پدیده‌ای که به‌عنوان روانشناسی زرد شناخته می‌شود، با گسترش روزافزون شبکه‌های اجتماعی در بسیاری از کشورها مانند ایران به‌طور قابل‌توجهی در حال افزایش است. متأسفانه، افرادی که ممکن است حتی تحصیلات آکادمیکی هم نداشته باشند، با تولید ویدیوها و مطالب جذاب، همراه با فن بیان قوی و بهره‌برداری از ناآگاهی عموم، در لباس «روانشناس»، سودهای هنگفتی را به دست می‌آورند.
روانشناسی زرد به‌طور عامیانه به رویکردها و مشاوره‌هایی اشاره دارد که معمولاً فاقد پشتوانه علمی معتبر و دارای ادعاهای بیش از حد، همراه با تبلیغات فریبنده هستند و اغلب به ارائه راه‌حل‌های سریع برای مشکلات پیچیده و دشوار منجر می‌شوند. متأسفانه، این نوع مشاوره‌ها در بسیاری از موارد از سوی افراد عادی مورد توجه قرار می‌گیرد.
همراز یادگاری، مشاور و کارشناس تربیتی، در مورد تفاوت روانشناسی علمی و روانشناسی زرد توضیح داد: یک روانشناس علمی با در نظر گرفتن مراحل تحصیلی و کارگاه‌های آموزشی خود، در یک محیط کاملاً حرفه‌ای و از طریق یک فرایند اصولی پیشرفت می‌کند؛ در حالی که روانشناسی زرد هیچ‌گونه تأییدی از مراجع و نهادهای علمی معتبر ندارد و فعالیت آنها معمولاً بر پایه خواندن چند کتاب مختلف و اتکا به تجربیات شخصی یا دیگران است.
وی تأکید کرد: متأسفانه تعداد روانشناسان بدون مجوز و غیرمتخصص در جامعه به‌شدت افزایش یافته و مردم به دلیل ناآگاهی و عدم شناخت کافی، به دام این افراد می‌افتند و در نتیجه با پیامدهای بعدی آن روبه‌رو می‌شوند.
این مشاور در ادامه در یک برنامه رادیویی بیان کرد: افرادی که در حوزه روانشناسی زرد فعالیت می‌کنند به‌خوبی می‌دانند که از چه موضوعات و تیترهایی برای جذب مخاطب در تبلیغاتشان استفاده کنند؛ همچنین به دلیل سهولت دسترسی به روانشناسان زرد و هزینه‌های پایین‌تر این متخصصان نسبت به روانشناسان علمی، مردم به آنها مراجعه می‌کنند.
یادگاری بر لزوم اجتناب مردم از مشاوره‌های روانشناسی زرد تأکید کرد و گفت: یکی از دلایل اصلی این که همواره باید از روانشناسی زرد فاصله گرفت، این است که این افراد غیرمتخصص سعی دارند با دیدن چند رفتار سطحی در افراد، آنها را مبتلا به اختلالات مختلف عنوان کنند.
یادگاری افزود: زمانی که افراد از توصیه‌های غیراصولی و غیرحرفه‌ای روانشناسان زرد بهره می‌برند، به‌زودی با چالش‌ها و آسیب‌های اجتماعی جدی‌‌تری مواجه می‌شوند؛ بنابراین، همیشه تأکید می‌کنیم که اگر کسی واقعاً به مشاوره نیاز دارد، باید از راه‌های صحیح این امر اقدام کند و به متخصصین معتبر و دارای پروانه مراجعه کند.
به گفته این مشاور، یک روانشناس علمی برای درمان مشکل مراجعه‌کننده زمان بیشتری صرف می‌کند تا به‌طور کامل علت اصلی مسأله را شناسایی کند؛ و پس از همین بررسی، درمان مناسبی را برای او تجویز می‌کند. در حالی که، روانشناسان زرد در مدت‌زمان بسیار کوتاهی و براساس ظواهر، یک راهکار کلی پیشنهاد می‌دهند و از آن به‌عنوان درمان استفاده می‌کنند؛ این در حالیست که آنها توجه کافی به تفاوت‌ها، ریشه مشکلات و مسائل عمیق‌تر ندارند. به‌عنوان مثال، مباحث انگیزشی و موفقیت ممکن است در کوتاه‌مدت مؤثر واقع شوند، اما در بلندمدت نمی‌توانند نیازهای مخاطب را پاسخگو باشند و این امر منجر به ناامیدی و سرخوردگی افراد می‌شود، زیرا فرد ممکن است فکر کند که تلاشی انجام داده، اما نتیجه‌ای نگرفته و دوباره به نقطه آغازین خود برمی‌گردد و انگیزه‌ای برای ادامه مسیر ندارد.
روانشناس علمی به مراجعه‌کنندگان خود متعهد است
علی ملازمانی، مشاور خانواده و تخصص‌های اجتماعی، نیز در خصوص تفاوت روانشناسی‌های زرد و روانشناسی علمی خاطرنشان کرد: وجود علم مشاوره از زمان نیاکان ما تا به امروز در سبک‌های متفاوت ادامه داشته است. سازمان نظام روانشناسی و مشاوره جمهوری اسلامی، مرجع رسمی صدور پروانه برای روانشناسان است؛ برای داشتن مجوز فعالیت در این زمینه، این سازمان از روانشناسان می‌خواهد مراحل خاصی از جمله دریافت مدرک کارشناسی ارشد، گذراندن دوره‌های تخصصی به‌طور عملی (که ممکن است ۲ سال یا بیشتر طول بکشد) و نهایتاً گرفتن تأییدیه از کارشناسان مجرب کمیسیون تخصصی مربوطه را طی کنند.
این مشاور گفت: متأسفانه در فضای مجازی، افرادی با فن بیان برجسته و مطالعه‌کرده وجود دارند که هیچ‌گونه تأییدیه‌ای از مراجع علمی معتبر ندارند و با بهره‌مندی از امکانات رسانه‌ای گسترده و آگاهی از اصول جذب مخاطب، به‌راحتی توجه دیگران را جلب می‌کنند و برخی از افراد فریب ظاهر این روانشناس‌های نمایشی را می‌خورند. متأسفانه، ما در موارد متعددی شاهد بوده‌ایم که فردی با مراجعه به متخصصان غیرمجاز و بدون پروانه، یک اختلال ساده را به یک بیماری پیچیده تبدیل کرده است.
ملازمانی گفت: وقتی با افراد به‌گونه‌ای رفتار کنید که خوشایندشان باشد و سخنانی که دوست دارند بشنوند را به زبان آورید، به‌طور طبیعی علاقه‌مند به ادامه صحبت با شما خواهند شد؛ اما یک روانشناس برای درمان مسائل ریشه‌ای مراجعه‌کنندگان ممکن است گاهی برخلاف تمایلات بیمار صحبت کند و نظراتی را مطرح کند که خوشایند او نباشد.
این مشاور خانواده همچنین افزود: یک روانشناس علمی هیچ‌گاه نمی‌تواند معالجه بیمار را ناتمام رها کند و به همین دلیل زمان کافی برای بازاریابی کار حرفه‌ای خود ندارد، اما روانشناسان زرد دقیقا برخلاف این امر عمل می‌کنند. پیشنهاد من به مراجعه‌کنندگان محترم این است که برای یافتن یک مشاور مطمئن و کارآزموده، حتماً از صحت پروانه نظام روانشناسی مشاور اطمینان حاصل کنند.