پول‌هایی که در نانوایی ناپدید می‌گردند

«ما را اسیر کرده، صبح‌ها دیر می‌آید، در ظهر نان نمی‌پزد، و عصر می‌گوید آرد تمام شده، اما دیروز مشخص شد که هزار کیسه آرد را به فروش آزاد برده است»؛ یکی از اهالی کرمان درباره نانوایی محلشان اینگونه سخن می‌گوید. هزار کیسه معادل ۴۰ تن و تقریباً برابر با ۱۰۰ هزار نان سنگک است. از هفته گذشته، سهمیه آرد برخی از نانوایی‌ها کاهش یافته و هم‌اکنون تهران «۳۰۰ نانوایی بدون سهمیه هستند» و ۶۰۰ نانوایی روزانه تنها یک یا دو کیسه آرد دریافت می‌کنند؛ این مطلب را رئیس کمیسیون بازرسی اتحادیه نانوایان سنتی امیر کرملو مطرح کرده است.

۲۰ ماه پیش، پس از هوشمندسازی فرآیند فروش نان، موضوع تبدیل آرد به نان تحت نظارت دقیق دولت قرار گرفت. همچنین، ۱۰ ماه پیش، دستگاهی مشابه کارت‌خوان که جزو سامانه نانی‌نو است، به نانوایی‌ها وارد شد که سهمیه آرد را محاسبه می‌کند.

با اجباری شدن استفاده از کارتخوان در نانوایی‌ها، فروش نان صرفاً از طریق کارت بانکی امکان‌پذیر است.

قیمت هر کیسه آرد ۶۰۰ هزار تومان است که دولت آن را با قیمتی معادل ۵۰ هزار تومان به نانوا می‌فروشد. نانوا موظف است با ۴۰ کیلوگرم آرد، برای مثال «۲۲۰ نان تافتون برای ۲۲ نفر پخت کند» یا ۱۰۰ نان بربری برای ۳۲ مشتری تولید نماید؛ این مطلب از سوی اتحادیه نانوایان سنتی اعلام شده است.

هدف دولت جلوگیری از انحراف یارانه آرد است. در سال گذشته، دولت ۹۰ هزار میلیارد تومان یارانه آرد به نانوایان پرداخت کرد، اما مشخص نشد که چند نان و با چه قیمتی به فروش رسیده است. امسال هم ۱۵۵ هزار میلیارد تومان یارانه آرد تخصیص داده شده و برای سال آینده پیش‌بینی می‌شود که این رقم به ۲۰۰ هزار میلیارد تومان برسد.

رئیس سابق اتحادیه نانوایان سنگکی تهران، اصغر پابرجا، اشاره می‌کند که اگر از یک کیسه آرد به کمتر از ۴۰ نفر نان فروخته شود، می‌گویند الگوی پخت رعایت نشده و «فروش نامتعارف بوده و سهمیه را کاهش می‌دهند». با این حال، محمد جلال، مشاور وزیر اقتصاد، بیان می‌کند که هیچ محدودیتی وجود ندارد و فقط تراکنش‌ها مورد صحت‌سنجی قرار می‌گیرند و یارانه آرد تنها بابت تراکنش‌های واقعی پرداخت می‌شود. برای مثال، تراکنش‌های نیمه‌شب یا تراکنش‌های مکرر با یک کارت و مبالغ غیرواقعی نشان‌دهنده غیرواقعی بودن آن‌ها هستند.

هر فرد به طور متوسط دارای یارانه آرد به ارزش یک میلیون و ۸۰۰ هزار تومان است، اما برخی از نانوایان تمامی آرد را به مردم نمی‌دهند.

کارشناسان بر این باورند که دپوی ۵۵ تن لواش برای مصرف دام و فروش غیرمجاز ۱۰ تن آرد فقط در همین دو روز اخیر نشان‌دهنده انحراف جدی در یارانه آرد است. به اعتقاد آن‌ها، واحدهایی که عملکرد واقعی دارند نگرانی خاصی ندارند، زیرا تراکنش‌های واقعی که مربوط به خریداران معمولی با میزان خرید منطقی نان هستند، به طور واضح از خریدهای غیرواقعی که عموماً شامل مقادیر بالاست، قابل تشخیص می‌باشند.