ایران با چالش‌هایی همچون کمبود آب، خشکسالی و پدیده نشست زمین مواجه است. در گذشته این مسائل به‌طور محدود در چند منطقه، به‌خصوص در نواحی جنوبی کشور وجود داشت، اما اینک این مشکل در تمامی نقاط ایران به شدت خود را نشان می‌دهد. کارشناسان هشدار می‌دهند که یکی از اصلی‌ترین بحران‌های آتی کشور در زمینه تأمین آب خواهد بود. ایجاد آب شیرین‌کن‌ها یکی از راهکارهایی است که می‌تواند در مقابله با این بحران به کشور کمک نماید.
اگرچه ایران نسبت به کشورهای همسایه در حوزه خلیج فارس دیرتر به ساخت آب شیرین‌کن‌ها پرداخته است، اما اقدامات دولت سیزدهم در افزایش ظرفیت تولید آب از این طریق، تحولاتی چشمگیر و مثبت به همراه داشته است.
در حال حاضر، ۱۳۹۵ پروژه آب شیرین‌کن در کشور با ظرفیت ۶۳۴ هزار مترمکعب در روز در حال ساخت و بهره‌برداری است و بودجه‌ای بالغ بر ۳۸ هزار و ۶۰۰ میلیارد ریال (به قیمت زمان عقد قرارداد) برای این پروژه‌ها صرف شده است. دریاها و تعدادی از منابع آب زیرزمینی به دلیل شوری و وجود نمک‌ها و املاح معدنی مختلف، قابل استفاده برای شرب نیستند. علاوه بر این، خشکسالی، کمبود منابع آبی و مدیریت نامناسب آب‌های زیرزمینی، دولت‌ها را به سمت تولید آب شیرین به‌ویژه در مناطق کم برخوردار سوق داده است. برای حل مشکلات تأمین آب شرب، در دهه‌های اخیر، توسعه آب شیرین‌کن‌های خانگی و صنعتی در دستور کار قرار گرفته است. هرچند حل مشکل نوشیدن آب در سطح جهانی تنها با پیشرفت تکنولوژِی ممکن نخواهد بود، اما این سامانه‌های کوچک و بزرگ به‌طور قابل توجهی می‌توانند در این زمینه کمک کنند.
تبدیل آب شور به آب شیرین فرایندی پیچیده است که نیازمند بهره‌گیری از تکنولوژی‌های پیشرفته، فرایندهای مکانیکی، حرارتی و همچنین منابع مالی قابل توجهی است.
برای تولید یک مترمکعب آب توسط آب شیرین‌کن‌ها، در سال ۱۴۰۰ به‌طور متوسط مبلغ ۹۸ هزار ریال هزینه شده که این مبلغ به‌وسیله دولت حمایت می‌شود. البته این هزینه به عوامل متعددی همچون شرایط ورودی آب خام، موقعیت جغرافیایی محل ساخت و وجود زیرساخت‌های مربوط به انتقال آب و برق بستگی دارد و ممکن است متفاوت باشد.
آبی که به‌وسیله آب شیرین‌کن‌ها تولید می‌شود، دارای استاندارد ملی ۲۰۷۰۵ و استاندارد ۲۰۷۰۴ ایران برای پارامترهای میکروبی، شیمیایی و فیزیکی است و این معیارها به شدت دقیق و سخت‌گیرانه هستند، نتیجه اینکه آب تولیدی از کیفیت بالایی برخوردار است. از دیگر مزایای استفاده از آب شیرین‌کن‌ها می‌توان به کنترل پذیری املاح آب، ارزش بالاتر نسبت به آب شهری و اقتصادی بودن اشاره کرد.
طبق اطلاعات شرکت آب و فاضلاب کشور، از ۹۵ آب شیرین‌کن، ۷۵ پروژه با ظرفیت ۴۴۰ هزار مترمکعب در شبانه‌روز و با سرمایه‌گذاری ۱۸ هزار و ۷۰۰ میلیارد ریال در حال بهره‌برداری بوده و ۲۰ پروژه با ظرفیت ۱۹۴ هزار مترمکعب در روز و اعتبار ۱۹ هزار و ۹۰۰ میلیارد ریال در حال احداث هستند.
