براساس اعلام مرکز پژوهش‌های مجلس، آمارهای مربوط به تولید و مصرف گاز نشان می‌دهد که ایران به عنوان دومین دارنده بزرگ‌ترین منابع گاز در جهان، از سال ۱۴۲۰ قادر نخواهد بود بیشتر از یک‌سوم تقاضای داخلی گاز را تأمین کند. این کاهش در تولید گاز به همراه افزایش شدید تقاضا، وضعیت نگران‌کننده‌ای را برای توزیع گاز در کشور به وجود آورده که می‌تواند آینده انرژی کشور را با تهدید جدی روبرو کند.
میرشمس دبیر شرکت انجمن‌های خدمات انرژی: ناترازی و کمبود گاز جدی‌تر از آمارهای سال ۱۴۲۰ است
علی محمد میرشمس، دبیر انجمن‌های خدمات انرژی، در گفتگو با «انتخاب» درباره گزارشی نسبت به عدم توانایی تأمین دو سوم نیاز گاز در سال ۱۴۲۰ بیان کرد: ناترازی و کمبود گاز وضعیت حادتر از آنچه که به عنوان آمار سال ۱۴۲۰ اعلام می‌شود، به خود گرفته است. شواهد نشان‌دهنده این است که کاهش تولید و فشار ذخایر گاز و همچنین افزایش مصرف منجر به بروز این مشکل شده است. یکی از روش‌های تأمین انرژی، بهینه‌سازی مصرف است که لازم است در این زمینه سرمایه‌گذاری شود. بخش ساختمان، به عنوان یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های مصرف، زمینه‌ساز بهینه‌سازی بالقوه‌ای است. همچنین باید در خصوص افزایش تولید و بهبود بهره‌وری مخازن نیز سرمایه‌گذاری شود، هرچند که این کار نیاز به سرمایه‌گذاری قابل توجهی دارد. البته انرژی‌های تجدیدپذیر نیز می‌توانند مساعدت کنند، اما صرفه‌جویی انرژی به سرمایه‌گذاری و زمان کمتری نیاز دارد.
این کارشناس در خصوص دلایل مصرف بی‌رویه گاز در ایران مجدداً بیان کرد: مصرف کنونی ما بالاست و ما در زمره ده کشور بزرگ مصرف‌کننده گاز در جهان قرار داریم. تولید ناخالص ملی ما به هیچ وجه با این سطح مصرف هم‌خوانی ندارد. ما در دنیا بالاترین شدت مصرف انرژی را داریم که نشان‌دهنده بدمصرفی ماست. گاز به طور بی‌رویه در روستاها و مناطق دورافتاده گسترش پیدا کرده، در حالی که در روند توسعه‌های اخیر به بهینه‌سازی مصرف توجه نشد. تمامی این رفتارها منجر به افزایش مصرف شده است. در بخش ساختمان‌ها، ما ۲.۵ برابر استانداردهای جهانی گاز مصرف می‌کنیم و در برخی صنایع نیز همین وضعیت ادامه دارد.
میرشمس همچنین در ارتباط با عدم بهینه‌سازی در صنایع عنوان کرد: بسیاری از صنایع ظرفیت بهینه‌سازی دارند اما به دلیل قیمت پایین انرژی، انگیزه‌ای برای بهینه‌سازی ندارند. همچنین مشکل فقدان تکنولوژی در این زمینه وجود دارد. در تجهیزاتی که تولید انرژی بهینه دارند، ما در بسیاری از نقاط تکنولوژی روز را در اختیار نداریم. برخی صنایع حتی حداقل‌های استاندارد مصرف را نیز رعایت نمی‌کنند و به‌صورت سنتی عمل می‌کنند. هنوز هم کارخانه‌های آجر سنتی وجود دارد که در آن، اتلاف شدید انرژی اتفاق می‌افتد. درواقع، ارزش انرژی مصرفی در تولید آجر، بیشتر از خود تولید است.
