در بسیاری از رژیم‌های سم‌زدایی پیشنهاد می‌شود که مواد غذایی که ممکن است برخی افراد به آن‌ها حساسیت داشته باشند، از قبیل لبنیات، گلوتن، تخم‌مرغ، بادام‌زمینی و گوشت قرمز، از برنامه غذایی حذف شوند. همچنین، تاکید می‌شود که باید مصرف سبزیجات ارگانیک، میوه‌ها، غلات سالم فاقد گلوتن، آجیل و دانه‌ها و پروتئین‌های بدون چربی افزایش یابد. در برخی از برنامه‌ها نیز، روزه‌داری به عنوان یک روش موثر پیشنهاد می‌شود.
با توجه به اینکه سموم می‌توانند برای سلامت انسان مضر باشند، این سموم باید از طریق ادرار، مدفوع، تنفس یا عرق از بدن خارج شوند. قابلیت سم‌زدایی هر فرد با توجه به عوامل مختلفی چون محیط، رژیم غذایی، سبک زندگی، وضعیت سلامتی و ژنتیک متفاوت است.
امروزه واژه سم‌زدایی به وفور شنیده می‌شود و برخی از افراد بسته به روش‌های «سم‌زدایی» یا «پاکسازی» بدن فخر می‌فروشند؛ در حالی که رژیم‌های سم‌زدایی غالباً به اشتباه تصور می‌شوند، به خصوص که سیستم سم‌زدایی بدن انسان به طور طبیعی از ابتدای خلقت وجود داشته است.
سم‌زدایی یک فرآیند است که بدن به صورت مستمر با کمک مواد مغذی اساسی در رژیم غذایی انجام می‌دهد. این روند به تغییر شکل سموم کمک می‌کند تا آن‌ها بتوانند از بدن خارج شوند.
سموم به دو گروه عمده تقسیم‌بندی می‌شوند. گروه اول شامل سمومی است که در طول متابولیسم منظم در بدن تولید می‌شوند و گروه دوم شامل سمومی است که از خارج بدن به واسطه خوردن، نوشیدن، تنفس یا جذب از طریق پوست وارد می‌شوند.
سموم داخلی تولید شده در بدن شامل اسید لاکتیک، اوره و پسماند میکروبی روده هستند. در طرف دیگر، سموم خارجی ممکن است شامل آفت‌کش‌ها، جیوه موجود در غذاهای دریایی، سرب ناشی از اگزوز خودرو، آلودگی‌های هوایی، مواد شیمیایی در محصولات تنباکو و داروها یا الکل و غیره باشند. از آنجا که این سموم می‌توانند به طور جدی بر سلامت انسان اثر منفی بگذارند، باید از طریق ادرار، مدفوع، تنفس یا عرق از بدن دفع شوند.
قابلیت هر فرد برای سم‌زدایی به عوامل مختلفی بستگی دارد و این نشان‌دهنده این است که برخی افراد ممکن است به سم‌زدایی بیشتری نسبت به دیگران نیاز داشته باشند.
اما اگر میزان سمومی که یک فرد در معرض آن قرار می‌گیرد بیشتر از ظرفیت بدن او برای دفع این سموم باشد، ممکن است این سموم در بافت‌های چربی، بافت نرم و استخوان‌ها انباشته شوند و تأثیرات منفی بر سلامت به همراه داشته باشند، به همین دلیل استفاده از روش‌هایی که از قابلیت سم‌زدایی طبیعی بدن حمایت می‌کنند، ضروری به نظر می‌رسد.
در اغلب رژیم‌های سم‌زدایی، توصیه می‌شود که افراد از مصرف مواد غذایی حساسیت‌زا مانند لبنیات، گلوتن، تخم‌مرغ، بادام‌زمینی و گوشت قرمز اجتناب کنند. به علاوه، آن‌ها به افزایش مصرف سبزیجات ارگانیک، میوه‌ها، غلات کامل بی‌گلوتن، آجیل، دانه‌ها و پروتئین‌های بدون چربی تاکید می‌کنند و در برخی از روش‌ها نیز روزه‌داری توصیه می‌شود.
در نهایت، بسیاری از افراد بدون داشتن تخصص کافی در این زمینه ادعا می‌کنند که کارشناس سم‌زدایی هستند، در حالی که در حال حاضر شواهد علمی کافی برای تایید این ادعاها وجود ندارد.
علاوه بر این، برنامه‌های سم‌زدایی می‌تواند بسیار متنوع باشد و ممکن است برای برخی افراد، مانند افرادی که با مشکلات خوردن دست و پنجه نرم می‌کنند، کسانی که چند دارو مصرف می‌کنند یا زنان باردار و شیرده، خطراتی را به همراه داشته باشد.
چگونه می‌توان به طور طبیعی بدن را سم‌زدایی کرد؟
طبق اعلام دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، سم‌زدایی نیازی به یک برنامه دقیق ندارد، اما انجام برخی اقدامات می‌تواند به سم‌زدایی طبیعی بدن کمک کند. از جمله این روش‌ها می‌توان به نوشیدن حجم کافی آب اشاره کرد.
علاوه بر این، مصرف روزانه ۵ تا ۹ واحد میوه و سبزیجات می‌تواند تأثیر مثبت زیادی در این زمینه داشته باشد. هر روز لازم است به مقدار کافی فیبر از سبزیجات، میوه‌ها، آجیل، دانه‌ها و غلات کامل دریافت نمایید تا به منظم شدن عملکرد روده کمک شود.
میزان مناسب پروتئین‌های بدون چربی نیز برای حفظ سطح مطلوب گلوتاتیون، که آنزیم اصلی سم‌زدایی بدن به شمار می‌رود، ضروری است. نکته از اهمیت ویژه‌ای برخوردار این است که در صورت تمایل به استفاده از مکمل‌های ویتامین و مینرال برای جبران نقص‌های موجود در رژیم غذایی سالم، با ارائه‌دهنده خدمات بهداشتی یا متخصص تغذیه مشورت کنید. همچنین، مصرف غذاهای تخمیرشده نظیر کفیر و ماست برای تقویت سلامت روده توصیه می‌شود.