در حال حاضر، حدود ۳ درصد از آب آشامیدنی کشور از طریق این آب شیرین‌کن‌ها تأمین می‌شود. ۹۲ درصد از قراردادهای تأمین آب از طریق نمک‌زدایی، متعلق به استان‌های هرمزگان، بوشهر، سیستان و بلوچستان و خوزستان هستند. بیشتر قراردادهای ارتقاء کیفیت آب نیز مربوط به تأسیسات آب شیرین‌کن در استان‌های مرکزی و کم آب کشور است.
گفته می‌شود، بسیاری از مشکلات آب‌رسانی به جزایر استان هرمزگان که تا پیش از سال ۱۳۹۱ با تأمین آب دست به گریبان بودند، با انعقاد قراردادهایی با بخش خصوصی برای نمک‌زدایی آب دریا و پرداخت از محل ردیف خرید تضمینی آب/پساب حل شده است. با اینکه چهار استان خوزستان، سیستان و بلوچستان، هرمزگان و بوشهر با بحران کمبود آب رو به رو هستند، اما با توجه به نزدیکی آنها به دریا، ظرفیت بالایی برای تولید آب شرب دارند. ۸۰ درصد آب مورد نیاز این چهار استان از دریا و ۲۰ درصد باقی‌مانده از منابع آبی سطحی یا چاه‌ها تأمین می‌شود.
مهم‌ترین طرح در این راستا، خط انتقال آب خلیج فارس به صنایع معدنی است که بخش عمده‌ای از آب صنایع جنوب‌شرق کشور و تأمین آب شرب استان‌های هرمزگان، کرمان و یزد را پوشش خواهد داد. همچنین طرح تصفیه و انتقال آب دریای عمان به کریدور شرق کشور، به‌ویژه در استان سیستان و بلوچستان در حال پیگیری است که انتظار می‌رود حداقل ۱۵۰ هزار مترمکعب در شبانه‌روز از این طریق به ظرفیت آب شیرین‌کن‌ها افزوده شود. علاوه بر این، پروژه احداث آب شیرین‌کن شهید رئیسعلی دلواری نیز در مسیر مسئولیت اجتماعی تأمین مالی این پروژه برعهده گرفته شده است و سازمان انرژی اتمی.
«مدیر پروژه آب شیرین‌کن شهید رئیسعلی دلواری بوشهر» در مصاحبه‌ای با ایسنا به روند ساختمانی این آب شیرین‌کن اشاره کرد و گفت: در سال‌های گذشته، با توجه به وجود نیروگاه اتمی در بوشهر، مردم تقاضا داشتند که با مساعدت سازمان انرژی اتمی، آب شیرین‌کن‌های لازم برای شهر بوشهر ساخته شود. سازمان انرژی اتمی نیز در راستای مسئولیت اجتماعی‌اش این مسئله را پذیرفت. در سفر رییس‌جمهور به استان بوشهر، موضوع احداث این آب شیرین‌کن به تصویب رسید و عملیات اجرایی این پروژه در شهریور ۱۴۰۱ آغاز گردید.
وی افزود که بر اساس پیش‌بینی‌ها، تکمیل ساخت این مجموعه دو سال و نیم به طول خواهد انجامید.
مدیر پروژه آب شیرین‌کن شهید رئیسعلی دلواری بوشهر تصریح کرد که در مرحله اول این مجموعه قابلیت شیرین‌سازی ۷۵ هزار مترمکعب آب شور دریا را در روز دارد و در مرحله دوم ظرفیت آن به ۱۰۵ هزار مترمکعب در روز قابل افزایش خواهد بود.
به‌گفته وی، منابع تأمین آب استان بوشهر از سد کوثر به این شهر منتقل می‌شود، اما با توجه به خشکسالی‌های اخیر و افزایش جمعیت، نیاز به تأمین و تولید آب احساس می‌شود. از این‌رو، ساخت آب شیرین‌کن‌ها در نزدیکی خلیج فارس یکی از راهکارهایی است که می‌تواند به حل مشکلات کم آبی کشور کمک شایانی کند.