کناری، عضو هیئت مدیره انجمن بهینه‌سازی مصرف سوخت: مشکل ناترازی گاز فراتر از سال ۱۴۲۰ است
علی کناری، عضو هیئت مدیره انجمن بهینه‌سازی مصرف سوخت، در گفتگو با «انتخاب» درباره وضعیت ناترازی گاز در زمستان امسال توضیح داد: در حال حاضر، میزان تولید ما نزدیک به ۷۶۰ میلیون متر مکعب می‌باشد، در حالی که مصرف ما از این مقدار فراتر می‌رود. در این شرایط کمبود، ناچار به واردات گاز از ترکمنستان خواهیم بود. با توجه به اینکه مصرف هر سال حدود ۵ درصد رشد دارد در حالی که تولید ما به جای افزایش، کاهش می‌یابد، تأمین و وجود گاز به طور حتم کاهش خواهد یافت. لازم است در زمینه تولید سرمایه‌گذاری شود که در حال حاضر هیچ خبر معتبری مبنی بر این سرمایه‌گذاری وجود ندارد.
وی به فاصله بین مصرف گاز در ایران و استانداردهای جهانی اشاره کرده و خاطرنشان کرد: کشورهای توسعه‌یافته بر مبنای گاز اینتظار ندارند و مصرف ما در بخش‌های مختلف بالاتر از استانداردهای جهانی است اما به اندازه‌ای که دولت بیان می‌کند، نیست. به اعتقاد من، مصرف‌کننده نهایی در ایران به گونه‌ای نیست که به افزایش مصرف کمک کند؛ دلیل این امر زیرساخت‌های نامناسب، هدررفت گاز خانگی، تجهیزات فرسوده و چالش‌های فنی است. همچنین صنایع نیز مصرف بالاتری نسبت به استانداردهای جهانی دارند و راندمان نیروگاه‌ها هم نسبت به اعداد معقول پایینی است. در هر زمینه‌ای که بررسی کنیم، تجهیزات موجود برای مصرف‌کنندگان نهایی آنقدر مناسب نبوده که بتواند مصرف را مدیریت کند.
کناری همچنین درباره گذر از بحران ناترازی گاز اظهار کرد: سال ۱۴۲۰ دورنمای امیدبخشی نیست و هم اینک ما با مشکل عدم تعادل مواجه هستیم و تقریباً در زمستان هر سال توان لازم برای تأمین تقاضای تمام نقاط را نداریم. اگر بخواهیم سال ۱۴۲۰ را مبنای ارزیابی قرار دهیم، باید از دولت درخواست کنیم که برنامه‌هایی برای توسعه و بهبود ارائه دهد که فعلاً شاهد چنین برنامه‌ای نیستیم. دولت نیز منابع مالی مناسب برای سرمایه‌گذاری و انگیزه لازم برای بهینه‌سازی را در اختیار ندارد. ما باید وابستگی به گاز را کاهش دهیم که این امر می‌تواند از طریق چندین روش حاصل شود. ابتدا از طریق بهینه‌سازی مصرف و سپس توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و استفاده از سایر سیستم‌های انرژی که باید در دستور کار قرار گیرد. باید به سمت مسیری پیش برویم که در سال ۱۴۲۰ وابستگی به گاز نداشته باشیم و تنوع در سبد سوخت را نیز لحاظ نماییم.
حسینی، کارشناس انرژی: افت تولید و فشار چاه‌های پارس جنوبی از سال به سال ادامه دارد
علی حسینی، کارشناس انرژی، در مورد گزارش صندوق توسعه ملی در مورد ناترازی گاز در سال ۱۴۲۰ به «انتخاب» گفت: مبنای اعداد گزارش صندوق توسعه ملی بسیار مهم است، اما در عین حال، این اعداد بی‌اساس نیستند.
وی افزود: به هر حال با همین ناترازی کنونی، در سال ۱۴۲۰ شکاف عمیق‌تری ایجاد خواهد شد. به طور مداوم مصرف ما در حال افزایش است و تولید و فشار چاه‌های پارس جنوبی به طور مداوم کاهش پیدا می‌کند. برخی چاه‌ها به آب رفته‌اند و تولید آن‌ها هم سال به سال کاهش می‌یابد. در حال حاضر پارس جنوبی بالای ۷۰۰ میلیون مترمکعب گاز تأمین می‌کرد، اما اکنون به زیر ۷۰۰ میلیون رسیده است. برخی فازها هم با مشکلاتی مواجه هستند. با توجه به شواهد موجود، گزارش صندوق توسعه قابل قبول است اما باید در مورد الگوی آن شفاف‌سازی صورت گیرد.
