سه پیام با سود ۳۰ درصد

در حالی‌که تنها کمتر از یک هفته از ابلاغ دستورالعمل بانک مرکزی درباره صدور گواهی سپرده خاص با نرخ سود علی‌الحساب ۳۰ درصد می‌گذرد و بانک‌ها نیز حدود ۴ روز است که به انتشار این اوراق پرداخته‌اند، گزارش‌های میدانی از شعب بانک‌ها نشان می‌دهد که اکثر بانک‌ها به دلیل استقبال چشمگیر سپرده‌گذاران از این طرح، انتشار گواهی سپرده را متوقف کرده‌اند. این استقبال فراوان در حالی اتفاق افتاده که بسیاری از شعب اعلام کرده‌اند که ظرفیت تخصیص یافته برای انتشار این گواهی‌ها به اتمام رسیده است. انتشار گواهی سپرده با نرخ ۳۰ درصد می‌تواند تأثیر بسزایی در کنترل انتظارات تورمی داشته باشد. بر اساس آخرین گزارش‌ها، حدود ۹۸ درصد از این گواهی‌ها صادر شده است.

بنظر می‌رسد که رصد این سیاست سه پیام کلیدی برای سیاستگذاران و اقتصاد به همراه داشته است. اول این که، برخلاف برخی اظهارات مبنی بر عدم استقبال، این طرح با پذیرش خوبی روبرو شد و بسیاری از بانک‌ها به دلیل پر شدن سقف، به مشتریان پاسخ منفی می‌دهند. نکته دوم این است که این سیاست در تحکیم ثبات در اقتصاد کلان و جلوگیری از خروج نقدینگی از بازار پول به سمت بازارهای دارایی موفق عمل کرده و به بازار سهام آسیبی وارد نکرده است.

نکته سوم این است که ممکن است این سیاست شرایطی را فراهم آورد تا نرخ سود ۳۰ درصدی همچنان برقرار بماند و به سایر نرخ‌ها نیز سیگنال دهد. اما سوالی که بسیاری از افراد در روز گذشته مطرح کردند این است که آیا این سیاست تمدید خواهد شد یا خیر؟ به نظر می‌رسد که بانک مرکزی در روزهای آینده با یک اطلاعیه به این سوال پاسخ خواهد داد.

آیا سقف ۲۸۰ همتی به پایان رسیده است؟
در اواسط هفته گذشته، روابط عمومی بانک مرکزی از تصمیم جدید این نهاد در خصوص نرخ سود یکی از ابزارهای بانک‌ها خبر داد. بر طبق این اعلام، دستورالعمل صدور گواهی سپرده خاص به شبکه بانکی ابلاغ گردید و بانک‌ها مجاز شدند تا برای تأمین سرمایه در گردش پروژه‌های با بازده بالا، اوراق منتشر کنند. این اطلاعیه همچنین اعلام کرد که علاوه بر سود علی‌الحساب ۳۰ درصدی، در پایان دوره مشارکت، سود قطعی نیز به خریداران این گواهی سپرده در شعب بانک‌ها پرداخت خواهد شد. پس از انتشار این خبر، اعلام شد که سهمیه اختصاصی این طرح از سوی بانک مرکزی ۲۸۰ هزار میلیارد تومان تعیین شده است. این طرح معاف از مالیات است و هیچگونه محدودیتی در زمینه سپرده‌گذاری ندارد و امکان بازخرید آن در تمام شعب بانک‌ها فراهم است. افزون بر این، دارندگان این اوراق می‌توانند از آن به عنوان وثیقه برای دریافت تسهیلات بهره‌برداری کنند. شروع عرضه این گواهی توسط بانک‌ها از تاریخ ۱۱ بهمن‌ماه بود و این پروسه برای مدت هفت روز کاری ادامه داشت؛ اما بررسی‌ها مشخص می‌کند که به احتمال زیاد این سقف به پایان رسیده یا به ایستگاه پایانی خود نزدیک شده است.

وضعیت شعب بانک‌ها
با گذشت ۴ روز از آغاز فرآیند صدور گواهی سپرده خاص با نرخ علی‌الحساب ۳۰ درصد، گزارش میدانی «دنیای ‌اقتصاد» نشان می‌دهد که بیشتر شعب از پر شدن ظرفیت و اتمام سهمیه تخصیص یافته به این طرح خبر داده و صدور گواهی سپرده جدید را متوقف کرده‌اند. به گفته یکی از کارمندان شعب بانک پارسیان، هر شعبه این بانک سقفی معین برای صدور گواهی سپرده دارد که در حال حاضر این سقف به‌طور کامل پر شده است. بانک پاسارگاد نیز به خبرنگار «دنیای‌اقتصاد» اطلاع داد که صدور گواهی سپرده خاص هنوز ادامه دارد؛ ولی حداقل مبلغ برای صدور این گواهی ۱۰۰ میلیون تومان تعیین شده است. یکی از کارمندان شعبه بانک ملی نیز از توقف صدور گواهی سپرده در این بانک خبر داد.

