هنر باید ما را به واقعیت وجودی خود آگاه سازد

این جملات بخشی از سخنان مطرح‌شده در پس‌ازظهر روز جمعه (۲۹ دی‌ماه) در مراسم افتتاحیه چهاردهمین جشنواره مردمی فیلم عمار در سینما فلسطین اصفهان بود. در این مراسم اصغر طاهرزاده، نویسنده و پژوهشگر با تأکید بر مقوله هنر و خودآگاهی تاریخی، اشاره کرد که انسان از طریق هنرمند بودن خود می‌تواند با وجود خود کنار بیاید و از حس پوچی عبور کند و حداقل در این مورد تأمل کند و به دام آن نیفتد. او ادامه داد که اگر هنرمند نتواند مفهوم واقعی هنرمند و تمایز میان حق و باطل را درک کند، با خود دچار تضاد خواهد شد؛ مسئله‌ای که البته انسان معاصر نیز با آن مواجه است.

سپس او این سوال را مطرح کرد که چه مشکلی در پی داریم که قصد داریم در جشنواره عمار شرکت کنیم؟ آیا دیدن یک فیلم می‌تواند مسئله ما را حل کند؟

طاهرزاده در ادامه اشاره کرد که با نگاه به انقلاب اسلامی به‌عنوان دورانی جدید، هنر و هنرمند نمی‌توانند نسبت به زمان خود بی‌تفاوت و بی‌عمل بمانند. او افزود: هنر به‌عنوان نماینده چالش‌ها و نواقص اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و نظامی، هنرمند را ملزم می‌سازد تا همواره نسبت به جبهه حق در برابر جبهه باطل هوشیار باشد و در غیر این صورت حس حضور خود را از دست می‌دهد.

این استاد دانشگاه بیان داشت: ما اکنون در کجای جشنواره عمار قرار داریم؟ باید در این جشنواره نوعی آتش به اختیار وجود داشته باشد تا بتوانیم از هنری عبور کنیم که به ما تعلق ندارد و همچنین از نفوذ افکار و فرهنگ‌هایی که با فرهنگ ما سازگار نیست جلوگیری کنیم. این پرسش بسیار مهم است که چه چیزی به ما تعلق دارد و چه چیزی از آنِ ما نیست؟ آیا جشنواره عمار می‌تواند طوفان الاقصی را به‌خوبی ترسیم کند تا برای آینده‌ای که متعلق به ماست، آماده شویم؟ شما در وجود خود چه نوع وجودی را شناسایی می‌کنید که در آینده حس حضورتان ناامیدکننده نباشد؟

طاهرزاده افزود: ما هنرمندان و فعالان دیگر در کدام آینده باید حضور داشته باشیم و چگونه؟ با توجه به اینکه انسان می‌تواند زمان و زمانه خود را مشخص کرده و نشان دهد به کدام دنیا تعلق دارد؟ تنها دو دنیا وجود دارد: یکی دنیای استکبار و دیگری جهانی که در نسبت به جهانی دیگر، افق می‌گشاید. ما باید به کدام دنیا تعلق داشته باشیم که مرا به دیروز، امروز و فردا مرتبط کند و قابل تفسیر کند؟ عاقل کسی است که زمان خود را بشناسد. اگر زبان ما زبان گفتگو نباشد،

نویسنده آثار مختلفی چون مبارزه با پوچی، فرهنگ مدرنیته و توهم، و بحث‌های مربوط به جایگاه رزق انسان در هستی، با تأکید بر اینکه نسبت انسان با جهان و افق والا، یک رابطه و بعدی لایتناهی را گشوده است، تصریح کرد: آیا روزنی به سوی جهان دیگری وجود دارد که از آن طریق گفت‌وگو کنیم؟ مسلماً هنر و به ویژه سینما می‌تواند راهی به سوی جهانی دیگر باشد که فراتر از سیطره کمیت و تکنیک و متافیزیک باشد.

وی با تأکید بر هنر شهید آوینی اشاره کرد که دوربین بر او حاکم نیست، ادامه داد: اگر سینما نتواند ما را در وجود خود و در پیش خود حاضر کند به‌طوری‌که وقتی از سینما بیرون می‌رویم تنها عزمی برای آینده‌ای مبهم در ذهن‌مان باشد، وظیفه خود را انجام نداده است. هنر با هستی انسان پیوند دارد که عین هستی مطلق و حقیقت است. هنر، آن است که ما را با وجود خود آشنا کند. اگر شما تصمیم به ورود به جشنواره عمار دارید اما مسئله‌تان آشنایی با خودتان نیست، باز هم به دیروز بازخواهید گشت.