وی همچنین در خصوص دلایل ناترازی در کشور افزود: ناترازی عوامل متعددی دارد. اولاً اینکه ما در توسعه منابع گاز تلاش نکرده‌ایم و تحریم‌ها تأثیر منفی گذاشته است. پروژه‌های میدان پارس جنوبی برای به روزرسانی هر کدام سال‌ها زمان می‌برند. همچنین ما برای بهینه‌سازی مصرف گاز هیچ سرمایه‌گذاری انجام نداده‌ایم. در فاز ۱۹ ساختمان اصولی رعایت نشده و هدررفت انرژی در کشور به میزان قابل توجهی بالاست. هدررفت انرژی در فرآیند انتقال و توزیع گاز و برق نیز یک معضل است. ما در سیستم‌های انتقال با مشکلاتی مواجه هستیم و حدود ۳۰ درصد هدررفت تنها در حوزه توزیع وجود دارد. وزارت نفت فقط مسئول مدیریت تولید و عرضه نیست، بلکه باید یک سازمان مدیریت مصرف را در دست بگیرد که متأسفانه متولی اصولی وجود ندارد.
حسینی در خصوص راهکارهای عبور از بحران ناترازی تأکید کرد: سرمایه‌گذاری در بالادست و رشد تولید و عرضه به تنهایی نمی‌تواند مؤثر واقع شود. اگر بخواهیم به میدان‌ها فشار بیاوریم، نمی‌توانیم ۱ میلیارد مترمکعب گاز در روز تولید کنیم. الگوی مصرف ما مشکل دارد و در واقع گاز در کشور ما ارزان‌ترین کالا محسوب می‌شود. گاز در سطح جهانی دارای ارزشی بسیار بالاست. در واقع، گازی که در مصرف خانگی به دست مردم می‌رسد، بسیار ارزان قیمت است و بدون ایجاد مزیت اقتصادی خاصی در حال افزایش مصرف است. رشد مصرف در سایر کشورها معمولاً همگام با رشد تولید و پیشرفت اقتصادی آن‌ها بوده است. در سال‌هایی که رشد اقتصادی منفی داشتیم، شاهد افزایش مصرف بودیم.
وی همچنین به بررسی دلایل اصلی ناترازی در کشور پرداخت و تأکید کرد: ناترازی ناشی از چندین عامل است. نخست این که ما در توسعه منابع گازی کاستی داشته و تحریم‌ها تأثیر منفی بر روند کار گذاشته‌اند. پروژه‌های پارس جنوبی هر یک برای به روز رسانی به زمان زیادی نیاز دارند. همچنین در زمینه بهینه‌سازی مصرف گاز نیز هیچ گونه سرمایه‌گذاری مد نظر قرار نگرفته است. در فاز ۱۹ ساختمان، کمترین اصول رعایت نشده و هدررفت انرژی در کشور به شدت بالاست. مساله هدررفت انرژی در سیستم انتقال، از جمله گاز و برق نیز وجود دارد. ما در حوزه انتقال هم با نقصان مواجه هستیم و ۳۰ درصد هدررفت تنها در این بخش توزیع به وقوع می‌پیوندد. وزارت نفت تنها مسئول مدیریت تولید و عرضه نیست و باید یک نهاد با مسئولیت مشخص، مدیریت مصرف را عهده‌دار شود که این مساله به درستی انجام نمی‌شود.
حسینی درباره راه‌های عبور از بحران ناترازی تأکید کرد: سرمایه‌گذاری در بالادست و افزایش تولید و عرضه به تنهایی نمی‌تواند مشکل را حل کند. اگر به فشار به میدان‌ها ادامه دهیم، نمی‌توانیم روزانه ۱ میلیارد متر مکعب گاز تولید کنیم. کلیت الگوی مصرف ما معضلی بزرگ به شمار می‌آید و در ایران گاز ارزان‌ترین دارایی است. در سطح جهانی، گاز دارای ارزشی درخور توجه است. گاز مصرفی توسط مردم که به قیمت پایین در دسترس قرار می‌گیرد، سبب افزایش مصرف خانگی به شکلی بی‌رویه و بدون مزیت اقتصادی برای کشور شده است. همچنین افزایش مصرف در کشورهای دیگر معمولاً با رشد تولید و اقتصاد ملی آن‌ها همگام است. در سال‌هایی که ما رشد منفی را تجربه کرده‌ایم، شاهد افزایش مصرف هم بوده‌ایم.