار شایع است؛ به گونه‌ای که معمولاً به آن رنگ افزوده می‌شود و طعم نیز تغییر می‌کند. در سال‌های اخیر، تقلبات در این حوزه معمولاً با مخلوط کردن ماده واقعی با ترکیبات تقلبی انجام می‌شود که شناسایی آن نیز دشوار است. در نتیجه، قیمت این محصولات برای تولیدکننده پایین می‌آید، اما می‌تواند سود زیادی برای فرد متقلب داشته باشد. از همین رو، یکی از کارهای رایج و در دسترس‌ترین روش‌ها استفاده از حواس‌مان است؛ با آموزش می‌توان بعضی از تقلبات را به راحتی شناسایی کرد یا حداقل به اصالت آن مشکوک شد.
لزوم استفاده از محصولات دارای سیب سلامت
مدیرکل آزمایشگاه‌های مرجع سازمان غذا و دارو ادامه داد: به طور طبیعی، زمانی که یک محصول مسیر قانونی را طی کرده و مجوز ورود به بازار را دریافت کرده است، احتمال وقوع تقلب در آن کمتر خواهد بود. البته ممکن است در محصولاتی که دارای سیب سلامت هستند نیز تقلب در فرآیند تولید رخ دهد. اما در کل، وقتی به یک تولیدکننده اطمینان داشته باشیم و مجوزها و شناسنامه‌های محصولاتش مشخص باشد، احتمال تقلب در این موارد کاهش می‌یابد.
شایع‌ترین تقلبات غذایی
وی در پاسخ به سوال ایسنا در مورد رایج‌ترین تقلبات غذایی گزارش‌شده در کشور و نحوه مقابله با آنها عنوان کرد: تقلبات در زمینه‌هایی که رنگ و طعم‌دهنده‌ها استفاده می‌شوند، بسیار شایع است. مثلاً تقلب در عسل بسیار رایج است و تقریبا یک چهارم عسل‌های موجود در بازار واقعی هستند و از زنبور عسل به دست آمده‌اند و فرآیندهای بستهبندی و عرضه در آن رعایت شده است. لذا وقتی عسلی با قیمت پایین‌تری عرضه می‌شود، مصرف‌کننده باید نگران باشد که آن عسل تقلبی است، چرا که تولید عسل با آن قیمت امکان‌پذیر نیست. همچنین تقلبات در آبلیمو نیز نسبتاً رایج است و در ادویه‌جاتی همچون زردچوبه و چای نیز تقلبات به مراتب افزایش یافته است، در حالی که برخی از موارد را خود مصرف‌کننده می‌تواند به راحتی تشخیص دهد.
انصاری به تقلب در چای اشاره کرد و گفت: با پخش چای روی یک سطح سفید، اگر تعداد زیادی دانه‌های شبیه چوب و رنگی زرد همراه آن دیده شود، واضح است که تقلب رخ داده است. در این زمینه می‌توان گفت که چای کیسه‌ای بیشتر در معرض تقلب قرار دارد. بنابراین، مواد غذایی که با قیمت پایین و بدون برچسب و بستهبندی عرضه می‌شوند، به طور حتم باید ما را متوجه این موضوع کند که ممکن است با محصول تقلبی مواجه باشیم.
او افزود: در زمینه رب گوجه‌فرنگی و رنگ‌هایی که به کباب و جوجه‌کباب اضافه می‌شوند، متاسفانه تقلب به مراتب بالاست. همچنین در رنگی که به بستنی افزوده می‌شود ممکن است تقلبی وجود داشته باشد و بستنی‌هایی که ادعا می‌کنند از مغز پسته تولید شده‌اند معمولاً ممکن است به جای مغز پسته واقعی از باقلا استفاده کنند، که این امر برای مبتلایان به فاویسم عواقب بسیار خطرناکی به همراه دارد. لذا در این زمینه‌ها تقلبات بسیار شایع است.
مدیرکل آزمایشگاه‌های مرجع سازمان غذا و دارو با تأکید بر این نکته گفت: لذا باید تا حد امکان از مواد غذایی تولیدی کارخانجات معتبر و معروف که دارای سیب سلامت هستند و تحت نظارت سازمان‌های غذا و دارو، سازمان دامپزشکی و سازمان حفظ نباتات قرار دارند، استفاده نماییم.
انصاری در پایان اظهار داشت: مردم همچنین می‌توانند هرگونه شکایات خود را به‌صورت حضوری به سازمان غذا و دارو و معاونت‌های غذا و دارو در سراسر کشور اعلام کنند یا از طریق وب‌سایت سازمان به ثبت برسانند.