مدیر پروژه آب شیرین‌کن شهید دلواری بوشهر اظهار کرد که این پروژه در زمینی به مساحت ۹ هکتار طراحی شده و در حال حاضر این پروژه بیش از ۱۵ درصد از مراحل عمرانی و تجهیزاتی را به پیشرفت رسانده است.
وی در خصوص زمان بهره‌برداری و راه‌اندازی این پروژه گفت: این پروژه به خوبی در حال پیشرفت است و امیدواریم که مطابق زمانبندی تعیین شده تا پایان سال آینده به بهره‌برداری برسد.
مدیر پروژه آب شیرین‌کن شهید دلواری بوشهر درباره توانمندی‌های داخلی در ساخت آب شیرین‌کن‌ها تأکید کرد که پروژه فعلی کاملاً با نیروی انسانی بومی و محلی طراحی و ساخته می‌شود و در حال حاضر بین ۱۸۰ تا ۲۰۰ نفر در این پروژه مشغول به کار هستند و بالغ بر بخش قابل توجهی از مراحل عمرانی انجام شده است. این پروژه در دو بخش خشکی و آبی در حال ساخت است که در بخش خشکی کارها به‌خوبی در حال پیشبرد است و مناقصه بخش آبی نیز انجام شده که انتظار می‌رود نتایج آن هفته آینده اعلام شود. با اعلام پیمانکار بخش آبی، کارها به‌زودی آغاز خواهد شد.
وی درباره تأمین اعتبار پروژه افزود: برای ساخت این پروژه، ۴ هزار میلیارد تومان اعتبار در نظر گرفته شده و تا کنون مشکلی در تأمین بودجه وجود نداشته است.
مدیر پروژه آب شیرین‌کن شهید دلواری درباره تسریع در روند ساخت آب شیرین‌کن‌ها در کشور تأکید کرد: هر کشور بسته به منابع مالی و شرایط اقلیمی خود باید تصمیماتی اتخاذ کند. کشورهای همسایه ما چنین منابع آبزی و طبیعی را ندارند و بر همین اساس بنا به وضعیت خاص خود به اجرای پروژه‌های آب شیرین‌کن پرداخته‌اند. با این‌حال، ما ظرفیت و پتانسیل ساخت آب شیرین‌کن‌های بیشتری را در سطح کشور و در سواحل خلیج فارس داریم.
وی اضافه کرد: در پروژه آب شیرین‌کن شهید دلواری، سازمان انرژی اتمی فقط به عنوان کارفرما عمل می‌کند و هیچ دخالتی در امور فنی نداشته و این پروژه خارج از نیروگاه اتمی بوشهر در حال احداث است و خود سازمان انرژی اتمی نیز تأمین مالی آن را بر عهده دارد.
در گذشته‌ای نه چندان دور در ایران منابع آبی به قدری فراوان بود که کمتر کسی به این موضوع نگرانی داشت، مردم و مسئولان در قبال هشدارهای جهانی درباره کم آبی بی‌توجه بودند. حتی در مناطق کم آب، آب از دیگر جاهای پرآب‌تر به این مناطق جابه‌جا می‌شد و بدین ترتیب هزینه‌های انتقال آب پرداخت می‌شد نه تولید آن. اما از چند سال پیش، دیگر شیرهای آب در مرکز کشور نیز خشک شده‌اند و ناچاریم به سمت تولید آب از راه‌های نوین برویم.
در همین راستا، در سال‌های اخیر، ساخت و بهره‌برداری از واحدهای متعدد آب شیرین‌کن در برخی شهرهای جنوبی کشور، از جمله بندرعباس و بوشهر، گام‌های مؤثری در راستای مواجهه با معضل کم‌آبی بوده و به کاهش نگرانی‌ها در این زمینه کمک خواهد کرد.
قابل کنترل بودن املاح آب، ارزش اقتصادی بالاتر نسبت به آب شهری، و به‌صرفه بودن از جمله مزایای استفاده از این آب شیرین‌کن‌ها به شمار می‌آید.