فیبروز کبدی به‌عنوان یک واکنش غیرطبیعی در فرایند ترمیم زخم‌ها شناخته می‌شود که معمولاً ناشی از بیماری‌های مزمن کبدی مانند کبد چرب غیرالکلی، هپاتیت و مصرف الکل است. این واکنش که با تولید بیش از حد و انباشت اجزای ماتریس خارج‌سلولی (ECM) همراه است، می‌تواند به نتیجه‌های جدی نظیر سیروز کبدی، نارسایی یا حتی سرطان کبد منجر شود. به‌تازگی پژوهشگران به‌کارگیری فناوری نانو را برای رویارویی با این چالش امتحان کرده‌اند.
سلول‌های ستاره‌ای کبدی (HSC) حدود ۱۳ درصد از کل سلول‌های کبدی را تشکیل می‌دهند. این سلول‌ها به‌هنگام مواجهه با آسیب کبدی فعال می‌شوند و به میوفیبروبلاست‌ها تبدیل می‌گردند. فعل و انفعالات مرتبط با فعال‌سازی این سلول‌ها به‌عنوان یکی از نشانه‌های کلیدی فیبروز کبدی محسوب می‌شود.
چندین شیوه درمانی برای کنترل فیبروز کبدی معرفی شده که شامل تکنیک‌های ضدالتهابی و محافظتی از کبد، مهار روند فعال‌سازی و تکثیر سلول‌های ستاره‌ای کبدی، محدودسازی سنتز ECM و تحریک تخریب ECM و همچنین درمان‌های ژنی می‌شود.
با وجود نتایج امیدوارکننده‌ای که در آزمون‌های بالینی مشاهده شده، بسیاری از داروهای موجود نتوانسته‌اند در مراحل کلینیکی انسانی نتایج مؤثری را ارائه دهند. پیچیدگی و چندعاملی بودن پاتوفیزیولوژی فیبروز کبدی یکی از دلایل اصلی عدم موفقیت در درمان به شمار می‌رود. همچنین، استفاده از دوزهای بالاتر این داروها می‌تواند با چالش‌هایی همراه باشد.
داروهای نانو نتایج امیدوارکننده‌ای در تشخیص و درمان فیبروز کبدی ارائه کرده‌اند. تصویربرداری با سونوگرافی و آزمایش‌های خون به‌عنوان روش‌های مرسوم برای تشخیص فیبروز کبدی شناخته می‌شوند، اما این شیوه‌ها از دقت تشخیصی کافی برخوردار نیستند. از سوی دیگر، روش‌های تهاجمی مانند بیوپسی فیبروز کبدی می‌تواند آسیب‌های بافتی به‌همراه داشته باشد.
استفاده از نانوذرات مغناطیسی در تصویربرداری با رزونانس مغناطیسی (MRI) به‌عنوان یک راهکار امیدوارکننده در تشخیص فیبروز کبدی مطرح شده است. نانوذرات اکسید آهن سوپر پارامغناطیسی تثبیت‌شده با دکستران و نانوذرات اکسید آهن پوشش‌دار با سیترات به‌عنوان عوامل کنتراست‌دهنده MRI برای ارائه تشخیص دقیق‌تری از فیبروز کبدی مورد استفاده قرار می‌گیرند.
برای هدف قرار دادن HSC و تشخیص زودهنگام فیبروز کبدی، ساختاری از نانوذرات آهن با پوشش دی‌اکسید سیلیکون طراحی شده است که بر روی سطح آن اسید آرژنین-گلیسین-اسپارتیک قرار دارد. تصاویر فلورسانس مادون قرمز نزدیک و MRI نشان‌دهنده توانایی این ساختار در شناسایی به‌دقت نواحی فیبروتیک در کبد هستند.
نانوذرات معدنی فعال زیستی می‌توانند به‌عنوان عوامل درمانی برای فیبروز کبدی به‌کار گرفته شوند. نانوذرات دی‌اکسید تیتانیوم و دی‌اکسید سیلیکون به‌منظور مهار بیان و القای تخریب کلاژن استفاده می‌شوند. همچنین، این نانوذرات اثرات ضدچسبندگی و ضد مهاجرتی دارند که همگی آن‌ها را برای درمان فیبروز کبدی بهره‌مند می‌سازد.
نانوذرات طلا نیز به‌منظور مهار فعال‌سازی HSC و جلوگیری از فیبروز کبدی در آزمایش‌های حیوانی به‌کار رفته‌اند. این نانوذرات به‌طور گسترده‌ای به‌عنوان حامل‌های دارویی برای درمان فیبروز کبدی مورد استفاده قرار می‌گیرند. مؤثرترین حامل‌های دارویی ناشی از نانوذرات بر پایه لیپید هستند که به‌دلیل سازگاری عالی و سمیت پایینشان بسیار مورد توجه محققان قرار گرفته‌اند.
بر اساس اطلاعات منتشرشده توسط ستاد نانو، از نانوذرات PLGA و پلیمر Eudragit برای انتقال داروهای فلانتین و سیلی‌مارین با هدف کاهش مارکرهای آسیب کبدی، مهار التهاب و جلوگیری از فیبروز کبدی استفاده شده است.
علاوه بر این، آلبومین سرم انسانی در راستای انتقال نانوذرات دگزامتازون به سلول‌های کبدی غیرپارانشیمی به‌کار رفته که نقش مهمی در پاتوژنز فیبروز کبدی ایفا می‌کنند. به همین ترتیب، نانوذرات آلبومین اصلاح‌شده با گلوکز که با بربرین پر شده‌اند، به‌طرز مؤثری از تکثیر HSC جلوگیری کرده و مانع از بروز فیبروز کبدی می‌شوند.