به‌نظر می‌رسد روزهای شکوه آلمان به‌عنوان یک قدرت صنعتی بزرگ در آستانه افول قرار دارد. از سال 2017، کاهش تولید و رشد اقتصادی، همچون طوفانی، بزرگ‌ترین اقتصاد اروپا را در بر گرفته و مجموعه‌ای از چالش‌ها را برای آینده‌اش رقم زده است.
در گزارشی که در عصرایران منتشر شده است، خبرگزاری معتبر آمریکایی بلومبرگ به افت اقتصادی آلمان پرداخته و به‌نگرانی‌ها در باره عدم رقابت‌پذیری صنایع این کشور اشاره کرده است. در این راستا، آلمان با مشکلاتی از قبیل تنش‌های ژئوپلتیک با ایالات متحده و چین و همچنین فقدان دسترسی به گاز طبیعی ارزان از روسیه مواجه است، که این موارد به تسریع ضعیف شدن اقتصادی منجر شده‌اند. بسیاری بر این عقیده‌اند که انطباق با شرایط جدید تنها مسیری است که برای بخش صنعتی این کشور باقی مانده است، اما آینده همچنان تاریک و نامشخص به‌نظر می‌رسد.
پاییز سال گذشته در یک سالن تولیدی کوچک در دوسلدورف، در میان چشمان متعجب و ناامید 1600 کارگر، آخرین لوله فولادی این کارخانه به تولید رسید و سپس کوره آن برای همیشه خاموش شد. تعطیلی دائمی این کارخانه که قدمتی 124 ساله داشت، به نقطه پایانی بر یک دوره طلایی منجر شد؛ دورانی که در آغاز صنعتی شدن آلمان شکل گرفت و دو جنگ جهانی را پشت سر گذاشت، اما در نهایت نتوانست در مقابل تبعات بحران انرژی ایستادگی کند و بایستی برای همیشه تعطیل می‌شد.
پایان یک دوره
بستن این کارخانه بیانگر واقعیت تلخی است که آلمان به‌عنوان یک قدرت صنعتی با آن مواجه شده است: ممکن است روزهای آن به‌عنوان یک ابرقدرت صنعتی به‌سر آید. تولیدات این اقتصاد بزرگ از سال 2017 به‌طور پیوسته کاهش یافته است و با از بین رفتن شاخص‌های رقابت‌پذیری، این روند نزولی به وضوح تسریع شده است.
“استفان کلبرت”، مدیر عامل شرکت GEA Group AG، که ریشه‌هایش به اواخر قرن نوزدهم برمی‌گردد، بیان کرد: “صادقانه، امید زیادی وجود ندارد. واقعا اطمینان ندارم که بتوانیم این روند را متوقف کنیم. تغییرات زیادی باید به‌سرعت اتفاق بیفتد.”
زیرساخت‌های صنعتی آلمان مانند یک دومینو در حال ریزش است. ایالات متحده در حال فاصله گرفتن از اروپا و در جستجوی رقابت با دیگر متحدان فراآتلانتیک خود برای سرمایه‌گذاری در تغییرات اقلیمی است. چین نیز به رقیبی بزرگتر تبدیل گشته و دیگر به‌عنوان خریدار سیری‌ناپذیر کالاهای آلمانی به شمار نمی‌آید.
ضربه نهایی به برخی از تولیدکنندگان بزرگ آلمان نیز با پایان عرضه گاز طبیعی ارزان از روسیه به وقوع پیوست. ناتوانی سیاسی در برلین به تشدید مشکلات طولانی مدت داخلی مانند زیرساخت‌ها، پیر شدن نیروی کار و اعتراضات زنجیره‌ای منجر شده است.
سازگاری یا نابودی
برای بخش تولید آلمان، سازگاری تنها گزینه باقی‌مانده به‌حساب می‌آید. برای شرکت EBM Papst، تولیدکننده فَن و هواکش، بحران صنعتی به معنای ضرورت یافتن تأمین‌کننده‌ای است که با دشواری مواجه شده است. این شرکت خط تولید خود را به سمت تولید قطعات پمپ‌های حرارتی و برخی قطعات خودرو تغییر داده و در تلاش است برخی وظایف اداری را به کشورهای شرقی اروپا یا هند منتقل کند. “کلاوس گیسدورفر”، مدیر عامل این شرکت در مصاحبه‌ای خاطرنشان کرد: “بحران تنها محدود به انرژی نیست. دسترسی به نیروی کار نیز با چالش‌هایی مواجه است.”
