افشاگری‌های تازه‌ای از داستان غم‌انگیز آرشیو صداوسیما

، هنگامی که فیلم‌های آرشیوی صدا و سیما از شبکه‌های فارسی‌زبان خارج شد، بسیاری بر این باور بودند که این اتفاق به دلیل دیجیتالی‌ سازی فیلم‌ها و استفاده از آن‌ها برای تولید مستندهای داخلی به‌واسطه بی‌احتیاطی مدیران سابق و سوءاستفاده برخی افراد از اعتماد شکل گرفته، روی داده است. این نکته نیز از سوی یکی از مدیران این شبکه‌ها مورد تأیید قرار گرفت.

مدیر منوتو در آخرین روزهای فعالیت این شبکه در مصاحبه‌ای شرکت کرد و در بخش‌های از آن در پاسخ به سوالی درباره نحوه دسترسی به آرشیو صدا و سیما توضیح داد که «زمانی که شبکه مستند ایران تأسیس شد، به برخی مستندسازان اجازه دسترسی به آرشیو صدا و سیما داده شده بود تا با بهره‌گیری از فیلم‌های قدیمی اقدام به تولید مستند کنند.»

براساس اظهارات او، این حادثه نتیجه عملکرد شرکت‌های خصوصی بوده که مسئولیت ساخت این فیلم‌ها به آن‌ها محول شده بود. این اظهارات ابتدایی بر نیاز به نظارت بیشتر بر منابع آرشیوی و همچنین ارتقای خودکفایی رسانه ملی در زمینه توانایی‌های فنی تأکید می‌کند.

احسان قاضی‌زاده هاشمی که در آن زمان عضو هیات نظارت بر سازمان صدا و سیما به حساب می‌آمد، در مصاحبه‌ای که پنج سال قبل انجام داد، غفلت مدیران پیشین این سازمان را به عنوان عامل اصلی انتقال آرشیو ذکر کرد.

قبل از او، حسام‌الدین آشنا، مشاور وقت رئیس‌جمهور نیز در توییتی به این موضوع اشاره کرده و گفت: «این روزها یادآوری کنیم از عزتمندانی که آرشیو تلویزیون ملی ایران را با بودجه‌ای محترم اما حفاظتی اندک دیجیتال کردند، اجنه هم آرشیو آماده را چون ورق زر ربودند و فروختند، نه به من و نه به تو، بلکه به از ما برترانی که در تونل زمان اسطوره ساختند، از عوامل دردهای بی‌درمان ملت ایران.»

آشنایی در این باره به مستندهایی اشاره داشت که در ایام دهه فجر از شبکه رو به تعطیلی منوتو پخش شد و بسیاری را متحیر کرد.

فرمانده منوتو تصریح کرد که این امر به دست شرکت‌های خصوصی انجام شده که ساخت فیلم‌ها به آن‌ها واگذار شده بود. اظهاراتی که پیش از همه، ضرورت نظارت بیشتر بر محتوای آرشیوی و همچنین خودکفایی تلویزیون ملی در ظرفیت‌های فنی را خاطرنشان می‌سازد. در آن زمان، عزت‌الله ضرغامی از دستگاه‌های اطلاعاتی خواست که موضوع را مشخص کنند و تأکید کرد که ابداً مشخص نیست که آیا چنین چیزی واقعاً در دوره ما اتفاق افتاده است یا خیر.

با این حال، حالا مدیر شبکه‌ای که به طرز کامل از تصاویر آرشیوی جهت تحقق اهداف خود استفاده و آنها را بازتولید و پخش کرده است، پس از گذشت سال‌ها به تشریح چگونگی دسترسی به این آرشیو پرداخته و از دیدگاه خود ماجرا را شرح داده است.

در شهریور ماه امسال، پیمان جبلی، رئیس فعلی سازمان صداوسیما، ارتباط دسترسی به آرشیو صداوسیما را با وقایع سال‌های گذشته مرتبط دانسته و گفت: اکنون تمام تلاش‌ها بر این است که از لحاظ فنی، مدیریتی و فرآیندی، دیگر شاهد بروز چنین وقایعی نباشیم.

او که ترجیح داد جزئیات بیشتری را فاش نکند، این موضوع را به «داستان دردناکی» که در سال‌های گذشته رقم خورده، وابسته دانست.

احسان قاضی‌زاده هاشمی که در دوران تصدی خود در هیات نظارت بر سازمان صداوسیما بود، در مصاحبه‌ای که پنج سال پیش انجام داد، غفلت مدیران پیشین این سازمان را به عنوان دلیل اصلی انتقال آرشیو عنوان کرد.

آنچه که در سخنان جبلی بارز و مورد تأکید قرار دارد، «تلاش برای جلوگیری از وقوع حوادث مشابه به لحاظ فنی، مدیریتی و فرآیندی است».

با این حال، درهای آرشیو قرار نیست تا ابد بر روی برنامه‌سازان بسته بماند. همان‌گونه که سید عزت الله ضرغامی سال‌ها پیش از گذشته در دفاع از عملکرد خود و همکارانش گفته بود، گشایش درهای آرشیو منجر به این شد که بسیاری از فیلم‌هایی که تا کنون ناچیز باقی مانده بودند، به منظور روشنگری به منازل مردم منتقل شده و در واقع برای نخستین بار از همین آنتن صدا و سیما نمایش داده شوند.

در این راستا، جبلی راهکاری را ارائه می‌دهد که «هر تهیه‌کننده یا تولیدکننده می‌تواند با تصویب محتوای طرحش، بنا به نیازش، به آرشیو دسترسی پیدا کند.»