این نویسنده تأکید کرد که در زمان‌هایی که افق‌های دور و رازهای بلند فراموش شده، هنرمند می‌تواند به یادآوری این امور کمک کند تا زندگی دوباره شکل بگیرد.

طاهرزاده در ادامه بیان کرد که امام به‌مثابه آینه‌ای است که صورت و معنی را نشان می‌دهد و جهان انسان‌ها را متحول می‌سازد و به واژه نهیلیسم اشاره نمود و توضیح داد: نهیلیسم به قول نیچه، تقدیر بشر معاصر است و نمی‌توان در آن غیاب داشت. نهیلیسم یعنی عدم وجود هیچ حس واقعی از هستی که بتوانی در آن استقرار یابی. جشنواره عمار باید این مسئله را بشناسد و ما را وادار به تفکر کند. شهید آوینی به خوبی با این مفهوم آشنا بود و به‌عنوان قهرمان درک نهیلیسم و تذکر به نهیلیست‌ها محسوب می‌شود.

این استاد دانشگاه به درستی یادآور شد: هنری که آگاهی نسبت به وضعیت کنونی بشر دارد، مطمئناً نسبت به نهیلیسم هوشیار است، چرا که انسان معاصر به سمت اتمیزه و کوچک شدن پیش می‌رود و آگاهی ما با حضور در بستر تاریخی انقلاب اسلامی می‌تواند در برابر فرهنگ مدرنیته، چهره‌ای فرهنگی را نمایان سازد و مطالبی متناسب با نیاز بنیادین بشر جدید را ارائه دهد.

او در ادامه گفت: آیا انسان دارای شناخت واقعی از جایگاه خود است؟ به این موضوع، خودآگاهی تاریخی گفته می‌شود. آیا در جشنواره عمار به دنبال چنین حضوری هستید؟ آگاهی ما در بستر تاریخی انقلاب اسلامی می‌تواند در تقابل با فرهنگ مدرنیته، متذکر تعالی انسان گردد و در پی نیازهای بنیادی بشر جدید، سخن مناسب را مطرح کند.

طاهرزاده تأکید کرد: درک درست حضوری که در آینه آینده نمایان است باعث می‌شود تا سینما با احیاء جدیدی رو به رو شود. حضوری فراتر از تکنیک، به‌جای اسارت در دام تکنیک، یعنی باطنی خودآگاه نسبت به سیطره تکنیک. اگر در تکنیک اسیر شوید، تکنیک بر سخن شما تسلط خواهد یافت. عظمت جشنواره عمار در این است که می‌خواهد بیانات حاتمی‌کیا و آوینی را در میدان حاضر سازد.

این نویسنده و پژوهشگر افزود: ما در آغاز دوره‌ای تاریخی هستیم که به سرعت در حال تغییر است. دوره‌ای که در آن تکنولوژی نمی‌تواند بر ما تسلط یابد و لازمه این حضور، روحیه انقلابی می‌باشد.

او همچنین بیان داشت که آیا احساس می‌کنید که مقابل شما چیزی باز شده که شما را قادر می‌سازد بیشتر خودتان باشید؟ طاهرزاده در ادامه بیان کرد: با انقلاب اسلامی، راهی به روی دوستانی که با دوربین کار می‌کنند، گشوده شده تا بیشتر خودشان باشند.

این استاد دانشگاه با ذکر نام مرتضی آوینی و نادر طالب‌زاده به‌عنوان الگوهای امروز هنری و کسانی که می‌کوشند کارهای هنرمندانه انجام دهند، خاطرنشان کرد: با درک زمانی که در برابر ما گشوده، می‌توان به افق‌هایی اشاره کرد که قابل تعریف نیستند اما هستی دارند و می‌توان در آن‌ها سفر کرد، به‌سان نفس کشیدن برای ادامه حیات. جهانی که در آن موضوعات هنوز تعریف‌شده هستند، جهانی حاوی معناست. این است حضوری در آینده که به هنرمند اجازه می‌دهد اکنون خویش را در آن حاضر کند.