یکی از کارمندان شعب بانک ملی با تأکید بر تکمیل سقف افتتاح سپرده با سود ۳۰ درصد، از صدور ابلاغیه جدیدی مبنی بر پرداخت سود با نرخ کمتر از ۳۰ درصد خبر داد. گرچه معاون سپرده‌های این شعبه از این موضوع اطلاعی نداشت، اما به مراجعانی که اقدام به افتتاح حساب می‌کردند، تأکید می‌کرد که حتماً تا پایان روز یکشنبه حساب خود را افتتاح کنند، زیرا مشخص نیست که نرخ سود در روز بعد چه مقداری خواهد بود. همچنین در پاسخ به یکی از مراجعان که درباره عدم ذکر نرخ سود روی گواهی خود سؤال کرده بود، گفت که به دلیل تغییر احتمالی نرخ‌ها در پایان وقت روز یکشنبه، نرخ سود روی گواهی ذکر نشده است.

بانک ملت و بانک شهر نیز بانکی بودند که از توقف صدور گواهی سپرده با نرخ ۳۰ درصد خبر دادند. بر این اساس، بانک شهر اعلام کرد که سهمیه تخصیص یافته به شعب این بانک به پایان رسیده و دیگر گواهی سود ۳۰ درصدی صادر نمی‌کند. یکی از شعب بانک ملت نیز خاطرنشان کرد که احتمالاً تا ساعاتی دیگر ظرفیت سپرده‌گذاری این بانک نیز به پایان خواهد رسید. باید در نظر داشت که وضعیت هر یک از شعب بانک‌ها ممکن است با دیگری متفاوت باشد و هنوز امکان دارد که برخی شعب از بانک‌های مذکور، ادامه به صدور گواهی سپرده پرداخته باشند. این اطلاعات بنا بر گزارش میدانی از بانک‌ها در ساعت تقرباً ۱۲ ظهر گردآوری شده است.

کنترل انتظارات اقتصادی
در شرایطی که در گذشته بسیاری از کارشناسان نسبت به وضعیت نرخ بهره حقیقی و ورود آن به محدوده منفی هشدار می‌دادند، افزایش تورم و جا ماندن نرخ بهره بانکی از آن، موجب ایجاد نوسانات قابل توجهی در بازارهای دارایی شده بود و با افزایش ناگهانی قیمت ارز، طلا و مسکن، ثبات اقتصاد کلان کشور را به شدت تحت تأثیر قرار داد. واکنش سیاستگذار پولی در مقابل این وضعیت مدتی به طول انجامید و نهایتاً در بهمن‌ماه سال ۱۴۰۱، نرخ سود سپرده بانکی از ۱۸ درصد به حداکثر ۲۳ درصد افزایش یافت. این افزایش، علی‌رغم اینکه دیرهنگام بود، هنوز برای جبران فاصله میان نرخ تورم و نرخ بهره اسمی ناکافی به نظر می‌رسید. پس از یک سال از این تغییر، بانک مرکزی تصمیم به ارتقاء نرخ بهره از طریق ابزارهای دیگر شبکه بانکی گرفت؛ اقدامی که با توجه به استقبال گسترده و کاهش اخیر نرخ ارز در بازار آزاد، به نظر می‌رسد که در کنترل انتظارات تورمی تا حدودی موفق بوده است.

به این ترتیب، بخشی از وجوهی که به واسطه جذب سود بالاتر به بازار دارایی‌ها منتقل می‌شد، هم‌اکنون به‌واسطه این طرح به شکل سپرده بانکی مدت‌دار در بانک‌ها سپرده‌گذاری شده است. با این حال، اظهارنظر دقیق درباره چگونگی اجرای این طرح نیاز به انتشار اطلاعات دقیق‌تری از آن دارد و با اطلاعات اکتسابی از سطح شعب نمی‌توان برآورد دقیقی از میزان استقبال از این طرح داشت؛ بنابراین ضروری است که بانک مرکزی با یک اطلاعیه مشخص، به این سوال پاسخ دهد که استقبال از این طرح چگونه بوده است؟ سؤال دیگری که بسیاری از مخاطبان مطرح می‌کنند این است که آیا سیاست صدور گواهی سپرده با نرخ سود ۳۰ درصدی ادامه خواهد داشت؟ به‌نظر می‌رسد این سیاست یک گام مثبت در کاهش فشار نرخ سود منفی بوده و از یک سو، مردم به جای سرمایه‌گذاری در بازارهای پر ریسک، با وجود نرخ شکست پایین، از این طرح استقبال کرده‌اند. از سوی دیگر، بانک‌ها نیز در این شرایط به منظور افزایش اعتبار خود از این طرح بهره‌برداری کردند.