“بوندس‌بانک” آلمان در گزارشی که در سپتامبر 2023 منتشر کرد، به این نتیجه رسید که افت تولید که تقریباً کمتر از 20 درصد اقتصاد را شامل می‌شود، تقریباً به دو برابر سطح معادل در ایالات متحده رسیده است. این روند می‌تواند به معنای پایان مسیر برای تولیدکنندگان اصلی مانند کارخانه لوله در دوسلدورف باشد.
“ولفگانگ فریتاگ”، یکی از اعضای شورای کارگری این کارخانه اکنون در حال کمک به آماده‌سازی این مکان 90 هکتاری برای فروش است. بسیاری از تجهیزات این کارخانه به یک مرکز زباله منتقل می‌شود، که به گفته او “قلب و چشمانم را می‌فشارد.”
آینده ای نامطمئن
در حالی که آلمان با چالش‌های کاهش بخش صنعتی خود دست و پنجه نرم می‌کند، آینده همچنان مبهم به‌نظر می‌رسد. “کریستین لیندنر”، وزیر دارایی در رویداد بلومبرگ اوایل این ماه گفت: “ما دیگر رقابتی نیستیم. داریم فقیرتر می‌شویم زیرا رشدی نداریم. دولت ائتلافی متفرق که به سبب بحران بودجه در بی‌نظمی است، آزادی عمل کمی برای سرمایه‌گذاری دارد.”
“فولکر تریر”، رئیس تجارت خارجی اتاق‌های بازرگانی و صنعت آلمان به‌طور خلاصه اظهار داشت: “سرعت تغییرات ساختاری بسیار بالا است.”
ناامیدی در جامعه گسترش یافته و حزب راست افراطی “آلترناتیو برای آلمان” (AfD) در حال گسترش پایگاه اجتماعی خود است. با وجود اینکه اخیراً صدها هزار نفر در اعتراض به افراط‌گرایی راست به خیابان‌ها آمده‌اند، اما این حزب در نظرسنجی‌ها از سه حزب حاکم جلوتر است و تنها از بلوک محافظه‌کار عقب‌تر است.
به‌گزارش “ماریا روتگر”، رئیس بخش اروپای شمالی شرکت “میشلن”، افول بخش صنعتی آلمان خطر رد شدن این کشور به سمت یک مارپیچ کاهشی را به‌دنبال دارد. این شرکت تولیدکننده لاستیک فرانسوی تصمیم دارد دو کارخانه آلمانی خود را تعطیل کرده و تولیدات سومین کارخانه را نیز تا پایان سال 2025 کاهش دهد که این امر بر بیش از 1500 کارگر تأثیر خواهد گذاشت.
به‌هر حال، آلمان هنوز هم فهرستی برجسته از تولیدکنندگان کوچک و چابک دارد و “بوندس‌بانک” و برخی دیگر از کارشناسان، این تصور را که صنعتی‌زدایی شدید در شرف وقوع است، رد می‌کنند.
با این حال، با توقف اصلاحات، آینده چیزی نامشخص و مبهم به‌نظر می‌رسد. “فولکر تریر”، رئیس تجارت خارجی اتاق بازرگانی و صنعت آلمان گفت: “لازم نیست بدبین باشید تا اعتراف کنید که اقداماتی که در حال حاضر انجام می‌دهیم کفایت نخواهد کرد.”
بحران انرژی در تابستان 2022 به‌عنوان یک کاتالیزور کلیدی در افول صنعتی آلمان نقش ایفا کرد. اگرچه در زمستان سخت 2022، بدترین سناریوهایی نظیر یخ زدن خانه‌ها و جیره‌بندی ایجاد نشد، اما تأثیرات آن بر قیمت‌ها و اقتصاد به‌شدت محسوس بود و باعث افزایش هزینه‌ها به دلیل دستمزدهای بالاتر و پیچیدگی‌های قانونی شد.
یکی از بخش‌های آسیب‌پذیرترین به دلیل این شرایط، صنعت شیمیایی بوده است که از دست دادن گاز ارزان روسیه به‌طرز مستقیم به آن لطمه زده است. بر اساس نظرسنجی اخیر انجمن صنعت VCI، قریب به یک شرکت از هر 10 شرکت آلمانی در حال برنامه‌ریزی برای توقف دائمی فرآیندهای تولید خود هستند.