به‌طور مادرزادی، دندان عقل ممکن است در برخی از افراد در وضعیت نهفته باقی بماند و پس از گذشت سال‌ها، ممکن است مشکلاتی را ایجاد کند. بعنوان مثال، عفونت در دندان‌های مجاور می‌تواند به دندان عقل نهفته منتقل شده و سبب بروز درد و علائم ناخوشایند گردد. در چنین حالتی ممکن است تصور شود که دندان عقل در سنین بالاتر رشد کرده است، در حالی که این فرض اشتباه است و رشد دندان عقل به‌طور معمول در سن ۳۰ سالگی روی نمی‌دهد.
چگونه متوجه شویم دندان عقل داریم؟
همانطور که اشاره شد، دندان عقل به‌عنوان سومین دندان آسیا شناخته می‌شود و اگر این دندان در فک شما وجود داشته باشد، به این معنی است که دندان عقل دارید. در برخی از موارد، ممکن است دندان عقل شما به‌طور غیرمستقیم نهفته یا نیمه نهفته باشد، به این معنا که یا تمام دندان یا عمده قسمت‌های آن ظاهر نشده‌اند. اگر دندان کاملاً در زیر لثه پنهان باشد، برای دریافت پاسخ این سؤال که چگونه می‌توان فهمید دندان عقل داریم، بهترین کار مراجعه به دندان‌پزشک است. متخصص دندان‌پزشکی با استفاده از تصویربرداری و معاینه می‌تواند وضعیت دندان عقل شما را بررسی کرده و اقدامات لازم را به شما اطلاع دهد.
دندان عقل در فک بالا است یا پایین؟
سؤالی شایع که در موضوع دندان عقل مطرح می‌شود، این است که آیا دندان عقل فقط در فک بالا وجود دارد یا در فک پایین نیز قابل مشاهده است. بر این اساس، باید گفت که در هر طرف فک انسان، چه در قسمت بالا و چه پایین، یک دندان عقل رشد می‌کند؛ به عبارت دیگر، در مجموع یک فرد چهار دندان عقل دارد.
آیا همواره باید دندان عقل کشیده شود؟
تا زمانی که فضای کافی برای رویش دندان عقل فراهم باشد، نیازی به کشیدن آن نیست، مگر اینکه از نظر ارتودنسی بر اساس نظر متخصص، نیاز به کشیدن دندان عقل برای ایجاد فضای بیشتر در نواحی عقبی فک احساس شود.
برخی بر این باورند که عدم کشیدن دندان عقل می‌تواند منجر به ایجاد اختلال در ردیف‌بودن دندان‌ها گردد. با این حال، هیچ مشاهدۀ علمی این موضوع را تأیید نمی‌کند و معمولاً بی‌نظمی در ردیف دندان‌ها به دلیل رشد تدریجی استخوان فک اتفاق می‌افتد که این روند تا پایان عمر نیز ادامه دارد.
اگر دندان عقل به‌صورت نهفته یا نیمه نهفته در استخوان فک باقی بماند، احتمال فشار بر دندان‌های مجاور افزایش یافته و ممکن است دردهایی در ناحیه مفصل فک، گوش، چشم و دیگر نقاط صورت ایجاد شود. برای جلوگیری از بروز چنین دردی، بهتر است مراجعه کنید تا دندان‌پزشک دندان‌های عقل را کشیده و اقدامات درمانی مقتضی را انجام دهد.
با وجود اینکه کارایی دندان عقل در زمینه جویدن یا زیبا بودن چندان حائز اهمیت نیست، به کمک پیشرفت‌های علمی و فن‌آوری‌های مدرن، می‌توان از این دندان‌ها به‌عنوان دندان‌های ذخیره در زمان از دست دادن دندان‌های دیگر استفاده کرد (مانند ایمپلنت دندان) و حتی می‌توان از آن‌ها به‌عنوان منبعی برای برداشت سلول‌های بنیادی بهره‌برداری کرد.
چگونه متوجه شویم که آیا نیاز به کشیدن دندان عقل داریم؟
باید بدانید که اگر دندان عقل بخواهد از لثه خارج شود، معمولاً این اتفاق پیش از رسیدن به ۲۰ سالگی رخ می‌دهد؛ به همین دلیل اگر دندان عقل شما تا این سن در نیامده است، بهتر است برای معاینه به دندان‌پزشک مراجعه کنید.
اگر به هر دلیلی مسیر رویش دندان عقل تغییر کند و به‌صورت افقی رشد کند، ممکن است به ریشۀ دندان مجاور آسیب برساند. برای جلوگیری از این مشکل، لازم است تا از دندان عقل تصویربرداری رادیوگرافی شود تا از رویش صحیح آن اطمینان حاصل گردد. به‌طور کلی، پیشنهاد می‌شود که دندان عقل در حدود ۲۰ سالگی کشیده شود و این عمل در سنین بالاتر از ۴۰ سالگی مناسب نیست.
مشکلات کشیدن دندان‌های عقل در سنین بالاتر چیست؟
با افزایش سن، ریشه‌های دندان‌ها ضخیم‌تر شده و اصطلاحاً دندان عقل دچار فک‌جوشی می‌شود؛ همچنین انعطاف‌پذیری استخوان کاهش می‌یابد و ممکن است کشیدن دندان به‌مراتب دشوارتر شود.
فرایند بهبودی محل کشیدن دندان و پر شدن فضای خالی دندان عقل در سنین بالاتر به‌طور معمول سخت‌تر و طولانی‌تر خواهد بود. علاوه بر این، در افراد سالمند، احتمال شکستن استخوان فک حین جراحی برای درآوردن دندان عقل وجود دارد و این افراد به‌دلیل شرایط سنی و درمان‌های پزشکی (مانند مصرف داروهای قلبی – ریوی) ممکن است در مقایسه با افراد جوان، تحمل کمتری داشته باشند.
موارد منع کشیدن دندان عقل چیست؟
سن بالا (معمولاً بالای ۴۰ سال)؛
احتمال آسیب به بافت‌های مجاور مانند عصب دندانی تحتانی؛
مدفون شدن کامل دندان عقل در استخوان به گونه‌ای که به محیط اطراف آسیب نرساند، البته بهتر است هر یک یا دو سال یکبار وضعیت آن کنترل شود؛
افراد مبتلا به نقص یا ضعف در سیستم ایمنی و بیماری‌های قلبی و اختلالات عروقی و انعقادی.
در نهایت، می‌بایست تأکید کرد که تصمیم‌گیری نهایی در این موارد بهتر است با مشاوره دندان‌پزشک انجام گیرد.
رادیوگرافی اولیه نشان‌دهنده رویش کامل دندان‌های عقل در سمت راست تصویر و عدم نیاز به کشیدن آن‌هاست. در سمت چپ، دندان‌های عقل به علت فقدان فضا و عدم رویش کامل، قبلاً کشیده شده‌اند.